16 Eylül 2015 tarihinde Serbestiyet.com sitesine yazdığım “Değişim ve siyasi merkezin inşası sorunu” başlıklı yazıda Türkiye’deki değişimin niteliğini ve yeni siyasi merkez oluşumunun sorunlarını tartışmaya çalışmıştım. Aşağıdaki pasaj o yazıdan...  

“’Merkez’ kavramı, siyasal sistemi tanımayan radikal dinamiklerin dışında kalan alanı ifade ediyor.

Siyasi merkez kavramının iki unsura dayandığını söyleyebiliriz: Birincisi; toplumsal çoğunluğu temsil yeteneği olmalı. İkincisi; temsil etmediği kesimlerce icraatı benimsenmese de yönetme hakkı meşru sayılmalı. Sonuçta bu iki unsurdan birisinin eksikliği oranında… sistemin istikrarının tehdit altında olduğunu düşünebiliriz.

Yükselen sosyolojinin AKP taşıyıcılığında yürüttüğü yeni merkez inşası, toplumsal çoğunluğun temsili konusunda başarısını süreç boyunca tırmandırdı. Fakat bunu, muhaliflerin nezdinde kazanmaya ihtiyaç duyduğu yönetme meşruiyeti konusunda bedel ödeyerek gerçekleştirdi.”

1 Kasım sonuçlarından sonra da bu değerlendirmelerimi koruyorum.

Muhalefetin iktidar politikalarını benimsememesi ile iktidarı kendi varlığına kast eden bir düşman olarak algılaması arasındaki derin fark üzerinde çok duruldu. Fakat bu, tartışmanın önemini kaybettiği anlamına gelmez.

İDEOLOJİNİN MEŞRUİYETLE İLİŞKİSİ

Antonio Gramsci Ortodoks Marksizm’i aşan zekâsıyla daha 20. Yüzyılın başlarında hegemonya kavramını geliştirdi. Siyasal sistemin sağlamlığını toplumsal rızadan aldığını; ekonomik baskı ya da devletin güç aygıtlarının işletilmesi gibi zorlayıcı yöntemlerin istikrarı garanti etmediğini fark etti. Kültür ve ideoloji alanı yaşamsal önemdeydi. Toplumsal çoğunluk kültür ve ideoloji aracılığıyla rejimin temel parametreleriyle özdeşleşebiliyor, yararına inanıyorsa; sistem de kendini yeniden üretebiliyor, sarsıntılardan korunabiliyordu.

Türkiye’de de dönüşümün başarısı, taşıyıcı gücün, muhalif sosyolojilerin kültürel ve ideolojik kodlarını dikkate almasına bağlı olacaktır. İdeoloji ve kültürün “ayrıştırıcı etkisini” kırmak, yeni merkezin inşasında önemlidir ve bu, siyasetin alanına girer…

Kemalist modernleşmenin sosyolojik sonuçlarını küçümseyen; 90 yıllık toplumsal tecrübeyi “kapanan bir parantez” olarak yorumlayan eğilimler risk yaratır. Doğru politikalarla 1 Kasım’dan da ileriye gitmek mümkünken, yanlış yollar 7 Haziranı aratabilir.

AKP, kuşkusuz gayrı meşru organizasyonlardan ve operasyonlardan sistemi korumak zorunda. Fakat bunu yaparken korku ve nefretle savrulmuş kesimlere güven vermek önemli. Bu nefretin arkasında, tarih boyunca sistematik olarak üretilmiş bir ideoloji ve kültür olduğu biliniyor. Değişimden zarar gören güçlerin direnişine ve manipülasyonların etkisine işaret edenler de kuşkusuz haklı. Fakat değişimi yönetme iddiasında olan bir hareket şikâyetle yetinemez. Uygun politikalar üretmesi gerekir.   

Yaşam tarzına fiilen karışmamış olmak belli ki yeterli olmayabiliyor. Söylem kurmak bazen fiili politikalardan daha değerli oluyor.  Tehdit ve aşağılamadan sonuna kadar kaçınan, kucaklayıcı, benimseyici bir dile ve toplumu samimiyetine inandıran uygulamalara ihtiyaç var.

YENİ ANAYASA TARTIŞMASI

Haziran seçimlerinden sonra AKP’nin bu yönde bir değerlendirme yaptığı açıkça anlaşılıyor. Kasım başarısını, büyük ölçüde bu birleştirici; kucaklayıcı üsluba borçlu.  Bunun derinleşerek güçlü bir inandırıcılık kazanabilmesi, anayasa tartışmalarında izlenecek yöntemlerle de yakından ilişkili olacak.

İçeriği belirsiz; belirsiz olduğu ölçüde de iktidarı dar bir merkezde yoğunlaştıracağı algısı üreten “başkanlık” tartışmalarıyla girilen Haziran seçimlerinin henüz dumanı üstünde.

Öngörülen sistem üzerine değişik toplumsal/siyasal aktörlerin tartışmasına ve toplumu tatmin eden bir ikna sürecine izin vermek yerine, daha seçimin ertesi günü, söze isim koyarak başlamak itici ve dayatmacı bir politika olarak algılanacaktır.

İktidar olmakla sistem kurmak aynı şey değil.

Bunu akıldan çıkartmamakta yarar var.