Türk F-16'ları, dün Türkmen bölgesinin yoğun hava bombardımanına tutulduğu Suriye sınır bölgesinde Türk hava sahasını ihlal ettiği bildirilen Rus yapımı bir savaş uçağını düşürdüler.

Rusya ise uçağın, yerden fırlatılan bir füze ile düşürüldüğünü ve Türk hava sahasının ihlal edilmediğini bildirdi. Taraflar, dolayısıyla uçağın düşürülme biçimi konusunda çelişkili açıklamalar yapıyor. Bu çelişki belki zaman içinde açıklığa kavuşur ya da kavuşmaz. Ancak Rusya'nın eylül ayından itibaren aktif biçimde Suriye rejiminin yanında savaşa katılmasıyla birlikte Ankara-Moskova arasında gerilimin tırmanmakta olduğunu görüyoruz. Uçaklarının Türk hava sahasını ihlal ettikleri için Türkiye'nin ekim ayında Rusya'ya nota vermesi sonrasında dün Rus yapımı SU-24 tipi savaş uçağının düşürülmüş olması olaylarını, iç ve dış politikaya daha da olumsuz yansımaları açısından irdelemek gerekiyor.

Suriye'nin 2012 yılında bir Türk F-4 uçağını düşürmesiyle birlikte Ankara, sınırını ihlal eden uçakları vuracağı yolunda angajman kurallarını açıkladı ve bu çerçevede son olarak Rus yapımı uçak düşürüldü.  Bu gelişme, Türkiye ile Rusya arasındaki gerilimin Suriye üzerinden askerî çatışmaya dönüşebilecek potansiyele sahip olduğunu gösteriyor.   

Türkiye, Yunanistan ile Ege Denizi semalarında iki ülke pilotlarını sıkça karşı karşıya getiren, bir keresinde de bir Yunan F-16'sının düşürülmesiyle devam eden askerî çatışmaya ramak kalan olayları geçmişte çokça yaşadı. Kimi zaman her iki ülkenin genç pilotlarının, milliyetçilik duygularıyla heyecanla ya da yanlışlıkla çatışmaya zemin hazırlayabileceği anların yaşandığını da biliyoruz.

Rus SU-24 uçağının düşürülmesi olayında, pilotların, bir hata yapmış olma ihtimalini de göz önünde bulundurmak gerekiyor. Ne de olsa uçağın düşürüldüğü bölge, Türkiye ile etnik bağları bulunan Türkmenlerin yaşadığı yerler olması nedeniyle havadayken duyarlılığın artmış olması ihtimali yüksek.

Türkmen duyarlılığı demişken, Türkiye'nin, Saddam Hüseyin döneminde de Irak'ta yaşayan Türkmenlere uygulanan asimilasyon politikasını caydırıcı bir hareket yapmadığını biliyoruz. Ankara, Bağdat'ın Kürtlere yönelik baskı politikasını, kendi ülkesindeki Kürtlere baskı için fırsat bilmiş, dolayısıyla Türkmen haklarını sahiplenmede etkisiz kalmıştı. Keza bugün, bu kez Suriye'deki Türkmenlere yönelik dile getirilen soydaş duyarlılığının, daha ziyade, ülke içinde Kürtlere baskı amaçlı milliyetçilik duygularını diri ve ayakta tutmak için kullanıldığı fikrine de kapılabiliriz.

Türkiye, komşu Suriye'deki iç savaşta, muhalifler zaman zaman da cihatçılar yanında taraf tutarak bu ülkedeki olası siyasi çözümde oyun kurucu bir ülke olma vasfını çoktan kaybetti. Tersi olsaydı, Ankara, hem IŞİD'in güçlenmesinin önlenmesinde katkı sağlar hem de Suriye'nin barışçıl bir çıkışını sağlayacak aktörlerden biri haline gelirdi. Gelmedi.  

Rus Devlet Başkanı Putin, dünkü konuşmasında, bir Rus uçağının düşürülmesi olayının, Türk-Rus ilişkilerinde ciddi sonuçları olacağına dair uyarıda bulunurken G20 zirvesinde de yaptığı gibi Ankara'nın, ad vermeden ama IŞİD'i kastederek militanlara destek sağladığı iddialarını güçlendirici açıklamalar yapmaya devam ediyor. Putin'in, uçağın düşürülmesi olayını, “Sırtımızdan bıçaklandık, bu teröristlerin suç ortaklarının işi” diye ağır bir ithamda bulunmuş olması iki ülke ilişkilerinin çok kötüleşeceğinin habercisi. Rus gazı bu kış kesilirse ya da bir siber saldırı olursa hiç şaşırmayın.

Türkiye resmen ilan ettiği angajman kurallarını yürürlükte tutmaya devam edebilir ama Türk hava sahasını ihlal eden uçakların vurulacağı anlamına gelen bu uygulamayı hayata geçirmeyerek Rusya ile askerî bir çatışma riskini ortadan kaldırabilir.