Evet, seçimde kaybeden parti liderlerinin hemen gerekeni yapıp istifa etmeleri (İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’dan oluşan) Birleşik Krallık’ta (BK) 7 Mayıs günü yapılan seçimlerin ibret alınacak bir dersi olabilir.

Daha önemli olan dersleri şöyle sıralayabilirim: Bir demokraside geçerli olan siyasi düzeni, sadece hükümet biçimi (parlamenter, yarı–başkanlık, başkanlık ya da karma) değil, onunla aynı ölçüde, uygulanan seçim sistemi belirler. Eğer BK’da dar bölge - tek turlu çoğunluk sistemi değil de, (Fransa’da olduğu gibi) dar bölge - iki turlu çoğunluk sistemi ya da herhangi bir nisbi temsil sistemi uygulanıyor olsaydı, yüzde 36,9 oy oranıyla Muhafazakar Parti Avam Kamarası’nda 331 sandalye kazanamaz, tek başına hükümet kuramazdı.

BK bu seçim sisteminde ısrar ediyor, çünkü bu sistemde her seçimin bir kazananı olduğuna, bunun da istikrar sağladığına inanılıyor. Ve tabii ki, tek parti hükümetlerinin temel hak ve özgürlükleri ayaklar altına alabileceğinden, muhalefeti “vatan haini” ilan edebileceğinden zerre kadar korkulmuyor. Bu sistemle bazen oyların çoğunu alan partinin iktidar olamadığı dahi görülüyor. 2010 seçimlerinde de hiç beklenmedik bir şey olmuş, uzun zamandır görülmeyen (Muhafazakarlar ile Liberal Demokratlar arasında) bir koalisyon hükümeti kurulması zorunlu olmuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, “ben söylersem doğru olur” mantığıyla uzun zamandır tekrarladığı, parlamenter sistemin kaçınılmaz olarak koalisyon hükümetlerine, dolayısıyla siyasi istikrarsızlığa yol açtığı lafı, BK’daki seçim sonuçları tarafından bir kez daha yalanlandı. (Türkiye’deki 2002, 2007, 2011 genel seçim sonuçları tarafından da yalanlanmadı mı?) Muhafazakarlar ile Liberal Demokratlar arasındaki koalisyon hükümetinin istikrarsızlığa yol açtığı da görülmedi. Aksine koalisyonun başarısı, David Cameron’un bu seçimde tek başına iktidar olmasını sağladı.

Erdoğan’ın uydurduğunun aksine, BK’da “başında kraliçenin olduğu yarı – başkanlık sistemi” değil, katışıksız bir parlamenter sistem uygulanıyor. Zaten BK parlamenter sistemin beşiği. Başbakan, (Türk, Rusya da Meksika usulü değil de) katışıksız bir başkanlık ya da yarı – başkanlık sistemindeki başkandan çok daha yetkili ve güçlü. (Erdoğan’ın akıl hocası Burhan Kuzu bile bunun farkında.)

Dar bölge çoğunluk sistemi, lider sultasına izin vermiyor; milletvekillerinin kim olacağını seçmenler belirliyor. Parlamenter sistem, üniter devlet sistemiyle olduğu kadar federalizmle ya da bölgelere yetki devriyle (devalüasyon) aynı ölçüde uyumlu. Nitekim (Almanya, Avusturya, Belçika, Hindistan, Kanada, Avustralya gibi) federal demokrasiler ve (BK ve İspanya gibi) bölgelere yetki devri yapmış devletler parlamenter sistemle yönetiliyor. Son seçim sonuçları BK’da, 2017’de AB üyeliğine devam mı, tamam mı referandumu yapılacağını değil, 59 milletvekilliğinin 56’sını İskoçya Milli Partisi’nin kazandığı İskoçya’da bağımsızlık referandumunun tekrarlanmasını da gündeme getiriyor. İskoçlar isterlerse BK’dan ayrılabilirler.

Bu seçimden sonra, kendi meclislerine sahip İskoçya, Galler ve K.İrlanda BK parlamentosunda (Westminster) temsil edilirken büyük ortak İngiltere’nin kendine ait bir meclisi olmayışına itirazlar artacağı gibi, temsilde adaletle bağdaşmayan mevcut seçim sistemine karşı eleştiriler de yükselebilir.

Ben yıllardır cumhurbaşkanının sorumsuz ve yetkisiz olduğu normal bir parlamenter sistem ve bunun yanında dar bölge-iki turlu çoğunluk seçim sisteminin Türkiye’nin ihtiyaçlarına cevap verecek siyasi düzen olduğunu savunuyorum. Ne var ki, 2011’den bu yana yaşadıklarımız, bir an önce çözülmesi gereken sorunun 12 Eylül askeri diktatörlüğünün hediyesi olan yüzde 10’luk barajın, en çok yüzde 5 gibi makul bir düzeye indirilmesi olduğunu gösteriyor.