Suudi Arabistan Kralı Selman’ın Rusya’yı ziyareti hem bölgesel ve hem de küresel dengeler açısından büyük önem arzediyor. Kuruluşundan itibaren Suudi Krallığının eski Sovyetler Birliği ile iyi diyalogları ve pek fazla dillendirilmeyen ilişkileri vardı. Soğuk Savaş yıllarında bu ilişkileri ABD yönlendirmek istedi fakat Suudiler dış politikadaki pragmatik yaklaşımları ile iki tarafı da idare etti. Bunun biri psikolojik diğeri de maddi olan gerekçeleri vardı.

Psikolojik gerekçe, henüz uluslararası bir tanınırlık sağlamadan Sovyetler Birliği’nin 1926 yılında Suudiler ile ilişkiye geçmesiydi. Yakınlaşmayı sağlayan diğer neden ise petrol üreten en büyük iki ülke olmalarıydı. Özellikle 1970’lerden sonra daha yakın ilişki içine girdiler ve son yıllarda olduğu gibi petrol fiyatlarının iniş ve çıkışından ikisi de etkilendiler.

Olumlu ilişkiler 1980 yılında CIA, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın Afganistan’da Sovyetler Birliği’ne karşı operasyon yaptıklarında renk değiştirecekti. 1991’den sonra Sovyetlerin çöküşü ile Suudi Arabistan’ın, SSCB’den ayrılan bölgelerde ve Balkanlar’da doğan boşluktan istifade ile kendine yer aramaya çalışması iki tarafı karşı karşıya getirdi. Özellikle Suudi Arabistan’ın Çeçenlere verdiği destek sadece Suudilerin değil, ABD’nin bölgedeki operasyonları olarak değerlendirildi.

İşin ilginç tarafı bütün süreçte bu operasyonların arkasındaki isim o zamanın veliahtı ve bugünün kralı Selman idi. Bu durum ona aynı zamanda Rusya’yı sürekli takip edip tanıma imkanı da verdi.

Kral Selman Rusya’da ne arıyor?

Aslında Trump’ın seçilmesine Suudi Arabistan tarafından verilen destek ve akabinde Suudi Arabistan’a ziyaret ile verilen değer Rusya ve İran’a yöneltilmiş bir mesaj niteliği taşıyordu. Ziyarette ABD ile yapılan yüklü silah anlaşması bir yana, yaratılan Körfez krizi ile bu ilişki zirveye taşınıp Katar üzerinden de İran hedef tahtasına oturtulmuştur.

Bütün bunlar hiç olmamış gibi Kral Selman’ın bin kişiyi aşkın bir heyet ile Rusya’yı ziyaret etmesi ve orada yeni silah alımı anlaşmaları yapması ise derinlikli analizleri hak eden oldukça önemli bir hadisedir. Bu yeni süreci sadece iki devletin yakınlaşması olarak okumamak bilakis küresel ve bölgesel dengeler açısından değerlendirmek gerekmektedir. Suudi Arabistan’ın dış politikasını çeşitlendirme ve realist politika arayışının bu süreci başlattığında kuşku yoktur. Fakat burada atlanmaması gereken dört temel hususun altını da çizmekte yarar vardır.

Birincisi, ABD ile yapılan 400 milyarlık silah ve ticaret anlaşmasına rağmen karşılıklı güven tesis edilemediği anlaşılmaktadır. Özellikle Suudi Arabistan, Körfez krizinde beklediği desteği alamamıştır. Bu da onu yeni destekçi(ler) aramaya sevk ederken aynı zamanda ABD’ye de bir mesajdır. ABD’den İran’a dair gelen yeni açıklamalar bu mesajın alındığını da göstermektedir. Ancak ABD ile bölgesel dengeleri birlikte oluşturma ittifakı ve teröre karşı iş birliği taahhütlerine rağmen kendisine yöneltilmiş  JASTA kanunu hala bir tehdit ve şantaj olarak beklemektedir.

İkinci mesele ise silahlanma yarışında ilk sıralarda yer almasına rağmen Suudi Arabistan tarihinde girdiği ilk ciddi savaş olan Yemen savaşında bir başarı elde edememiştir. Bu başarısızlık ise Yemen karşısında değil, Yemen’de vekalet savaşı sürdürdüğüne inanılan İran’a karşı alınmıştır. Stoklarındaki bütün silahları deneyen Suudi Arabistan özgüven kaybına uğramış ve silah sisteminde değişikliğe gitmeye niyetlenmiştir.

Üçüncü sebep Türkiye, Rusya ve İran’ın inisiyatifi ile başlatılan Astana sürecinin Suudi Arabistan’ı Suriye dosyasında arka plana itmesidir. Bölgesel dengeler açısından bu durumu siyasetine uygun bulmayan Suudi Arabistan, masada temsil edilmeyi istemektedir. Bunun için Türkiye ile istenmeyen ve İran ile muhal olan pazarlıklar yerine Rusya ile yakınlaşmayı uygun görmüştür. Aslında bu talebin Rusya tarafında da bir karşılığı olduğu kesin. Zira çatışmasız bölgelerin oluşturulmasında Suudi Arabistan’ın Suriye’de desteklediği gurupların öncelikle yönlendirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır ve bunu Astana inisiyatifi tek başına çözemeyecektir.

Dördüncü bir sebep daha vardır ki doğrudan Türkiye’yi ilgilendirmektedir: Körfez krizi sürecinde Türkiye’nin tavrı ve özellikle de Katar’daki askeri üssün hızlı bir şekilde hayata geçirilmesi Suudi Arabistan’ı Körfez güvenliği politikalarını yeniden gözden geçirmeye itmiştir. Somali’de Türk askeri eğitim merkezinin açılması da buna tuz biber ekmiştir. Son yıllarda Suudi Arabistan’ın güvenlik politikalarında etkin olan Mısırlı danışmanlar Somali’deki Türk askeri varlığını yüksek sesle olmasa da bir tehdit olarak empoze etmeye çalışmaktadırlar. Bu yüzden Türkiye’nin özellikle Rusya ile savunma işbirliği ve S-400 anlaşması oldukça ilgilerini çekmiştir. Nitekim Putin-Selman görüşmesinin ilk gününün bir ürünü olarak S-400 için ön anlaşma sağladıklarını ilan etmeleri tesadüfi değildir. Şimdilik ABD’ye mesaj içeren bu anlaşmanın hayata geçmesi uzak bir ihtimal olarak görülmektedir. Ancak Suudi Arabistan’da üretilmesi planlanan kalaşnikof anlaşmasının hayata geçirilmesi mümkündür.

Körfez’de ilk silahın Ruslar eliyle üretileceği anlamına gelen bu gelişme bölgesel dengeler açısından büyük anlam taşımaktadır.

Yeri gelmişken şunları da söylemek faydalı olacaktır: Türkiye bu yeni süreci lehinde kullanabilmek için diyalog kapılarını sonuna kadar açık tutmalıdır. Körfez krizi ile soğuyan Türk-Suud ilişkilerini yeniden gözden geçirmeli ve Suudi Arabistan-Rusya ilişkilerinde ulaşılan bu yeni boyuttan istifade edilmelidir.

Türkiye hala Suud-İran ilişkilerini normalleştirecek potansiyele sahip yegane ülkedir. Bunun için özel gayret göstermelidir. Tabii ki bütün bunlar olurken yandan bir muşta görevi görmemesi için Mısır da devre dışı tutulmamalıdır.