***

İki soru beni çok ilgilendiriyor. Birincisi, yaşanan şu sıkıntılar son kertedekapitalizmin dönüşümünde nasıl bir rol oynayacak?
Zor bir soru diyeceğim, şundan: ABD, farklı göstergelerle bakınca önemli bir gerileme kaydetti 1980 sonrasında. Nedeni gene kapitalizm: teknolojinin yeni buluşları ve küreselleşme müthiş bir sermaye bolluğu yarattı ve bu imkân Avrupa ülkeleri kadar periferinin Türkiye gibi ülkelerine de yeni açılımlar sağladı. ABD artık eskisi kadar gözde değil. Eskiden sadece orada bulunan bazı imkânlar şimdi ortalama bir dünya standardı. Bu ABD'nin ezelden beri en büyük gücü olanbeyin göçünü kısıtlayan bir unsur. Ayrıca 11 Eylül sonrasında içine girdiği psikoloji, dünyaya bir düşman olarak bakması, içine kapalılığı Amerikan cazibesiniküçülttü.
Buna rağmen ABD hâlâ teknoloji, buluşçuluk, yaratıcılık, araştırmacılık alanlarında dünyanın bir numarası. Büyük kazancını oradan sağlıyor. Bu koşul kapitalizmin gelişmesi bakımından ne ifade ediyor? Krizle birlikte düşünülünce,
Schumpeter'in yıkıcı yaratıcılık dediği kriz-kapitalizm ilişkisi yeni bir boyuta tırmanacak ve içinden geçtiğimiz, atakları artık çok sıklaşmış kriz yeni bazı sıçramalar doğuracak mıdır? Gene aynı soruya dönüyorum: birbiri peşi sıra gelen bu krizler sonunda kapitalizmi güçlendiriyor mu yoksa zayıflatıyor mu?

***

İkinci soru da en az birincisi kadar çetin: Amerikan düşüşü (Amerikan Vertigosu da uydurma filozof B-H Levy'nin o ülkede bir sene geçirdikten sonra yazdığı kitabın adıydı) bu ülkenin dünya politikasında oynadığı rolü nasıl etkileyecek?
Ben cevabı tersinden bakarak vermek istiyorum. Teknolojik yaratıcılığı, İngilizcenin hâkimiyetini, ABD'nin bir soyut varlık bile olsa dünyadaki egemenliğini sürdürmesine imkân sağlayacaktır ama bugün içinde bulunduğu kriz ekonomidenziyade ABD'nin siyaset planındaki gerilemesinin getirdiği bir sonuçtur.
Ekonomi o kadar da somut olmayan bir bilimdir. Neo-klasik sonrası iktisat alabildiğine matematik modeller geliştirerek onu istediği kadar somutlaştırmaya çalışsın iktisatın temel kuralı hâlâ insanın rasyonel bir varlık olup olmamasıyla, insan davranışıyla ilgilidir. Bunun özü de gider "güven" kavramına dayanır. (O garip neo-liberal, muhafazakâr Fukuyama'nın her şey olup bittikten sonra, ben değiştim diye elini yıkarken, Güven (Trust) diye bir kitap yazması boşuna mı?)
Şimdi,Soğuk Savaş Sonrası dönemden geçerken ABD bilhassa Ortadoğu'dan başlayarak tüm dünyada dalga dalga yayılan bir güvensizlik (güven değil) bunalımı yaşıyor.Sırt çantasıyla dünyayı gezerken herkesin sempatisini kazanan, rahat Amerikalıların yerini şimdikimsenin gitmek istemediği, güvenilmeyen, kuşku duyulan bir ABD alıyor. Demektir ki, ABD, kaynağı öncelikle siyaset olan bin bir sorunla yüz yüzedir.
Amerikan rüyası bitti demek ABD uyanacak veya uyandı demek anlamına gelir mi?