Diyarbakır/Amed dönüşü kaleme aldığım yazıların “Kürtler niye Erdoğan’ı seçecek?” başlıklı olan ilkinde, HDP’nin ilk turda Selahattin Demirtaş’a oy istedikten sonra, seçim ikinci tura kalırsa seçmenlerini serbest bırakacağını, bunun da “Oyunuzu Erdoğan’a verin” anlamına geleceğini yazmıştım.

Bir HDP milletvekili cumhurbaşkanı adayları belli olur olmaz, hiç vakit kaybetmeden bunu doğruladı.

Hakkari Milletvekili Adil Zozani, T24’ten Helip Alp’e verdiği mülakatta (3 Temmuz), başkanlık sistemine geçme zamanı geldiğini söyledi. BDP parlamenter sistemden yana tavır almış; başkanlık isteyen AKP ile bu konuda anlaşamamıştı. Ne var ki Kandil “retçi cephede yer almadığını” söyledi; Zozani de, dikkat çekici bir zamanlamayla, Kandil’den mülhem olduğu anlaşılan açıklamayı yaptı. İkna edilebilirler mi? Doğrusu emin değilim, ama Zozani ve benzerlerinin niçin yanlış düşündüklerini bir kez daha izah etmekte, belki yarar olabilir.

Zozani’nin ileri sürdüğü bir argüman, parlamenter sistemin Erdoğan’ı tek adam yaptığı. Kesinlikle doğru değil. 12 Eylül anayasası ile getirilen, parlamenter sistem ile yarı–başkanlık sisteminin karması bir ucube sistemdir. Erdoğan da, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesine ilişkin anayasa değişikliğini referandumla onaylatarak Türk (daha doğrusu Putin) usulü, yani “yasama ve yargının yürütmeye ayak bağı olmadığı” türden başkanlık sistemine geçişin altyapısını hazırladı. Dolayısıyla Erdoğan’ı tek adamlığa götüren, ucubeye çevrilmiş parlamenter sistem değil, 12 Eylül’ün lider sultasına cevaz veren Siyasi Partiler Kanunu aracılığıyla, Parlamento’daki çoğunluğa dayanarak adım adım hukuk devletini, yargı bağımsızlığını, basın özgürlüğünü, bağımsız üst kurulları, yani denetim ve denge mekanizmalarını kuşa çevirmesidir.

Kürtler dahil Türkiye’nin ihtiyacı, tüm kurum ve kurallarıyla parlamenter sistemdir. Başkanlık ya da yarı–başkanlık sistemlerinde, başkan ile parlamento çoğunluğunun ayrı partilere mensup olması halinde idare felç olabilir. Batı ülkelerinde uzlaşma kültürünün güçlü olması nedeniyle yürütülebiliyorsa da, pek çok sorun yaratır. Keyfiliğe ve otoriterliğe yönelen (sözlerini tutmayan) başkanlar, ancak seçimle görevden alınabilir. (Latin Amerika’daki askeri müdahalelerin birçoğu bu yüzdendir.) Parlamenter sistemde ise, yasama organı güvensizlik oyu vererek, demokrasiden sapan başbakanları ve hükümetlerini her zaman görevden alabilir. Bu, otoriterleşme eğilimlerine karşı etkin bir güvencedir. AKP’nin parti programında ve 2007 seçim beyannamesinde; BDP’nin de yakın zamana kadar parlamenter sistemi bütün kurum ve kurallarıyla savunmasının nedeni budur.

Zozani, başkanlık sistemi tartışmasının kişilerden bağımsız olarak, Erdoğan’a endekslenmeden yapılması gerektiğini söylüyor. Bu nasıl mümkün olabilir? Putinvari başkanlık sistemi isteyen başkası değil, Erdoğan’dır. ABD ya da Fransa örneğindeki başkanlık sistemleri onun işine gelmez. O tür sistemler dahi bizim ihtiyacımıza terstir.

Zozani, başkanlık sisteminin özyönetim, özerklik ya da federalizmin bir icabı olduğunu ima ediyor. Parlamenter sistemin Batı’da da terk edildiğini söylüyor. Külliyen yanlış. Etnik temelli federal devletlere bakalım: İspanya, Britanya, Belçika, Kanada, Hindistan, parlamenter sistemle yönetiliyor. Coğrafî federalizm uygulayan Almanya, valileri halka seçtiren Japonya ve Yunanistan, güçlü yerel yönetimlere sahip İsveç, hepsi de parlamenter sistemle yönetiliyor. Siyaset bilimciler arasında demokrasi açısından parlamenter sistemin üstünlüğü konusunda yaygın bir mutabakat var.

Ezcümle “Al başkanlık, ver özerklik” hesabı, “Türkiye demokratikleşmeden Kürt sorunu çözülemez, Kürt sorunu çözülmeden Türkiye demokratikleşemez” mantığına aykırı, yanlış bir hesaptır.