İskoçya’nın bağımsızlık referandumu, % 85 katılımla % 55 “hayır” ile sonuçlandı. Birleşik Krallık (belki sadece şimdilik) bütünlüğünü koruyacak, ama anayasal yapısı değişecek.

Çünkü “hayır” Başbakan David Cameron’un 1997’de kurulan İskoçya meclisinin yetkilerini ciddi şekilde artırma vaadinde bulunmasıyla sağlandı. Galler meclisi de daha geniş özerklik talep ediyor. İngilizler arasında (Westminster’deki ortak parlamento yanında) kendine özgü bir meclise sahip olma talebi büyüyor.

Kısacası, İskoçya’da bağımsızlığa “hayır” dendi, ama Birleşik Krallık, 1997’de bölgelere yetki devri yaptıktan sonra anlaşılan şimdi federalizme yöneliyor. Önümüzdeki iki yıl bunun müzakereleri yapılacak. Yüzde 45 bağımsızlık oyu, anadilini unutup İngilizce konuşan İskoç milletinin kendi kendini yönetmek istediğinin çok güçlü işaretini verdi.

Referandumdan sadece iki sonuç çıkması bekleniyordu: Bağımsızlık kararı Avrupa’da ayrılıkçılığı, reddi ise özerklik taleplerini güçlendirecekti. Şimdi ikincisi olacak, zira kıta ayrılma - özerklik talepleriyle kavruluyor. İspanya’da geniş özerkliğe sahip olan Baskların büyük bir kesimi Fransa’nın Bask bölgesiyle birlikte bağımsız olmak istiyor. Katalunya parlamentosu, İskoçya’dan bir gün sonra kasım ayında bağımsızlık için (bağlayıcı olmayan) referandum kararı aldı. Cumhurbaşkanı Artur Mas, “Belki ilk bağımsız Katalunya olacak.” diyor. Valencia bölgesi de özerkliğini genişletmek istiyor. Mevcut anayasaya göre bağımsızlık referandumlarının bağlayıcı olması için oylamaya bütün İspanya yurttaşlarının katılması gerekiyor. Bu nedenle Bask ülkesi, Katalunya ve Valencia (en azından şimdilik) özerkliklerini genişletmekle yetinmek zorunda kalabilir.

Aşırı merkeziyetçi Fransa, 2001’de Korsika bölge meclisinin yetkilerini genişletmeyi ve Korsika dilinin bütün kamu okullarında okutulmasını kabul etti. Kendi meclislerine sahip 20 bölgeden oluşan İtalya’nın Südtirol bölgesinde ayrılıkçılar 2015’te referandumla Avusturya’ya katılmak istiyorlar. Başkenti Venedik olan zengin Venetia bölgesi, özerkliğini genişletme peşinde. Ayrılıkçı Kuzey Ligi Partisi ile güçbirliği yapan Liga Veneta partisinin bu yıl internet üzerinden düzenlediği oylamada % 89 bağımsızlık lehine oy verdi. Sardinya adasındaki üç ayrılıkçı parti, özerkliği güçlendirmek için çalışıyor.

Ayrılıkçı Flamanlar bağımsızlık olmasa da Belçika’yı konfederasyon olmaktan çıkarıp bir konfederasyona çevirme peşindeler. Avusturya’nın Hırvat çoğunluklu Satiria ve Sloven çoğunluklu Carinthia bölgelerinde ayrılıkçılık güçlenmekte. Arnavutluk’ta Yunanlılar özerklik istiyor. Sırbistan’ın Voyvodina bölgesindeki Macar çoğunluk referandumla ayrılıp Macaristan’a katılmak istiyor. Romanya’nın Macar çoğunluklu Transilvanya bölgesinde de bu yıl özerkliğin genişletilmesi ve Macaristan’la özel ilişki kurma hakkı için referandum yapıldı. AB, ayrılıkçılığa karşı güvence olmayı sürdürüyor, zira birliğin dışına çıkılması istenmediği için ayrılmadan ziyade özerklik talepleri destek buluyor. (Bkz: Giovanna Maria Dora Dore, American Interest, 17.9.2014)

Kısacası tüm Avrupa’da yerinden yönetim talebi yükseliyor. Buna muhakkak ki Kürtlerin önemli bir bölümünün özerklik istediği Türkiye de dâhil. Kanada’nın Quebec eyaleti ve Çekoslovakya’dan sonra şimdi İskoçya, demokratik rejimlerde özerklik ya da ayrılma taleplerinin nasıl, barışçı yoldan, halkoylamasıyla ve karara katılmayanların hakları korunarak karşılanacağının örneğini verdi. Türkiye de Kürtlerin yaygın özerklik taleplerinin, silahların devreden çıktığı, demokratik bir süreçle karara bağlanmasının koşullarını yaratabilmeli. Bölgemizdeki tüm gelişmeler de, Ankara’nın kendi Kürtleriyle ve bütün Kürtlerle barış ve ittifak ilişkileri içinde olmayı emrettiğini göstermeye devam etmiyor mu? Bu konuya döneceğim.