“İmparatorluk” kaybetmek, kaybetme konumunda olan için, zor bir keyfiyettir. Bunun galiba bir istisnası olmadı. Örneğin Britanya yeni tip bir imparatorluk (“denizaşırı” diyebiliriz) kaybetti. Özellikle İngiliz sağı hâlâ bunun altından kalkamadı. Bireylerin zihinlerindeki, psikolojilerindeki etkilerin bir “dünya siyaseti olayı” haline gelmesinin örneği Falkland/ Malvinas savaşıydı. Herhalde dünya tarihinin sayılı absürd savaşlarından biridir bu. Sonunda “hayırlı” bir işe yaradı: Arjantin yenilince askerî diktatörlük yıkıldı. Ama bu “hayır”, o savaşın anlamlı bir savaş olduğunu göstermiyor. Savaşı kazanarak diktatörlüğü yıkan “Büyük Britanya”nın zaten böyle bir amacı da yoktu ve “Büyük Britanya”nın şanlı Başbakan’ı Margaret Thatcher büyük bir ihtimalle o diktatörlüğü doğru buluyor ve destekliyordu “Büyük Britanya’nın toprağı”na göz dikinceye kadar. Thatcher, küstah Arjantin’e, Britanya’nın hâlâ “Büyük” olduğunu kanıtlamaya çalışıyordu (tabii Arjantin yoluyla dünyaya da). “Birleşik Krallık mı, Büyük Britanya mı?” Thatcher bu soruya “Rule Britannia” diyerek cevap verdi. Birleşik Krallık’ın bilmem kaç bin mil uzağındaki, yüzölçümü toplam on iki bin kilometrekareyi nüfusu toplam iki bin beş yüzü (ama buna ek iki bin kadar Britanyalı asker ve memur var) geçmeyen, koyun nüfusu ise 700.000’i bulan bu adalar uğruna, savaşıldı, gemiler battı, binin üstünde adam öldü.

Sonuçta Falkland Adaları Britanya toprağı olarak kaldı. Nüfusu Arjantinli değil Britanya kökenli olduğu için herhalde daha uzun zaman öyle kalacak. Üstündeki 700.000 koyun nedeniyle değil, simgesel varlığıyla önemli Falkland Adaları, muhafazakâr Britanya, daha çok da İngiltere için: denizaşırı imparatorluğun bir anısı ve simgesi; okyanusları denetleyen, bunu yapmak için arzın dört bucağında deniz üssü bulunduran bir imparatorluğu hatırlatıyor. O savaştan bu yana epey zaman geçti; bu sürede Britanya, bir imparatorluk olmaktan veya okyanus denetlemekten, daha da fazla uzaklaştı.

Avusturya eski tip imparatorluktu (buna da “teritorial” veya belki “karasal” diyebiliriz). Birinci Dünya Savaşı’yla birlikte imparatorluk da bitti. Ben, uzun zaman, Avusturyalılar’ın imparatorluğu ne kadar efendice bir tavırla kaybettiklerini düşünmüş ve buna değer vermişimdir. Ama şimdi iyice ufalmış bir ülkenin tarihine biraz daha kapsamlı baktığımda bu “tesbit”imin pek de “isabet”li olmadığını gördüm. Yeni savaş öncesi Hitler’in Reich’ı ile birleşme, Anschluss karşısında gösterilen coşku (bundan çok önce, Hitler’in fikir meşaleleri arasında, Viyana Belediye Başkanı Karl Lueger gibi tipler ya da Dollfuss, Schluschnigg, Seyss-Inquart gibi politikacılar), savaş sırasında Yahudi temizleme konusunda gösterilen, Almanya’dakinden aşağı kalmayan gayret, Kurt Waldheim gibi bir adamda odaklaşan dayanışma duygusu, şimdiki Haiderlerin durup dururken ortaya çıkmadığını gösteriyor. Avusturya hiçbir zaman Britanya gibi okyanus denetimciliği filan yapmamış, elinde tutmaya devam etmek istediği simge-üsleri yok. Daha değişik bir seyir var burada: imparatorlukken, bunun sahibi olduğu için, kendi etnik kimliğini öne çıkararak öteki halkların sinirini bozmama özenini göstermiş Alman-Avusturyalılar, tarihin zorunlu çarkının dönüşü karşısında o halkları kaybedince, kendileri bir “ulus-devlet” olarak kalmışlar ama o “ulus”un daha büyük ve daha güçlü kısmı da ayrı devlet, Almanya! Bu durumda bu yeni Avusturya, üs toprak vb. kaybetmemek değil, kendisine kalan toprağı “temiz tutmak” kavgası veriyor.

Ya Türkiye?

Genel çizgileriyle baktığımızda Türkiye daha çok “eski tip” kategorisine soktuğum Avusturya’ya benziyor. Ama tabii tam olarak da değil. Farklı tarihler, sonuçta farklı siyasî-toplumsal biçimlenmeler yaratıyor.

Şu “imparatorluk” kaybetme teması üzerinden daha bir süre gidelim.