Bir yolculuktayım gene. Bu, ama, benim için önemli, çünkü Varşova’dayım ve Polonya’ya ilk gelişim bu oluyor. Dün kenti biraz gezdim, biraz fikir edindim. Varşova, Dünya Harbi’ni en ağır zarar ziyanla kapatmış kentlerden biri. Almanlar, ne var ne yok, imha etmiş (Varşova Ayaklanması’nı cezalandırırken): Sovyet Kızıl Ordu’su da, nehrin (Vistula) öbür kıyısında beklemiş, “Yıksınlar hele, sonra biz gireriz” diye. Polonyalılar, hangisine daha çok kızacaklarını bilemiyor. Ama “Rus” deyince, bir Polonyalıyı zaptetmek zordur. Değindiğim olayın öncesinde de, sonrasında da, hesap kabarıktır.

Şimdi, görünüşte eski duran birçok bina, özellikle kent merkezindekiler, 1944’te yıkılmış ve sonra yeniden yapılmış. Bunu bilmeden gezdiğinizde, bunların eski yapılar olduğunu kolayca düşünebilirsiniz.

Polonya, çok dindardır: Ortodoks Rusya ile Protestan Prusya arasına sıkışmış, en çok da bundan ötürü Katolik olmuş, dolayısıyla etnik kimliği ile dinî kimliği iç içe geçmiş bir toplum. Bir köylü toplumudur, üstüne üstlük. Yaşadığı bir hayli talihsiz tarihten sonra, adının altına “Polonya Polonyalılarındır” yazan bir gazeteleri var mı, bilmiyorum, ama epeyce içe kapalıdırlar.

Yıllar önce, Hollanda’dan gelmiş bir yönetmenle (yoksa Fransa’dan gelen miydi?) İstanbul üstüne bir belgesel yapmak için çalışıyorduk. İstanbul’un “uluslararası” bir kent olup olmadığı konusu açılmıştı. Ben “olmadığını” söyledim, şakayla karışık. “Sokakta flüt çalan Perulu Kızılderili grup yok” dedim. Geçenlerde Beyoğlu’nda yürürken, baktım gelmişler! Ama ânında gene karar verdim ki, yok, hâlâ “uluslararası” olamamışız. Neden derseniz, adamlar kafalarına tüy falan takmışlar. Oysa bu Kuzey Amerika yerlilerinin işi. Peru’da, Güney’de böyle tüy takmış adam olmaz. Demek ki Kızılderili olduklarını anlatabilmek için, buranın “Kızılderili” imgesine uymak zorundalar. Çin lokantasına gidip “İmambayıldı” yemek gibi bir şey. Bizim “ uluslararası” olmamıza daha çok var.

Şimdi, elimin altında, Varşova rehberleri. Tabii ilk baktığım bölümlerden biri, lokantalar. “Afrika” diye başlıyoruz. Bakıyorum, en az üç Afrika lokantası var. Hem “Amerikan” diye bir bölüm var, hem de “Tex-Mex” diye. Derken Brezilya da geliyor. Balkan temsilcisi Banja Luka’ymış. Çin’i, Japon’u dolu da, bir Kore, bir tane de Endonezya gördüm. Hint var tabii, çok sayıda. Yunan, Macar, Gürcü de var. İtalyan mı daha çok, Polonya mı, karar vermek güç. Ama bunlara (ve Lübnan’a) ek, “Akdeniz” bölümü de açmışlar. Moğol var! Portekiz ve İspanyol var. Vallahi, Rus da var, hâlâ! Birkaç Tay, birçok da Türk var. Adım başında “kebab” yazılarını zaten görüyorsunuz da, böyle “rehber”lere geçmiş, bir “Lokanta” var, bir “Maho”. Ukrayna var, normal. Vietnam da var, ona da normal diyelim. Nasıl? Varşova mı daha uluslararası, İstanbul mu? Bu saydığım yerlere herhalde o ülkelerden gelenler gitmiyor. Polonyalılar gitmese bunlar açılmaz, çalışmaz. Ve herhalde bizde olacağı ve olduğu gibi, adam Meksika lokantasına gidip mönüde bulgur pilavı aramıyordur.

Benim program biraz daha geç başlayacağı için (gene bir konferans vesilesi) bu yazıyı çırpıştırmaya zaman buldum. Önümüzdeki günlerde bulur muyum, bilemem. İlk gelişim olduğu için, köşe bucak bakınıyor olacağım.