Bugün Türkiye’de bütün diğer fay hatlarını belirleyen iki fay hattı var. İlki rejim gibi düşünen ve hareket edenler ile rejim gibi düşünmeyen ve hareket etmeyenler arasındaki. Ancak savaşın yarattığı ikinci fay hattı bunu da belirler hâle geldi. Toplumun yarıldığı yer, savaşı ve ölümü kutsayanlarla buna karşı çıkanlar arasında.   

Türkiye’nin savaşı, “insanlıktan çıkarma” (dehumanisation) yoluyla artık insan sayılmayan insanlara her türlü insanlıkdışı muameleyi meşrulaştıran cehennem kapısını açıyor. 

Dışarıda Afrin Kürtlerini şehvetle katleden hava ve kara bombardımanı onların insanlıktan çıkarıldığını faş ediyor. Dün Roboski katliamını perdelemek için elinden geleni yapan cengâver bugün Afrin’de meşruiyetinden sonuna kadar emin vuruyor.  

İçeride savaşa karşı olanlara başlatılan cadı avı, rejimin bugüne kadar bütün hukukdışı uygulamalara rağmen tam manasıyla başaramadığı zapt-u raptın anahtarı. Savaş karşıtlarına “kimdensin” diye kükreyen rejim için onlar millî ve yerli değil, sırası geldiğinde katli vacip hain. 

Daha önce Alman ve İtalyan örneklerinde görüldüğü gibi savaş, faşizm için en bereketli rahim. Savaştan beslenip büyüyor Türkiye’nin faşizmi.

Genç ve dinamik Türkiye başkomutanının arkasında savaş, kan, ölüm nöbetinde ceset çetelesi tutuyor. Yüzyıldır bu toprağı esir almış şiddetten arınmak kolay değil elbet. Hayatın her köşesine, her tavır ve ifadeye sinmiş, devleti, siyaseti, toplumu, evimizi esir almış bir şiddet sarmalı bu. Fiiliyata dökülmediği zaman dilimizde yaşayan, bir azınlık dışında kimseyi rahatsız etmeyen, sıradanlaşmış bir şiddet.  

Elbet beşeriyetin tarihi savaşın da tarihi. Sümer’de yazının icadıyla birlikte başlayan sicilden bu yana, yani 5600 yıldır hepi topu 300 yıla karşılık gelen barış yaşandığı söylenir. Bunun büyük bölümü de 200 yıl süren “Pax Romana”, Roma Barışı’dır.

Savaş sadece insan kaybı değil her anlamda en yıkıcı ve pahalı insan eylemi. Keza savaşı engellemenin yollarını aramak, farklı toplulukların birbirleriyle olan ilişkilerini de belirlemiş. 

Arayışın özü “farklılıklarımızı ve bunlardan doğan çatışmalarımızı birbirimizi katletmeden muhafaza etmek” diye özetleyebileceğimiz bilgelik. Sadece yakın dönemlere mahsus da değil; insan yeryüzünde var olduğundan beri mevcut bu arayış. İnsan toplulukları savaşın mukadderliğiyle nasıl baş etmiş? Antropoloji çalışmalarının hatırı sayılır bölümü bu sorunsalda yoğunlaşır.  

“Savaş, bir daha asla” şiarıyla bildiğimiz komşumuz Avrupa’ya milyonlarla ifade edilen bir dünya savaş yetmedi, yirmi yıllık bir “teneffüs” arasından sonra yine milyonların ölümüne sebebolan bir topyekûn savaş daha yaşandı. 

Son büyük savaşın üzerinden yetmiş küsur yıl geçti. Bu süre zarfında kıta çapında hafıza çalışması yapıldı. Adalet arayışı hiç tükenmedi. Okul kitaplarından popüler kültüre kadar her mecrada insanın hemcinsine reva gördüğü şiddet işlendi. İkinci savaşta Avrupa’daki milyonlarca kaybın %60’ı Yahudi Soykırımı’nın ana nedenini oluşturduğu sivil ölümlerden oluşuyordu. Avrupa coğrafyasında bir iki istisna hariç, 20. yüzyıldaki savaşlardan nasibini almamış sivil halk yoktur.