ABD liderliğindeki koalisyon Suriye’nin güneydoğusunda Tanf yakınlarında İran destekli rejim güçlerini son bir ayda üç kez vurdu. İlki 18 Mayıs’ta, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ABD seyahatinden dönüşünün ertesi günü gerçekleşen saldırıların son ikisi 6 ve 8 Haziran tarihlerinde art arta gerçekleşti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) yaptığı son açıklamada bu saldırıların Suriye rejim güçlerinin Suriye’nin güneydoğusunda çatışmasızlık bölgelerini ihlal etmesi nedeniyle gerçekleştiğini iddia etmişti.

CNN International’ın dün Pentagon kaynaklarına dayandırarak verdiği habere göre, bu bağlamda son gelişme ABD’nin bölgeye Yüksek Hareket Kabiliyetli Topçu Roket Sistemi (HIMARS) yerleştirmeye karar vermiş olması. Daha önce Suriye’nin kuzeyine YPG güçlerine destek olarak yerleştirilen HIMARS, güneydee ilk kez kullanılacak. HIMARS sistemleri önceden Türkiye ve Ürdün sınırında ve Irak’ta DAEŞ’le mücadele için kullanılmışlardı. Ancak bu sistemin bugün güneye yerleştirilmesinin DAEŞ’le mücadeleyle alakası olmadığını söylemek gerekiyor. Nitekim CNN’in kaynaklarından biri de HIMARS sisteminin Tanf’a 55 km yaklaşan rejim güçlerine karşı tepki olarak yerleştirileceğini söylemiş. Bu burada bir dursun.

Mayıs 2015’te Özgür Suriye Ordusu’na eğit-donat programı kapsamında verilen eğitim, Yeni Suriye Ordusu adıyla Ürdün’de ABD öncülüğünde başlamıştı. Daha önce Allah-u Ekber tugayının bir parçası olan 100-150 kişi önce Ürdün içerisinde eğitilirdi ve Suriye’ye girip ürdün sınırını Daeş’ten aldı. Ardından Ürdün’deki eğitim kampı Suriye içerisine, Tanf’ta kurulan üsse taşındı. Yeni Suriye Ordusu, yeni adıyla Devrimci Komando Ordusu (Mugavir el Tavra) kapsamında bugün burada yüzlerce kişi eğitiliyor. Tanf eğitim kampında 150 Amerikan askerinin yanı sıra başta İngiltere ve Ürdün olmak üzere diğer Daeş karşıtı koalisyon üyesi ülkelerden de askerler bulunuyor.

Ürdün-Suriye-Irak üçgeninde önemli bir noktada bulunan Tanf, Irak-Suriye sınırında olması ve Bağdat-Şam hattını birbirine bağlamasıyla Suriye’nin güney doğusunda kritik bir pozisyona sahip. Malum Rakka operasyonunun sessiz sedasız başlaması sonrası yavaş yavaş Rakka ve Musul’dan sonra sırada ne var sorusu soruluyor. Rejim güçlerinin ve Suriye’deki İran destekli milislerin Şam yönünden Suriye-Irak sınırına doğru hareket ediyor olması, öte yandan İran destekli Haşdi Şabi milislerinin Irak yönünden Suriye sınırına ulaşması yeni sıcak bölgenin burası olacağını gösteriyor. İran Kudüs Güçleri lideri Kasım Süleymani’nin Irak-Suriye sınırının güneyinde Haziran başından beri Iraklı ve Afgan milislerle verdiği fotoğraflar, İran’ın Suriye ve Irak’ta desteklediği güçlerin birbirine ulaştığı şeklinde yorumlanıyor. ABD liderliğindeki koalisyonun Tanf çevresinde rejim güçlerine yaptığı saldırılar ve yerleştirme kararı aldığı 300 km menzilli HIMARS sistemi de, her ne kadar CENTCOM tarafından hala “herkesin Daeş’le mücadeleye odaklanması gerektiği” vurgusu yapılıyor olsa da, güneyde yakında İran’ın ve ABD’nin desteklediği unsurlar arasında sıcak çatışma yaşanma ihtimalini artırıyor.

ABD’nin Maliki’den vazgeçerek desteklediği Irak Başbakanı Haydar İbadi’nin son dönemde Haşdi Şabi’yi adeta Daeş’le bir tutarak yaptığı Iraklı milislere yönelik uyarıları da bu gelişmelerle bağlantılı olarak okumakta fayda var. Iraklı milisler İbadi’nin ABD’nin bölgedeki hareketliliğine paralel bu açıklamalarına açıktan meydan okurken “Haşdi Şabi’nin Irak’ta da Suriye’de de var olacağını” söyleyerek cevap vermişlerdi.

Irak’ta sözde Daeş’e karşı verilen mücadelenin Haşdi Şabi’ye açılan alanla Sünnilere karşı bir savaşa döndüğü hemen herkesin bildiği bir gerçek. Bir Sünni kenti olan Musul, Musul operasyonu sonunda kimin olacak, burada nasıl bir yönetim kurulacak? Barzani yönetiminin aldığı bağımsızlık referandumu kararı Irak’ın kuzeyinde nasıl gelişmelere neden olacak ve sıklıkla Haşdi Şaabi’yle ortak hareket ettiğini bildiğimiz PKK bundan sonra ne yapacak? Bunlar Irak’a dair sorular.

Suriye’de ise ABD’nin sözde Daeş’le mücadelesi kuzeyde Suriye PKK’sını meşru hale getirirken başıboş kalan İran, Hizbullah ve rejim, Rusya’dan aldığı destekle beraber başından beri rejim karşıtı Sünnilere karşı savaşmış durumda. Kasım Süleymani Irak-Suriye sınırının güneyinde fotoğraf verirken, son günlerde Suriyeli aşiretler de Haşdi Şabi’nin PKK/PYD ile işbirliği yaparak kuzeyden de Suriye’ye girdiğini ve bazı köyleri ele geçirdiğini öne sürmekte. Yani İran Irak ve Suriye’nin kuzeyinde bir PKK koridoru oluşturulurken verdiği desteğin karşılığını güneyde bir Şii koridoru oluştururken talep ediyor. Pentagon buna hiç de niyetli görünmezken PKK/PYD’yi nasıl engelleyecek? Aynı zamanda Türkiye’ye Rakka operasyonunda PYD/YPG kullanılsa da operasyon sonrası Rakka’da Sünni ve Arap ağırlıklı bir yönetim kurulacağı sözünü veren ABD yönetimi, acaba bu sözünde ne kadar duracak? Ve Rakka sonrası sıcak çatışmalara sahne olacağı anlaşılan Deyrezzor, Ebu Kamal ve Tanf üçgeninde ABD’nin desteklediği güçler mi baskın çıkacak yoksa İran’ın desteklediği rejim, Hizbullah ve Iraklı milisler mi? Rusya’nın pozisyonu ne olacak? Bunlar da Suriye’ye dair sorular.

PKK ve İran’la yaptığı zımni anlaşmalarla Suriye ve Irak’ta Daeş’le mücadele adı altında Sünnilere yaşam alanı bırakmayan ABD, savaşı bundan sonra İranlı milislere yönlendirebilir. Körfez-Katar krizine ABD Başkanı’nın verdiği destek ve krizin ABD’yi memnun edecek şekilde İran vurgusu taşıması, ayrıca bölgede İsrail’in görmeyi istediği hamlelerin artıyor oluşu yeni çatışmanın rengini az çok belli ediyor. Halihazırda İran’dan hiç de hazzetmeyen Pentagon, Trump’tan aldıkları yeşil ışıkla beraber Suriye’nin güneyinde İran’a karşı yapmaya başladıkları hazırlıkların startını vermiş gibi görünüyor. Geçen hafta sürpriz bir şekilde Ankara’ya gelen İran Dışişleri Bakanı Cevat Zarif’in bu ziyareti sadece Katar krizi bağlamında değil, Suriye ve Irak’ta beliren İran karşıtı ittifaka karşı da müttefik arayışına çıktığı belli. Peki Türkiye’nin tavrı ne olacak?  Özetle çok soru var ama net olarak görünen şu; bölgede yaşanan çatışmaların bitmesini bekleyen yanılır, yeni bir evre başlıyor.