PKK şimdi stratejisini askerî alanda üstünlüğünü kanıtlama üzerine temellendirdiği için bu durumun tırmanarak devam etmesini beklemeliyiz sanıyorum.

Bu devam ederken, sözgelişi, Afyon’daki patlama oluyor. Şimdi bu ne? Bu toplumun tarihi açıklanmamış sırlarla dolu olduğu, bu sırların birçoğu aslında “devlet suçu” kategorisine girdiği için, “kaza oldu” mealinde bir açıklama kimseye inandırıcı gelmiyor. “Mutlaka işin içinde başka iş var. Saklıyorlar.” Sahiden öyle mi, saklıyorlar mı, bilmeme imkân yok. Ama bir toplumda bu algılama ve sonuç çıkarma tarzının “doğal refleks” hâline gelmesi yeterince ürkütücü bir durum değil mi? Ayrıca, bu tarihi yaşamış bir toplumun başka türlü bir refleks geliştirmesi mümkün mü?

Bunlar olurken, bu toplumun iç işleriyle, politikasıyla ilgili olmayan, kurbanları da zaten bu ülkenin yurttaşı olmayan bir kaza daha patlak veriyor ve Yunanistan’a tekneyle kapağı atmaya çalışan yüzün üstünde insandan altmış küsuru boğulup ölüyor. Bu “terör” değil, ortada patlayacak bomba da yok, ama “batacak tekne” var ve tekne batıyor; bilanço ötekilerden kabarık.

Bizim Bilgi Üniversitesi’nin Santral kampusunda bir çerçeveye asılı (biri ters, biri yüz) iki pejmürde tekne duruyor. Gören, muhtemelen, ne olduğunu anlamıyor, “modern sanat” deyip geçiyordur. O pejmürde tekneler tam da bu son olayı anlatıyor. Çünkü bu “kavramsalcı” kompozisyonu yapan Yunan kadın sanatçı muhtemelen Ege’de batan tekneleri bularak yapmış bunu. Dört tane olduğunu söylediler, bu sandal düzenlemesinin, ikisi Türkiye’de, ikisi Yunanistan’da.

O kadar adamı öyle bir kayığa yükledin mi, olacağı bu. Olmasa asıl o zaman şaşmak gerek. Ama götüren adam risk almış, suç işliyor, o da yükleyecek ki aldığı riske değsin. Hem alacağını peşin alıyordur...

Bunların her birinin ayrı matrisleri, ayrı mekanizmaları, ayrı nedensellikleri vardır. Bu ayrılıklara karşılık, derinlerde, bir ortak zemin bulunduğunu sanıyorum: zihnimizde insan hayatına verdiğimiz değer, daha doğrusu, insan hayatına vermediğimiz değer.

Kültürümüzün derin tabakalarına sinmiş bir anlayış bu. Belki ilkin “kader, kısmet” anlayışının bir uzantısı. “Allah yazmışsa olur”! Uğraşmanın, tedbir almanın gereği yok, kadere karşı gelinmez. Dinî ideolojide elbet bunun karşıtı sözler de var; ama hayatın başka parçalarıyla da birleşince onlar öne çıkmıyor, bu çıkıyor. Nedir “başka parçalar”? Örneğin, karşı konulamaz bir ceberut devlet var, “Allah’ın emri” sayılan sınıf hiyerarşileri var, bilgisizlik ve yoksulluk sonucu yüksek çocuk ölümü oranı var; yani birçok şey var.

“Modernleşme”, bu geleneksel ideolojiyi “geriliğimizin sorumlusu” konumuna getirdi. Bunlara savaş açtık... mı? İnsan hayatının değerinin buralarda olması, “vatan için ölecek” yurttaşa ihtiyaç duyan “modern” devletin de işine geliyordu. Onun için öyle bir kavram vurgulanmadı; tersine, “daha çok ölelim” edebiyatına hız verildi.

Onun için o “şehit cenazesi” edebiyatı, o nutuklar, sahiden, hayatını kaybetmişlerle ilgili değil. Onları çoktan gözden çıkarmışız. “Vatana” son hizmetleri de, asıl ihtiyaç duyduğumuz “ajitatif milliyetçi” yapının sürekliliğine bu katkıları oluyor.

İnsan hayatına sahiden değer versek, yapılacak işlerin listesi çok farklı olurdu.