Doğumuzda İran, tabii ki hiç de gıpta edilecek bir rejime sahip değil. Evrensel hukuk değil şeriat kuralları geçerli, baskıcı rejim, insanına nefes aldırmıyor.

Ezeli bir rekabet içine girdiği bölgesindeki Sünni devletlerle en son Yemen’de de tanık olunduğu üzere vekalet verdiği Şii Hutiler üzerinden savaşıyor.  Sünni liderliğine soyunan Suudi Arabistan ile diğer bölge ülkelerinin, Şii azınlıklarını horladıkları da bir gerçek. İran, dış politikasında terörü bir araç olarak da kullanagelmekte. Bu ülke, nükleer enerji programını, aslında nükleer silah geliştirmek amacıyla kılıf için kullandığı yolundaki yaygın kanaat nedeniyle onlarca yıldır uluslararası yaptırımlara maruz kaldı, ekonomisi darboğaza girdi.

Bu yaptırımlardan, Türkiye’de kimi çevrelerin, yabancı uyruklu bir ergen üzerinden gaz karşılığı altın ticareti ile nemalandığı kuvvetli şüphesini de not etmek lazım. İran ise bu yaptırımları, kişisel kazanç sağlamak için delenleri artık affetmiyor, yargıda hesap soruyor. Türkiye bağlantılı bu nahoş gelişmeler ayrı bir yazı konusu.

İran’da değişen rejim, darboğazdan çıkış yolunun, bir yandan yolsuzlukların önlenmesi için mücadele edilmesi diğer yandan da artık maruz kaldığı uluslararası tecridin sonlandırılması olduğunu en nihayetinde gördü. İşte İran’ın, ABD’nin başı çektiği 6 büyük devlet ile aylar süren müzakereler sonunda önceki gün, İsviçre’nin Lozan kentinde vardığı anlaşma, girdiği darboğazdan kurtulmasının önünü açacak tarihî bir adım.

Varılan anlaşmaya göre, İran, nükleer enerji programının nükleer silah üretme kapasitesine dönüşmeyeceğine dair verdiği taahhüdün gereği olarak Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun, ülkedeki nükleer tesislerde kısıtlama olmaksızın denetim yapmasına izin verecek.  

İran, bu taahhütlerini yerine getirmesinin karşılığında yıllara sari ağırlaştırılarak uygulanan ekonomik ve siyasi yaptırımlardan kurtulacak, dünya ile barışacak.

Onlarca yıl, rejimlerinin neden olduğu yaptırımlar yüzünden iş, aş yoksunluğu ile acı çeken İran halkı sokaklara dökülmüş, bu tarihi anı kutluyor.   

İran, Türkiye’nin en önemli ithalatçılarından olduğu doğalgazın yanı sıra petrol ve çok zengin stratejik minerallere sahip. Şayet nükleer anlaşmada taahhütlerini yerine getirir, ekonomiyi rayına oturtursa İran’ın, dünyanın ilk büyük 10 ekonomisi arasına girmesi şaşırtıcı olmaz.

Tahran yönetiminin, nükleer silah geliştirmekte olduğu kuşkularını Lozan Antlaşması’yla bertaraf ederek dünya ile barışma sürecine giriyor olması, sınırdaş olduğu Türkiye’yi ve diğer bölge ülkelerini de rahatlatır nitelikte. Böylece, bölgesel ülkelerin İran’a misilleme olarak nükleer silah edinebilecekleri endişesi de ortadan kalkmış olacak.

Ne var ki, Suudi Arabistan önderliğinde geçen hafta Yemen’e başlatılan hava saldırılarının hemen akabinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, gereksiz sert çıkışlar yaparak İran’ı Türkiye’nin karşısına alması, nükleer anlaşmanın yapıldığı bir döneme de denk gelmiş olması açısından talihsizlik.

Erdoğan, bölgeyi domine etmeye çalışmakla suçladığı İran’dan Türkiye’ye nota gelmiş olmasına rağmen bu ülkeye 6 Nisan’da planladığı ziyaretini yapmakta ısrarlı. Nükleer anlaşmanın sarhoşluğuyla kibre kapılabilecek İran, Türkiye’ye tepki dozunu artırırsa belki Erdoğan bu ülkeye gitmekten vazgeçmek zorunda kalabilir.

Nihai durumda, İran’ın yakınlaştığı uluslararası toplumdan, gerek ülke içindeki baskıcı uygulamaları gerekse dış politikada izlediği itici politikalar yüzünden Türkiye’nin uzaklaşıyor olması çok büyük bir ironi.