Referansı devlet değil hukuk ve insan olacaktı bu ‘ombudsman’ın. Nihayet 12 Eylül anayasa referandumuyla anayasal bir zemine kavuştu ‘denetçilik kurumu’. Geçen yaz da kuruluş kanunu Meclis’ten geçti. Bu kanuna göre kamu denetçiliği kurumunun görevi, “idarenin her türlü eylem ve işlemlerini insan haklarına saygı, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmak”.

Kısaca ombudsman, devletin bütün faaliyetlerinin Meclis, yani halk adına denetimini yapması beklenen bir kurum. Devleti sınırlayan, denetleyen; buna mukabil bireyin hak arayışını hızlandıran ve kolaylaştıran bir mekanizma. Nihayet böyle bir kuruma kavuştuk derken tuhaf ‘seçimler’ oldu. Kariyerinde ‘bireye karşı devleti savunma refleksi’nin egemen olduğu anlaşılan bir emekli yargıç ‘baş denetçi’ seçildi. Seçildikten sonra, ‘beni şimdiye kadar yaptıklarımla değil, bundan sonra yapacaklarımla değerlendirin’ sözleri bir itiraf, belki de bir özür niyetiyle söylendi.

Ama hâlâ ısrarcı olduğu geçmiş icraatları da vardı emekli Yargıtay hakiminin; Hrant Dink davasında Dink’in ‘Türk düşmanı olduğunu ve Türklüğe hakaret ettiğini’ tescilleyen karara ilişkin bir pişmanlık duymuyordu. Sadece dosyayı ‘rutin’ olarak incelemiş, Hrant’ı Fırat sanmıştı! Bu karardan cesaret ve meşruiyet alanlar ise Hrant Dink’i vurmuştular acımasızca... O günlerin linç kampanyalarını hatırlıyoruz. AK Parti hükümetini içeride ve dışarıda zor duruma düşürmek, darbecilere davetiye çıkarmak için ne provokasyonlar yapıldı! Ulusalcı şebeke, Hrant Dink, olmadı Orhan Pamuk üzerinden kitleleri mobilize etmeye çalıştı. Santoro cinayeti, Zirve katliamı ve Dink’in öldürülmesi... Müthiş istikrarsızlaştırma provokasyonlarıydı.

Kimse kusura bakmasın; bu provokasyonlara alet olan bir yargıcın ombudsman olarak seçilmesi vicdana da, akla da, siyasete de sığmaz. Üstelik yıllardır rejimin demokratikleşmesi adına önemli bir adım olarak talep edilen ‘kamu denetçiliği’ makamının da birden içi boşaltıldı. Osmanlı’dan Batı’ya geçmiş, Batı’dan da biz aldık şimdi. Ama böyle aldık; meşruiyetini zedeleyerek, işlevini etkisizleştirerek, devlete teslim ederek... Bir kurumun, bir değerin içinin nasıl boşaltıldığını görmüş olduk böylece. Bir işi evrensel standartlar çerçevesinde yapmaz ‘bize uydurmak’ isterseniz böyle olur işte. Bize uydurmak demenin ‘yozlaştırmak’ olduğunu herkes bilir; bizzat uydurmaya çalışan da...

Türkiye’nin yeni ombudsman’ı, “AB müktesebatı çerçevesindeki ilkelere, ülkemizin özel koşullarını göz önüne alarak uymaya gayret edeceğimi bütün samimiyetimle ifade ediyorum” demiş. Türkiye’nin ilk ombudsman’ının ‘kimliği’ bu cümlede geçen; ‘ülkemizin özel koşulları’ ifadesinde gizli. Evrensel ilkeler ve standartlar değil de ‘ülkenin özel koşulları’ dediniz mi, aklınızın neyle ‘çelindiği’ bellidir. Bu ombudsmanı seçenler beş-on yıl önce bu tür cümleleri kimlerin kurduğunu, bu tür cümlelerle neleri meşrulaştırdıklarını hatırlıyorlar mı? Ülkenin özel koşulları dediler ‘vesayet rejimi’ kurdular. Ülkenin özel koşulları dediler ‘başörtüsünü yasakladılar’. Özel koşullar dediler laikliği bir baskı mekanizmasına çevirdiler. Özel koşullar dediler darbe yaptılar, başbakan astılar, köylüye dışkı yedirdiler, parti kapattılar… Saymakla bitmez ülkenin ‘özel şartları’na dayandırılan ‘icraatlar’. Şimdi bu dili konuşan ‘devlet adamı’nı ‘halkın ombudsmanı’ seçiyorsanız sonuç bellidir; halka karşı devleti korumayı amaç edinen bir ombudsman. ‘Türk tipi’ ombudsmanlık bu olsa gerek. Osmanlı bunu görseydi ne derdi acaba?