Hizbullah Genel Sekreteri Seyyid Hasan Nasrallah ve halefi Has¸im Safiyeddin du¨n Beyrut'ta du¨zenlenen milyonluk cenaze to¨reniyle ugˆurlandı.
Orta Dogˆu’da direnis¸e dair bu¨yu¨k bir miras bıraktı. 79 u¨lkeden temsilcilerin katıldıgˆı to¨ren sadece bir ugˆurlama degˆil aynı zamanda direnis¸in c¸o¨kertildigˆi iddiasına verilen bir yanıttı. I·s¸gale kars¸ı direncin bitirilemeyecegˆini, birkac¸ asırlık zeytin agˆacı gibi Lu¨bnan toplumunu derinlemesine sardıgˆını go¨steren bir yanıt.
I·srail saldırganlıgˆının en sarsıcı sonuc¸larından birisi kus¸kusuz Nasrallah’ın o¨ldu¨ru¨lmesiydi. 27 Eylu¨l 2024'te Nasrallah’ın bulundugˆu binaya 84 ton patlayıcı attılar. Bunu bu¨yu¨k bir cos¸kuyla kutladılar. Gazeteciler bile ekranda kadeh kaldırdı. I·srail Bas¸bakanı Benyamin Netanyahu o¨lu¨mcu¨l darbeleri Orta Dogˆu’da gu¨c¸ dengesinin degˆis¸iminin bas¸langıcı ilan etti. Amerikan yo¨netimi de haritaları degˆis¸tirmeye namzet yeni du¨zen iddiasına arka c¸ıktı. Washington'ın izni olmadan zaten bu suikast du¨zenlenemezdi.
Daha o¨nce I·srail’in neden Nasrallah’ı o¨ldu¨rmedigˆi c¸ok sorulan bir soruydu. Halbuki Abbas Musavi ve I·mad Mugˆniye gibi liderleri o¨ldu¨rmu¨ştu¨.
Eski CIA Bas¸kan Yardımcısı Bobby Ray Inman'a go¨re buna engel ABD yo¨netimiydi. Soru Teksas U¨niversitesi’nde konferans veren Prof. Dr. Esad Ebu Halil’e de yo¨neltilmis¸ti. Yanıtını Ebu Halil'i dinlemeye gelen Ray Inman vermis¸ti:
“ABD hu¨ku¨meti I·srail hu¨ku¨metine Nasrallah'a suikast du¨zenlemesine izin vermeyecegˆini kesin olarak so¨yledi. Suikastın yankıları o kadar bu¨yu¨k olur ki Amerika bunlarla ugˆras¸mak istemez.”
Belki Amerikalılar, 2020’de Kudu¨s Gu¨cu¨ Komutanı Kasım Su¨leymani’yi o¨ldu¨rdu¨kten sonra I·ran’ın buna verdigˆi sınırlı yanıttan cesaret alarak artık daha ileri gidebilecekleri sonucuna vardı.
I·ran “Stratejik Sabır” siyasetiyle aldıgˆı darbeler kars¸ısında yanıtlarını o¨lc¸u¨lu¨ tutuyordu. Bu siyaset I·srail’in o¨nu¨ndeki bazı kırmızı c¸izgilerin kaldırılmasını kolaylas¸tırdı.
Kuvvetle muhtemel c¸agˆrı cihazı tero¨ru¨nden sonra Biden yo¨netimi, I·srail’in bu kez direnis¸i Lu¨bnan’dan so¨ku¨p atabilecegˆini du¨s¸u¨ndu¨ ve engeli kaldırdı.

***

Kus¸kusuz I·srail ic¸in alınabilecek en bu¨yu¨k intikam Nasrallah’ın o¨ldu¨ru¨lmesiydi. C¸u¨nku¨ I·srail’i ilk kez is¸gal ettigˆi topraklardan direnis¸le c¸ıkartan bir hareketin lideriydi.
Nasrallah 26 Mayıs 2000’de Bint Cubeyl’deki mes¸hur konus¸masında, “I·srail, sahip oldugˆu nu¨kleer silahlara ve Ortadogˆu’nun en gu¨c¸lu¨ hava kuvvetlerine ragˆmen o¨ru¨mcek agˆından daha zayıftır” diyordu. Askerlerini bununla motive etti ve direnis¸i bu¨yu¨ttu¨.
2000 bir milattı. I·s¸gal gu¨c¸lerinin Lu¨bnan’dan c¸ekilmesi sadece bir hezimet degˆildi. Aynı zamanda uzlas¸ma ile direnis¸ arasındaki c¸izgiyi ortaya koyan bir sonuc¸tu. Bundan sonra digˆer direnis¸ hareketlerine de yo¨n verecekti.
O ana kadar hem I·srail’in yenilmezligˆine hem de barıs¸ anlas¸malarıyla sonuc¸ alınacagˆına ikna edilmis¸ genis¸ bir Arap du¨nyası vardı. Ve bu konsept yıkıldı.
Hatta 1993’de I·srail’le Oslo Barıs¸ Anlas¸ması’nı imzaladıktan sonra hic¸bir s¸ey elde edemeyen, is¸galin genis¸lemesini o¨nleyemeyen ve direnis¸ defterinden adım adım silinen Filistin Kurtulus¸ O¨rgu¨tu¨ de ac¸ıgˆa du¨şmu¨ştu¨.
Batı Şeria’ya girip c¸ıkmak ic¸in bile I·srailli bir memurun agˆzına bakan Filistin Yo¨netimi’nin Arap ve Batılı destekc¸ileri de 2000’deki zaferden rahatsızdı. C¸u¨nku¨ direnis¸ bir alternatif olarak yeniden o¨ne c¸ıkmıs¸tı.
Lu¨bnan’daki sonuc¸ Filistin’de ikinci intifadayı da tetikledi.
Dahası Filistinli o¨rgu¨tler, Hizbullah’ın direnis¸ stratejisini Gazze’ye kopyaladı.
Hizbullah 2006’da ikinci kez is¸gal gu¨c¸lerini Lu¨bnan’dan attı. O vakit Nasrallah, Lu¨bnan’ı ates¸e atmakla eles¸tiriliyordu. I·srail, Lu¨bnan’a girdigˆinde do¨nemin ABD Dıs¸is¸leri Bakanı Condelezza Rice bu barbarlıgˆı “Yeni Orta Dogˆu’nun dogˆum sancıları” olarak nitelemis¸ti. Aynı so¨ylemler Ekim 2023’ten itibaren de tekrarlandı.
Nasrallah, I·srail’in askeri ve siyasi du¨zenine en c¸ok kafa yoran liderdi. I·srail’i takip ic¸in I·branice o¨gˆreten okul bile ac¸mıs¸tı. I·srail de Hizbullah’ı takip etmek ic¸in bu¨yu¨k kaynaklar harcadı.
Nasrallah, I·srail ac¸ısından uzun vadeli hesaplar yapan ve stratejik du¨s¸u¨nen en akıllı du¨s¸mandı.
I·srailliler Nasrallah konus¸urken dikkate alıyordu. I·srail televizyonları konus¸malarını canlı veriyordu.
Nasrallah dedigˆini yapan biriydi. Atıp tutmuyordu. I·srail’i uyarırken kendi toplumunu uyandırıyordu. O¨rgu¨tu¨n kadrolarına ve hareketin sosyal tabanına da gu¨ven veriyordu. I·kna ediciydi.
Hizbullah’ı hem Filistin davasına hem de Lu¨bnan’ı I·srail'den korumaya adadı.

***

Nasrallah uzun vadede u¨c¸ s¸eyi bas¸ardı:
Birincisi, direnis¸i gerilla savas¸ından daha ileriye tas¸ıdı. Bir noktadan sonra bu¨tu¨n I·srail’e ulas¸abilen fu¨zeler ve I·HA-SI·HA gibi modern teknolojiler kullanan bir yapıya do¨nu¨s¸tu¨rdu¨. Yani Hizbullah yarı konvansiyonel bir gu¨c¸ haline geldi.
Lu¨bnan’ın gu¨neyini yeni bir is¸gal giris¸imine izin vermeyecek s¸ekilde savunma ve saldırı u¨ssu¨ne do¨nu¨s¸tu¨rdu¨. Yeraltı tesisleri, tu¨neller ve fırlatma rampaları bu stratejinin temelini olus¸turuyordu.
Rıdvan Birlikleri ile o¨rgu¨tu¨n karadan kars¸ı hu¨cum ve sızma kapasitesini de gelis¸tirdi.
I·kincisi, direnis¸i toplumsallas¸tırdı. Hareketin yaslandıgˆı S¸ii toplumu farklı alanlarda mobilize edildi, topluma siyasal bir kimlik kazandırıldı. Hareket hizmet kurumlarıyla bu¨yu¨k bir sosyal organizasyona do¨nu¨s¸tu¨. S¸iiler siyaseten ve ekonomik olarak geride kalmıs¸ bir toplumdu. O¨rgu¨tle toplum ic¸ ic¸e gec¸ti.
U¨c¸u¨ncu¨su¨, Hizbullah’ı siyasal bir akto¨re do¨nu¨s¸tu¨rdu¨. Hareket parlamento ve hu¨ku¨mette anahtar konumuna geldi.
S¸ii mahallesinde barıs¸ı sagˆladı. S¸iilerin en bu¨yu¨k partisi Emel Hareketi ile ittifak kurdu. Halbuki Hizbullah’ın ilk yıllarında aralarında ciddi gerilimler yas¸anmıs¸tı. Emel’in lideri Meclis Bas¸kanı Nebih Berri ile kardes¸lik hukuku gelis¸tirdi. S¸ii ikili siyasete yeni bir denge getirdi.
Nasrallah S¸iiler dıs¸ında Hıristiyan, Su¨nni ve Du¨rzi partilerden mu¨ttefikler edindi. Birles¸tiren bir tarafı vardı. Hizbullah’a kars¸ı c¸ıkan Velid Canbolat gibi siyasi liderlerle hu¨rmetka^r diyaloglar gelis¸tirdi. Hasım ve du¨s¸manlarıyla gerilimleri ustaca yo¨netti.
2005’de Beyrut’ta suikasta kurban giden Bas¸bakan Refik Hariri ile du¨zenli olarak go¨ru¨s¸u¨yordu. Bu halkada yer alanlara go¨re Hariri ile ilis¸ki olumlu sonuc¸lar veriyordu. Ama du¨s¸manları suikastı Hizbullah’a yıkmaya c¸alıs¸arak hareketin silahlarına go¨z diktiler. Buna kars¸ın Nasrallah 2006’da Marunilerin partisi O¨zgu¨r Yurtsever Hareketi lideri Mis¸el Avn ile ittifak kurarak Hizbullah'ı iyice siyasetin merkezine tas¸ıdı. Mar Mikail Anlas¸ması sayesinde Avn daha sonra cumhurbas¸kanı sec¸ildi.
Nasrallah’tan sonra Hizbullah’ın gelecegˆi bugu¨nu¨n en bu¨yu¨k sorusu.
Nasrallah’ın yerini doldurmak kolay degˆil. Ama hareket lider kadrolarının o¨ldu¨ru¨lmesinden sonra kendini birkac¸ ac¸ıdan ispatladı:
Hızla gidenlerin yerini doldurdu. Patlatılan c¸agˆrı cihazlarıyla alınan darbeler eski iletis¸im kanallarıyla telafi edildi. Yerel o¨rgu¨tlenme direnis¸in c¸o¨zu¨lmesine izin vermedi. Kritik gec¸is¸ do¨neminde I·srail’in karadan is¸gali derinles¸tirmesini o¨nledi.
En nihayetinde I·srail ates¸kese gitmek zorunda kaldı. Halbuki Litani nehrine kadar c¸ıkıp sadece gu¨c¸ denklemini degˆil haritayı da kalıcı olarak degˆis¸tirmeyi kafasına koymus¸tu.

***

Hizbullah bitmedi ama hareketi kus¸atan zorluklar muazzam boyutlara ulas¸tı.
Ates¸kesin ilan edildigˆi gu¨n yani 27 Kasım’da Suriye’de selefi cihatc¸ı hamle bas¸ladı. 8 Aralık itibariyle Esad rejimi c¸o¨kerken Hizbullah da en o¨nemli ikmal hattını kaybetti. Bu nefes borusu kesildi. Ama Hizbullah’ın bunu telafi etmesi imkansız degˆil.
Nasrallah c¸ok bu¨yu¨k bir kayıp. Sadece Lu¨bnan degˆil Orta Dogˆu’daki direnis¸ ekseni ac¸ısından bu¨yu¨k kayıp.
Halefi S¸eyh Naim Kasım bas¸ından beri Nasrallah’ın yanındaki isim ama onun yerini doldurması kolay olmayacak. Bu onun ic¸in de bu¨yu¨k bir stres kaynagˆı.
Yine de Nasrallah kendinden sonra bo¨lgenin en donanımlı ordusu kars¸ısında direnis¸i su¨rdu¨rmeyi bas¸aran kadrolar bıraktı. Dahası bu kadrolara sahip c¸ıkan bir halk bıraktı.
I·ki aylık ates¸kesin son gu¨nu¨ Lu¨bnanlıların gu¨neydeki evlerine nasıl do¨ndu¨gˆu¨nu¨ go¨rdu¨k. O¨lu¨mu¨ go¨ze aldılar, o¨ldu¨ru¨ldu¨ler de. Nasrallah’ın posterleri ve Hizbullah’ın bayraklarıyla akın ettiler. Yıkılan evlerine bu bayrakları astılar.
Bas¸ka bir zorluk; Hizbullah’ın zayıflatıldıgˆı bu su¨rec¸te siyasi dizayn operasyonları geldi. Hizbullah’ın yeni cumhurbas¸kanı ve bas¸bakanın sec¸ilmesini bloke edemeyecegˆi varsayımıyla hareket edildi. Suudi-Amerikan ikilisi bu¨yu¨k bir baskı kurdu.
Yeni cumhurbas¸kanı ve bas¸bakana Hizbullah’ı silahsızlandırma go¨revi de tevdi edildi. Evet oldu bittiler ve tehditlerle koltugˆa gec¸ecek iki ismi kendileri belirledi. Ama bunların parlamentoda oylanmasına sıra gelince yine Hizbullah’ın kapısını c¸aldılar. Joseph Avn cumhurbas¸kanı olabilmek ic¸in Hizbullah’a bazı gu¨venceler vermek zorundaydı. Bas¸bakan Nevaf Selam da direnis¸i tasfiye etmenin bir yolu olarak “Partisiz kabine kuracagˆım” dese de Emel ve Hizbullah’ın verdigˆi isimleri kabinesine almak zorunda kaldı. Amerikan kırmızı c¸izgisi mecburen paspas edildi. Ates¸kes uygulanırken Lu¨bnan ordusu gu¨neye yerles¸iyor. Hizbullah da ordunun is¸ini kolaylas¸tırıyor. Ordunun gu¨neye yerles¸mesi otomatik olarak Hizbullah’ın silahsızlandırılacagˆı anlamına gelmiyor. 2006’da olan tekrarlanıyor.
Ayrıca I·srail’in 5 tepeden c¸ekilmemesi direnis¸in silahlarını neden bırakamayacagˆına dair savı gu¨c¸lendiriyor. C¸u¨nku¨ Lu¨bnan ordusunun I·srail’e savas¸acak gu¨cu¨ yok. Bu orduyu destekleyen gu¨c¸ler de buna izin vermiyor. Siyasi irade derseniz o da yok.
Batı-Ko¨rfez blokunun I·srail hesabına en bu¨yu¨k hedefi Hizbullah’ın silahlarının elinden alınması. Gu¨ya bunu Lu¨bnan devletini gu¨c¸lendirme adına istiyorlar. Hizbullah yokken de I·srail defalarca Lu¨bnan’a saldırdı, Lu¨bnan ordusu bir s¸ey yapamadı. 1948'den beri Lu¨bnan'da tarafsızlık siyasetinin taraftarları var. Yani Filistin'deki is¸gale sesimizi c¸ıkarmazsak selamette oluruz diyorlardı. Ama o¨yle olmadı. Ses c¸ıkarmadıkları halde saldırılara maruz kaldılar.
Hizbullah ic¸ savas¸a karıs¸mayıp silahlarını is¸gale kars¸ı tuttugˆu ic¸in ic¸ savas¸ı bitiren 1989’daki Taif Anlas¸ması’ndan muaftı.
2006’daki ates¸kesi BM Gu¨venlik Konseyi kararıyla Litani nehrine kadar silahsızlanma s¸artına bagˆladılar. Son ates¸keste de bu tekrar ediliyor. Ama Litani’nin o¨tesinde silahlar ve altyapı ates¸kes anlas¸masının kapsamında degˆil.
Bu su¨rec¸te Lu¨bnan’da ic¸ savas¸ c¸ıkarmak ic¸in de c¸ok ugˆras¸tılar. Hizbullah, dayandıgˆı toplum ve Lu¨bnan siyasetinin duyarlı kanatları buna izin vermedi.

***

Du¨n Nasrallah’ı sadece S¸iiler degˆil Lu¨bnan ugˆurladı. ABD’nin tehditlerine ragˆmen Lu¨bnan siyasetinin farklı kanatları katılım go¨sterdi. Cumhurbas¸kanı Avn’u Meclis Bas¸kanı Nebih Berri temsil etti. Bas¸bakan Selam da kendi yerine C¸alıs¸ma Bakanı Muhammed Haydar’ı go¨nderdi.

Orta Dogˆu’da siyaseten, dinen ve mezheben bo¨lu¨nmu¨ş, ic¸ savaşla parc¸alanmış 5.7 milyonluk bir u¨lkede 1.4 milyonluk cenaze to¨reni kimseye nasip olmadı.
ABD'li Cumhuriyetc¸i Temsilci Joe Wilson’ın salladıgˆı sopa havada kaldı. “Katil tero¨rist Nasrallah'ın cenazesine katılan her Lu¨bnanlı siyasetc¸i I·ran rejiminin yanında yer almaktadır” demis¸ti.
Hizbullah’ın du¨s¸manları hareketi “I·ran’ın vekil gu¨cu¨” olarak tanımlıyor. Evet I·ran’ın destegˆiyle kuruldu. Silah kapasitesini de ona borc¸lu.
Ama her s¸eyi degˆil. S¸ii toplumu ve inancının sagˆladıgˆı kaynaklarla da kendi yagˆıyla kavrulabiliyor.
Nasrallah, I·ran’dan talimat alan bir konumda degˆildi. I·srail’le c¸atıs¸ma stratejisini belirlerken A’dan Z’ye kendisi karar veriyordu.
I·ran’ın Direnis¸ Ekseni’yle ilgili kararlarına da yo¨n veriyordu. Dinleyen degˆil dinlenen isimdi. Hizbullah u¨zerine dogˆru du¨zgu¨n c¸alıs¸ma yapmıs¸ pek c¸ok ismin paylas¸tıgˆı bir sonuc¸ bu.
Sol kanattan gelen Esad Ebu Halil de bu konuda diyor ki, “Nasrallah direnis¸ ekseninde planlayıcı ve I·srail ile c¸atıs¸mayla ilgili her konuda karar vericiydi. I·ran'ın politikaları bile onun tarafından yo¨netiliyordu.”
Haric¸ten anlas¸ılmayan s¸ey s¸u: Nasrallah, S¸iiler arasındaki Kerbela anlatısını direnis¸c¸i bir toplum ins¸ası ic¸in kullandı. Kanın kılıca galip gelecegˆini so¨yleyerek kitlelerin bir davaya adanmasını sagˆladı. Hizbullah Yemen, Irak ve Suriye'deki gu¨c¸lere de ilham kaynagˆı oldu.
Bu nedenle Nasrallah, Lu¨bnan’ı as¸an bir figu¨rdu¨. Cenaze to¨renine farklı u¨lkelerden akın edenler de bunun kanıtı.
Bu anlatıda Kerbela’dan Filistin’e ideolojik bir su¨reklilik o¨rgu¨su¨ var. Nasrallah, Lu¨bnan halkının kolektif gu¨cu¨ne yaslandı. Gu¨c¸lu¨ bir bagˆ kurdu. Onun askerlerine yazdıgˆı mektup u¨nlu¨ kadın s¸arkıcı Julya Butros tarafından seslendirildi, bu¨yu¨k kalabalıklar bununla cos¸tu. Sadece S¸iilerden so¨z etmiyoruz.
Lafı bagˆlarsak Nasrallah hayatını Filistin'e adamıs¸ bir liderdi ve nihayetinde bu ugˆurda can verdi. S¸ii degˆil de Su¨nni olsaydı bu¨tu¨n Arap cogˆrafyasını pes¸inde su¨ru¨kleyebilecek kapasite ve karizmaya sahipti.
Takipc¸ilerine ve toplumuna haysiyet duygusu kazandırarak gitti. Geride kalan haysiyettir. Miras budur, direnis¸i besleyen de budur