Bu ülkede "üç mesele" ve "üç eksen" cumhuriyet tarihini, dünü bugüne bağlayan "resmi politika köprüsü"nü özetlemeye yeter...

İlk mesele "cumhuriyetin din politikaları"dır.

İkinci mesele "cumhuriyetin azınlık politikaları"dır.

Üçüncü mesele "cumhuriyetin Kürt politikaları"dır.

Bu meselelerden birincisi "nevi şahsına münhasır bir laiklik hali"ni ve ona bağlı bir "çatışma ekseni"ni üretmiştir.

İkinci ve üçüncü meselenin ürettiği "Türk tarzı bir milliyetçilik hali" ve çatışma eksenidir.

Üçüncü eksen üç meseleyi de kapsar: Otoriter devlet anlayışı ile bunun alt yapısını oluşturan askeri vesayet modeli...

Bugünü anlamak, yarını kurmak, hak, adalet ve demokrasi arayışı, hemen hepsi bu meselelerin ve bu eksenlerin kilometre taşlarını bilmeyi, açığa çıkarmayı, şeffaflaştırmayı gerektirir.

Bu, sistemden zihniyete kadar uzanan demokratikleşme için olmazsa olmaz bir unsurdur...

Bu konuda bir ileri bir geri adımlar atıyoruz, nispeten doğru istikamete ilerliyoruz...

Bellek çalışmaları, hak ve itibar iadeleri, kara lekelerin silinmesi başta olmak üzere bu istikamette alınacak uzun bir yol var.

İstiklâl Mahkemesi kararıyla, Şapka Kanunu'na, daha kanun çıkmadan önce yazdığı bir yazısından ötürü muhalefet ettiği gerekçesiyle idam edilen İskilipli Atıf Hoca meselesi bunlardan birisidir, örneğin...

33 Kurşun Olayı, Orgeneral Mustafa Muğlalı'nın sorgusuz sualsiz kurşuna dizdirdiği 33 Kürt'ün hikâyesi de bunların arasında yer alır...

Binlerce gayrimüslimin malını haraç mezat satmasına, sermayenin Türkleşmesine yol açan 1934 Trakya olayları, 1942 Varlık Vergisi de öyle...

Bunlar "resmi tarih ve düzen"in hem "kurucu anları" hem "utanç dosyaları"dır...

Bir utanç dosyasını da yıllar öncesine gidelim ve Hrant Dink'ten dinleyelim:

"Azınlık sivil toplum örgütlerinde bu gelenek yerleşmiş durumda, yani yoksula yardım etme, ibadet ihtiyaçlarını sağlama, eğitimi kendi imkânlarıyla yerine getirme bir hayli gelişkin. Hoş, biz bu işler için devlete ayrıca bir vergi de veririz, ama biz yine kendi işimizi kendimiz, kendi örgütlenmemizle yaparız.

Bizim kilise vakıflarımızın görevi nedir? Her kilisemizin yanında bir okulumuz vardır bizim. Kiliseler ve okullar halkın katkısıyla, mal ve para bağışlarıyla ayakta durur. 1936 yılında çıkan yeni Vakıflar Yasası ile devlet kilise vakıflarımızdan bir beyanname istemiş, 'Ne mülkünüz varsa bir liste halinde verin' demiştir.

Aradan 40 sene geçmiştir, 1975 senesinde Yargıtay Genel Kurulu bir karar vermiş ve 'Azınlık vakıflarının 1936 yılında vermiş oldukları beyanname dışında mal edinme hakları yoktur, dolayısıyla bu tarihten sonra edinilmiş bütün mallar, ister bağış, ister satın alma yoluyla elde edilmiş olsun eski sahiplerine iade edilecektir' demiştir.

O gün bugün kira gelirleriyle çocuklarımızı okuttuğumuz mülklerden 40'ı (Ermeni cemaatine ait) elimizden bu yolla alınmıştır. Bu mülkler, vakfetmiş olanın eski mirasçısına da geri gitmemiştir. İade edilecek mülkler özenle seçilmekte ve mirasçıları ölmüş olduğu için Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne geçmektedir. Bu süreç her yıl parça parça açılan davalarla yürüdüğü için, 1936 sonrasında bağış ya da satın alma yoluyla intikal etmiş 120 mülk henüz elimizdedir. Herhalde bunların iadesi için mirasçılarının ölmesi beklenmektedir..."

Pek çok acı çekildi ama geçtiğimiz günlerde bu konuda önemli bir adım atıldı.

Ramazan ayının son günü hükümet, aldığı bir kararla kanun hükmünde kararname çıkararak, azınlık vakıflarının 1936'dan sonra edindikleri ve 1974'ten sonra Hazine'ye devredilen gayrimenkullerinin (kimi istisnalar dışında) geri ve-rileceğini açıkladı.

"Bu, eşit vatandaş hukukuna sahip olduğumuz vatandaşlarımızın hukuklarının iadesidir" diyordu Davutoğlu...

Türkiye'deki eksik vatandaşlık halinin temel araçlarından bir tanesinin ortadan kaldırılması önemlidir...