Şimdi burada iPad 3 üzerinden bu konuyu ele alıyorum ama bu oligopol piyasası oluşturup tüketici ‘kazıklamak’ meselesi her ürün ya da hizmet için olabilir. Bunun için Rekabet Kurumu’nun bu tür örnekler üzerinden piyasa denetimini ve etkinliğini sağlaması çok önemli. Rekabet Kurumu, iPad 3 örneğinde olduğu gibi, talebi belli ama seçeneği az bütün mal gruplarında önüne şikayet gelmeden denetleme yapmalı bence.

Ayrıca, ulaşım, haberleşme gibi eskiden devlet tekelinde olan mal ve hizmet piyasalarında da özelleştirme, bu piyasalarda rekabetçi bir piyasanın oluşmasına paralel gerçekleşmemişse, yine devlet burada, Rekabet Kurumu gibi, bağımsız denetleme ve düzenleme kurumlarıyla, tüketiciyi koruyan bir piyasa mekanizması geliştirmelidir. Ben bunun yalnız ekonomik bir düzenleme olduğunu düşünmüyorum. Bu, aynı zamanda, politik -demokratik- bir düzenlemedir.

Dün ASKON’un 2012 Dünya ve Türkiye Ekonomisi Raporu’nun sunumunun yapıldığı basın toplantısına katıldım. ASKON, yaklaşık on yıldır faaliyette olan bir dernek. Türkiye’nin her yerinde, rekabet eden, devlete yaslanmadan ayakta kalmaya çalışan işletmelerin oluşturduğu bir dayanışma platformu. ‘Haklı Zenginlik’ sloganını kullanıyorlar. Tabii, bana göre, haklı olan zenginlik, hakça paylaşılan zenginliktir. Ancak bu meselenin bir adım sonrası. Türkiye, bırakın zenginliği hakça paylaşmayı, hepimizin oluşturduğu zenginliğe, tarihin, doğanın zenginliğine el koyan haramilerin elinde kaldı yıllardır.

ASKON’un 2012 Raporu ve önerileri oldukça yerinde tespitler içeriyor. Bütünlüklü bir sanayi hatta sanayi sonrası ekonomi stratejisine sahip olmamız gerektiğini düşüyorlar. Eskiden Türkiye’de, iş örgütleri içinde yalnız TÜSİAD oldukça ayrıntılı raporlar hazırlardı.

Şimdi TÜSİAD yalnız değil. Ama bu çeşitlilik piyasaya yansımalı. ASKON üyesi ile TÜSİAD üyesi arasında fark olmamalı. Bunun için de devlet tekeller aleyhine bir piyasa düzenlemesi ve denetimi yapmalı. Ayrıca, devlet, ‘tekel’ olduğu alanlardan çekilirken, elindeki tekeli, bu ülkede yıllardır darbelerle hakimiyet sağlamış tekellere devretmesi bizi eskinin kısır döngüsüne yeniden götürür.

Kriz sonrasına hazırlanın

Dünya, şu sıralar kriz sonrası nasıl bir kapitalizm olacak tartışması yapıyor. Yeni Kamu İşletmeciliği ve Düzenleyici Kurumlar tartışması çok önemli yaklaşımlar sunuyor. Hükümetlerin işlevlerini ve sınırlarını biz bu kriz sonrası yeniden tarif edeceğiz. Mesela ‘Hükümetleri Yeniden Tanımlamak’ yaklaşımı, yeni bir piyasa düzenlemesi olarak şu sıralar tartışılıyor.

Bugün Fransa ve Yunanistan’da seçimler var. Özellikle Fransa’da Hollande’ın seçilecek olması, Avrupa için, yeni bir krizden çıkış senaryosunu gündeme getirecek. Geleneksel tekelci yapıları -devletle- koruyarak ve neoliberal kemer sıkma politikalarıyla krizden çıkılamayacağını Avrupa anladı. Ama burada bizim yaklaşık bir asırdır yaşadığımız bir deneyim var.

Tekellerin, ribaya dayalı rant ekonomisinin bize nasıl bir kanlı geçmiş verdiğini biliyoruz. Aman diyorum; ‘iPad 3’de oligopol olmuşlar; o malı zaten zenginler alıyor, n’olur demeyelim; mevzu çok derin.