Srebrenica’da hâlâ cenazeler kalkıyor. 21 yıl önce bugün, 11 Temmuz’da, Bosna’nın doğusunda bulunan Srebrenica, kenti kuşatan Bosna Sırplarının eline düşmüştü. O esnada, Birleşmiş Milletler tarafından “güvenli bölge” ilan edilen Srebrenica’da, savaştan kaçan yaklaşık 40 bin Boşnak vardı. Abluka altına alınan ve gıda malzemeleri ulaşamadığı için kıtlığın baş gösterdiği şehri, BM’nin Hollandalı barış güçleri terk etmişti. Kalanlar, sadece 450 kadar hafif silahlı BM askeri idi. NATO’dan da talep edilen askeri takviye gelmeyince, Bosnalı Sırp Ordusu, Srebrenica’ya yürüyerek girivermişti.

Komutanları Ratko Mladic, Srebrenica’daki yaklaşık 20-25 bin kadın ve küçük çocuğu, Tuzla kentine yolladı. Kendilerine karşı bir katliamın gerçekleşeceğini anlayan kadın ve küçük çocuklardan oluşan 15 bin kadar erkek ve ergenlik çağındaki erkek çocukları, otobüslere binmemiş kadınların olduğu gruplar ise Mladic’in askerlerinden kaçarak, yakınlardaki BM’nin Potocari üssüne gitmeye çalıştı. Ancak Sırp güçler onlara kolaylıkla yetişti. Ve dört gün süren katliam başladı.

O günlerde öldürülen 8 binden fazla erkek ve çocuk olduğu tahmin ediliyor; şimdilik bilinen kurban sayısı 8.327. Katledilen binler, toplu mezarlara gömüldüğünden ve daha sonra Sırplar savaş suçlarını örtmek için bu mezarları kazıp başka yerlere taşımaya çalıştıklarından, hâlâ kayıpları bulma çabaları devam ediyor.

Bugün de, yeni teşhis edilebilen 127 Srebrenica kurbanının cenazesi kalkacak. Yollarına beyaz gül yaprak serpildiği törenlerle, bu yeni teşhis edilen kurbanların anmaları, geçtiğimiz günlerde gerçekleşti.

100 kadar toplu mezarda yapılan DNA tespit çalışmaları ise daha yıllarca sürecek.
Srebrenica, 2004’te çalışmalarına başlayan Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi tarafından resmen “soykırım” olarak adlandırılıyor. Bu insanlık suçunu planlayan Bosnalı Sırp siyasetçi Radovan Karadzic, martta hüküm giydi; ömrünü hapiste tamamlayacak. Askeri sorumlu Ratko Mladic’in hükmünün verilmesi ise hâlâ bekleniyor.

1996’da dönemin ABD Başkanı Bill Clinton’un çağrısıyla kurulan Uluslararası Kayıp İnsanlar Komisyonu ve Bosna-Hersek hükümetinin kurduğu Bosna Hersek Kayıpları Enstitüsü, Srebrenica’nın toplu mezarlarını araştıran başlıca kurum. Boşnak köylü Ramiz Nukic gibi, bitip tükenmeyen araştırmalara destek olan gönüllüler de var; Srebrenica soykırımından, ormana kaçarak kurtulmayı başaran Nukic’in babası ve abileri ise kaçamamış. Son derece fakir olan Nukic, yaşamını çilek yetiştirerek zor bela kazanıyor.

Ama boş her vaktini, Srebrenica kurbanlarını aramaya ayırıyor. Onun çabalarıyla şimdiye kadar 200’den fazla kayıp teşhis edilmiş. Nukic’in kendi kayıpları, daha uzaktaki bir toplu mezarda bulunduğunda, bir mezarları olabileceği düşüncesi, ona biraz olsun teselli olmuş. Onun için, son kayıp bulunana kadar arama çalışmalarına yardım edeceğini söylüyor.
İşin acı yanı, Bosna-Hersek’te hâlâ Srebrenica üzerinden politik çekişmeler devam ediyor. Geçen hafta, Bosna’nın Dışişleri Bakanı Igor Crnadak, bugünkü törenlere katılmayacağını açıkladı. Malum, savaş sonrasının barış paktı Dayton Anlaşması, ortak bir yönetim yapısı oluşturmuştu. Crnadak, Srebrenica anmalarının, “dış ilişkileri bozacağını” öne sürüyor; kastedilen dış ilişki de, Sırbistan ile olan. Daha önce de Srebrenica Belediye Başkanı Cemil Durakoviç, Sırbistan’tan yetkililerin, Srebrenica anmalarında yeri olmadığını söylemişti.
Bosna’nın bugünü de böyle zehirleniyor ne yazık ki… Daha da kayıplar, mezarlarını beklerken…