Yeni sene münasebetiyle zaman tüneline girip onar onar bugüne dönelim; o zamanlardan beri sırtımızda taşıdığımız yükleri, bir türlü kurtulamadığımız sorunları, çözemediğimiz çatışmaları bir yâd edip hafıza tazeleyelim.

• 1915

Kahrı, lânetinden söz ettik salı.

• 1925

Yoğun devrimci ve kıyıcı bir yıl imiş… Yıl doğuda Şeyh Sait İsyanı ile başlamış, haziranda isyancıların asılmasıyla son bulmuş.

Tek parti ve tek adam iktidarının memleketi tahkim etmek üzere çıkarttığı yasalar art arda gelmiş: Takrir-i Sükûn Kanunu; hükümete olağanüstü yetkiler; İstiklal Mahkemeleri; tekke, türbedarlık ve zaviyelerin yasaklanması; Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılması. İstanbul Darülfünununda İnkılâp Tarihi Kürsüsü…

Tanin ve Vatan gazeteleri başta olmak üzere sekiz gazete ve dergi kapatılmış. Önde gelen iki gazete yayın yönetmeni, Hüseyin Cahit Yalçın ve Ahmet Emin Yalman tutuklanmış.

Kemalizm’in “medeniyet” projesi uyarınca İstanbul’da yapılan bir baloya ilk kez Müslüman kadınlar katılmış.

• 1935

10 yıl sonra yine kadınlara yönelik iki girişim göze çarpıyor: İlk kez kadınlar oy kullanmış, 18 kadın milletvekili Meclis’e girmiş. Uluslararası Kadınlar Kongresi de İstanbul’da toplanmış.

• 1945
• Dünya Savaşı’nın sonuyla Türkiye Birleşmiş Milletler Antlaşması’nı imzalamış. İçeride Adnan Menderes ve Fuat Köprülü CHP’den ihraç edilmiş, Celal Bayar da, İzmir milletvekilliğinden istifa etmiş. DP’nin kuruluş hazırlıkları…
• 1955

6-7 Eylül Pogromu. Bugün Özel Harp Dairesi’nin güdümünde cereyan ettiği anlaşılan bir operasyonla Selanik’te Atatürk’ün evine bomba atıldığı haberi üzerine özellikle İstanbul’da ve öncelikle Rumları hedef alan, Gayrimüslim azınlıklara ait işyeri, ev ve ibadethaneler yağmalanmış.

• 1965

İstanbul’da TİP idarecilerinin toplantıları kimliği belirsiz bir grupça basılmış. Toplum polisine tam otomatik tabanca ve zırhlı araçlar verilmiş. MİT Kanunu kabul edilmiş.

Nüfus 31 milyona gelmiş.

• 1975

Kıbrıs harekâtıyla gerilen ABD ilişkisi ilk ciddî İncirlik krizini yaratmış. Memleketin en kirletici Afşin-Elbistan Termik Santrali’nin inşaatı başlamış.

SSCB’nin sonunu getirecek olan AGİK Nihai Senedi Helsinki’de imzalanmış.

ASALA Türkiye’nin 22 Ekim Viyana ve Paris büyükelçilerini öldürülmüş.

• 1985

Bahriye Üçok’un zina yapan erkeklerin de cezalandırılmasını içeren yasa teklifi Meclis’te reddedilmiş.

Cezayir’i ziyaret eden ilk başbakan Özal, 1958’de BM’de Cezayir’in bağımsızlığı aleyhinde oy kullanan Türkiye’nin hatalı olduğunu açıklamış. Türkiye ile Mısır arasında en yüksek düzeydeki ziyaret Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek’in Ankara’ya gelmesiyle gerçekleşmiş.

624 sanıklı Apocular Mardin Davası’nda 22 idam, 25 ömür boyu hapis cezası verilmiş. Köy koruculuğukurulmuş.

Turgut Özal Yüce Divan’da tanıklık yaparak Devlet eski Bakanı İsmail Özdağlar’ın rüşvet aldığını kendisine itiraf ettiğini söylemiş.

Nüfus 50 milyona dayanmış.

• 1995

SHP ile CHP, Erdal İnönü’nün uyarısına rağmen CHP çatısı altında birleşmiş. Yıl içinde Deniz Baykal da başkanlığı almış.

DEP Davası’nda Yargıtay Leyla Zana, Hatip Dicle, Orhan Doğan, Selim Sadak, Mahmut Alınak ve Sırrı Sakık’ın hapis cezalarını onamış.

İmia-Kardak kayalıkları Türkiye ile Yunanistan’ı savaşın eşiğine getirmiş.

Srebrenica’da 8000’den fazla Boşnak erkeğin Hollandalı “barış koruyucunun” gözü önünde katli sonrasında Yugoslav savaşlarını sona erdiren Dayton Barış Antlaşması imzalanmış.

Devlet Bakanı Ayvaz Gökdemir, Gümrük Birliği çalışmaları çerçevesinde Türkiye’yi ziyaret eden Avrupavekilleri Pauline Green, Catherine Lalumière ve Claudia Roth’u “fahişe” olarak nitelemiş. Yılsonunda Avrupa Parlamentosu Gümrük Birliği anlaşmasını onaylamış.

• 2005

AB ile üyelik müzakereleri fiilen başlamış.

“İyi çocuklar” Şemdinli Umut Kitabevi’ne bombalı saldırı düzenlenmiş.

Potpurideki sorunların tümü hâlen “sorun çözemeyen Türkiye’nin” gündeminde.

[email protected]

Twitter@AktarCengiz