[13 Aralık 2014] Kasım sonunda yapılan 19. Millî Eğitim Şurası epey fırtına kopardı. Onca saçmalık arasında, Etyen Mahçupyan (Yeniden “kendimizi” aramak, 11 Aralık) galiba kapsamlı bir şeyler yazmaya başladı (başladı diyorum, çünkü arkası gelecekmiş gibi duruyor); Oral Çalışlar her zamanki sakin üslûbuyla, içerik açısından da makul olanı yazdı (Osmanlıcayı neden yasakladılar?, 12 Aralık). Onlara bazı ekler yapmak, bu arada belki bazı farklar da getirmek istiyorum.

(1) Milli Eğitim Şuraları başlı başına bir problem. Gerçi kararları, Bakanlık için bağlayıcı olmayan tavsiye kararları niteliğinde. Hattâ bazı öneriler o an için Şura içinde bile karar düzeyine yükselmiyor. Ama öyle veya böyle, genel bir hava, bir birikim ve bir ivme yaratıyor. Bu ivme de hep din ve daha fazla din yönünde. Daha açıkçası, öğretimin (ben eğitim sözcüğünü sevmiyorum), kültürün ve toplum hayatının tamamen İslamiyete ve daha özel olarak Sünniliğe göre şekillendirilmesi talebi giderek yükseliyor. Nitekim bu Şurada, (i) anaokullarında 3-6 yaş çocuklarına verilecek “değerler eğitimi”ne “Allah kavramı ve Allah sevgisi” ile “cennet ve cehennem kavramları” da girdi. Benim büyük kızım (1990’larda) ilk kreşe gittiğinde, uykusunda “uygarlık savaşında yaralandığı ve bacaklarından kan aktığı” kâbusları görüp ağlayarak uyanıyordu; herhalde şimdiki minikler “cehennemde yandıkları” kâbuslarıyla ağlayacak. (ii) Halen ilkokul 4’te başlayan zorunlu din dersleri, en başa çekilip 1-2-3. sınıfları da kapsamına aldı. Bu, Bakanlığın hiç olmazsa 1. sınıfa itirazına rağmen gerçekleşti. Ayrıca, söz konusu (hep zorunlu) din dersleri haftada bir saatten ikiye çıkarıldı. (iii) 4+4+4 sistemi ile hafız olmak isteyen ortaokul öğrencilerinin okuldan bir yıl muafiyet hakkı da iki yıla çıktı. (iv) Tüm liselere seçmeli, Anadolu İmam Hatip Liselerine zorunlu Osmanlıca dersleri getirildi. (v) Anadolu otelcilik ve turizm meslek liselerindeki ders ve stajlarda alkollü içki yapımı ve servisi yasaklandı. (vi) Kız ve erkek çocuklarının tamamen ayrı okuması da konuşuldu, ama tutmadı.

Bütün bunların nasıl bir paket oluşturduğu açık. Etyen Mahçupyan’ın deyimiyle “Kemalist Cumhuriyet parantezi kapanır”ken, son tahlilde AKP’nin tabanı içinde yer alan bazı dindar kesimlerin seksen doksan yıllık dışlanmışlığa, tanınmamışlığa, bastırılmışlığa karşı kabaran tepkisi, saf Sünni Müslüman bir hayat ve toplum tasavvuruna dönüşüyor ve her yönde böyle mesajlar vermeye başlıyor. Ne olursa olsun, İslâmın bayrağını her yere dikmek ve kamusal hayatın tamamı üzerinde hegemonya kurmak diye özetleyebileceğimiz bir dediğim dediklik vücut buluyor. (Birkaç ay önce yapılan bir bilimsel konferans sırasında, katılımcılara Ayasofya’yı gezdiren bir bürokrat da “elbet burayı cami yapacağız, mutlaka yapacağız, kesinlikle yapacağız” diye, aynı dediğim dedik havalarda konuşuyordu.) Şüphesiz bu tavır, AKP’nin ve hükümetin tamamı ya da ana mecrası ile kolay kolay özdeşleştirilemez. Hattâ denebilir ki başından beri AKP, bu potansiyeli kuşatmak ve kontrol altında tutmak işlevini de görüyor. Öte yandan böyle her demarş, toptan İslamizasyon basıncını biraz daha artırıyor; çıtayı yükseltiyor; olumsuz bir birikim ve ortam yaratıyor. Bu, sağlıklı bir trend değil. Türkiye bu sefer yukarıdan aşağı değil aşağıdan yukarı sekülerleşebilecek mi? Bu, büyük ölçüde AKP’ye oy veren kitlelerin, kendi özgür inanç ve vicdan tercihleri ile başka herkesin özgür inanç ve vicdan tercihlerini bağdaştırabilmelerine; bu anlamda (daha fazla) çoğulculaşmaları ve demokratlaşmalarına bağlı gözüküyor.

(2) Oral Çalışlar’ın da işaret ettiği gibi, son Şura’nın tavsiye kararlarının püf noktası aslında din dersleridir, yoksa Osmanlıca değil. Ve gene Oral gibi ben de, bırakın 1.-2.-3. sınıfları; din derslerinin hiçbir kademede zorunlu olamayacağı, olmaması gerektiği kanısındayım. Herkes biliyor ki mevcut Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi derslerinin adı çok yanıltıcı. Bu dersler aslında evrenselci, hümanist, çoğulcu, çok-perspektifli karşılaştırmalı dinler tarihi ve sosyolojisi dersleri değil. Öyle bir dersin içeriğinin nasıl olabileceğini isteyen herkesle, her türlü platformda ayrıca tartışabilirim. Üniversitedeki genel insanlık tarihi derslerimde değiniyorum zaten. Meselâ: Dinsel inançların nasıl, ne zaman ortaya çıktığı. Bütün inanç sistemlerinin ortak noktaları. İlâh ve ilâhelerin başlangıcı. Klan ve kabile ataları, ataya tapma kültleri. Zoomorfik totemizm; yarı-zoomorfik, yarı-antropomorfik totemizm; büyük ölçüde antropomorfikleşmiş politeizm (insan suretinde çoktanrıcılık). Doğu ve Batı dinleri arasındaki farklar. Tek Tanrı fikrinin doğup gelişmesi. Güneybatı Asya’da (Ortadoğu’da) peş peşe ortaya çıkan ve bir gelenek oluşturan üç büyük monoteizm. Önce Yahudilikte, “bir tanrıyı [Yahweh, Yehova] diğerlerinden daha fazla sevmek”ten, “diğer tanrıların hiç olmadığı” görüşüne geçiş. Semavi, kitaplı dinler arasındaki benzerlik ve farklar. Tek Tanrının özelliklerinde, tanımlanışında birleşmek; elçilere (peygamberlere) ve kitaplarına gelince ayrışmak. Hıristiyanlıkta ve Müslümanlıkta en önemli sanat dalı olarak anıtsal dinî mimarî: cami ve kilise. Dinsel tercih ve inançların öznelliği. Neden ve nasıl olup da farklı dinleri (veya dinsizliği) benimsediğimiz; Yahudi, Hıristiyan, Müslüman, Budist veya ateist olduğumuz. Ailenin ve diğer kültür çevrelerinin (görece büyük) payı. Yetişkinlikte serbest tercihin (görece küçük) payı. Tarihte hoşgörüsüzlük; çeşitli din savaşları. Çağdaş hoşgörü ve çok-kültürlülük ortamının doğuşu.

Dünyanın neresine giderseniz gidin; çağdaş demokrasilerin ciddî akadfemik ortamlarında, karşılaştırmalı dinler tarihi ve sosyolojisi deyince, üç aşağı beş yukarı böyle bir şey anlaşılır. Ya da, üniversiter bilgi, ilk ve orta öğrenim seviyesindeki, inançlar arasında gerçekten nötr bir Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi dersine, belki böyle indirilebilir (dönüştürülebilir). Gerçek hayata dönersek, şimdi yani, bu veya buna benzer bir şey mi, mevcut zorunlu din dersleri? Hayır, alâkası yok. Sadece İslâmi ve hattâ Sünnî bir iman ve ibadet dersi. Üstelik bu niteliği, anaokullarındaki “değerler eğitimi”ne ilişkin yeni önerilerle daha da pekiştirilmek isteniyor. Haydi diyelim ki lise öğrencilerine, hipotetik olarak, “bazı insanlar her şeyi yaratan, ezelî ve ebedî bir Tanrı/Allah kavramına inanır, bazıları inanmaz” ya da “her büyük dinin farklı bir tek tanrısı, Yehova’sı veya Tanrı’sı veya Allah’ı vardır” diyebilirsiniz; yani lise öğrencilerinin kültür ve idrak düzeyine uygun bir öznellik payı bırakabilirsiniz. Peki, 37-72 aylık (3-6 yaşındaki) çocuklarla bunu yapabilir misiniz? Allahı veya cennet ve cehennemi onlara “bazı insanların inandığı, bazılarının inanmadığı (ve inanıp inanmamakta özgür olduğu)” şeyler olarak mı anlatacaksınız?

Aşikâr ki öyle olmayacak, zaten istenen asla o değil; istenen, 3-6 yaş çocuklarına, genel olarak tanrı kavramının bile değil, sadece ve sadece Müslümanlığın Allahı ile cennet ve cehenneminin, bunlar vardır ve kesin doğrudur (inanmanız gereken şeyler bunlardır) diye bildirilmesi, öğretilmesi. Peki, o gruptaki, Yahudi veya Hıristiyan ailelerden gelme çocuklara ne olacak? Alevî ailelerden gelme çocuklara ne olacak? O ailelerin, kendi inanç kültürlerini çocuklarına aktarma özgürlüklerine ne olacak? O gruptaki inançsız ailelerin çocuklarına ne olacak? O ailelerin, kendi inançsızlık kültürlerini çocuklarına aktarma veya çocukları karşısında savunma özgürlüklerine ne olacak? Türkiye’de Sünnî Müslümanlar çoğunlukta, tamam. Peki bu çoğunluk, kendilerine göre azınlıktaki ailelerin ve o ailelerin çocuklarının nasıl bir din kültürüyle yetişeceğine, demokrasiye aykırılığı, toleransa aykırılığı, din ve vicdan özgürlüğüne aykırılığı bu denli aşikâr, bu kadar dayatmacı bir müdahalede bulunmayı kendine yedirebiliyor mu? Buna, en önce Sünnî Müslüman demokratların veya demokrat Sünnî Müslümanların karşı çıkması gerekmez mi? Karşı çıkacaklar mı, çıkmayacaklar mı?

Bu, benim için çok önemli bir sorun. Önümüzdeki dönemde bütün Türkiye için çok önemli bir sorun. En önemli sorun.