Geçen hafta ard arda Türkiye’de demokratik haklar ve özgürlükler alanının nasıl daraldığına, şeffaflıktan, hesap vermekten nasıl uzaklaştığına ve yolsuzluğun her alana nasıl yayıldığına ilişkin beş önemli rapor açıklandı. Hepsi birbiriyle hemen hemen aynı vurgulara sahip, birbirini tamamlar nitelikteki bu raporların ortak özelliği Türkiye’nin hiç de iyi bir yere doğru gitmediğini teyit ediyor. 

Sırayla açıklanan raporların ne dediğine göz atalım.

Uluslararası Şeffaflık Derneği’nin her yıl açıkladığı Yolsuzluk Algı Endeksi’ne göre Türkiye’nin performansı her yıl daha da kötüye gidiyor. Türkiye’nin endeksteki notu, 2015’te üç puan birden düşerek 45 puandan 42 puana geriledi. Türkiye, 2014’te yaşadığı dramatik düşüşle son altı yıldaki ilerlemesini sıfırlamıştı, bu yeni düşüşle birlikte olumsuz konumunu sürdürmüş oldu. 

Puanın yanında ülke sıralamasında da iki sıra daha düşüş yaşayan Türkiye’nin bu durumu, son yıllarda ilerleme olarak belirtilen tüm reformlarda gerilemeye işaret ediyor. Türkiye’de yolsuzluğun yargılanmaması ve cezasızlığın yaygınlaşmasına ek olarak ifade özgürlüğünün baskı altına alınmasıyla aslında bu endeks, yolsuzluğun demokrasi, düşünce ve ifade özgürlüğü sorunu haline geldiğini gösteriyor.

Freedom House’tan da yolsuzluk vurgusu

Hemen ardından gelen insan hakları kuruluşu Freedom House’un 195 ülkenin değerlendirildiği Dünyada Özgürlük Raporu’nda da, Türkiye “kısmen özgür” ülkeler kategorisinde kalmayı sürdürdü. Türkiye’de uygulanan yasaların sertleştiği ve yasaların muhalif sesleri susturmak amacıyla kullanıldığı vurgusu yapılan raporda, Avrupa Birliği de, kıtayı zorlayan mülteci krizi nedeniyle Türkiye’de yaşananları görmezden gelmekle suçlandı. AB’nin mülteci akınını durdurması karşılığında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın baskıcı faaliyetlerine göz yumduğu ifade edildi.

Gerilemenin nedenleri arasında, Güneydoğu'da yaşanan çatışmaların yeniden başlaması, IŞİD’in terör saldırıları ve seçimler sonrası muhalefet üyeleriyle muhalif medyanın, hükümet ve destekçileri tarafından sürekli taciz edilmeleri sayıldı. Raporda, dikkat çekici tespitlerden biri de, yolsuzluğun Türkiye’de hala büyük bir problem olduğunun belirtilmesi.  

Erdoğan ve ailesi dahil bazı bakanların karıştığı yolsuzluk skandalının etkilerinin 2015’te de sürdüğü kaydedilirken, hükümetin, “paralel yapı” iddiasıyla Hizmet Hareketi’ni suçladığına, hükümetin 2015 yılı boyunca paralel yapı unsuru olmakla suçlanan Hizmet Hareketi ile ilişkili birey ve işletmeleri soruşturmayı sürdürdüğüne dikkat çekildi.

Bir diğer eleştiri ise Human Rights Watch’un (İnsan Hakları İzleme Örgütü) 90’dan fazla ülkedeki insan hakları uygulamalarının gözden geçirildiği 2016 Dünya Raporu’ndan geldi. Çözüm sürecinin sona erdirilmesiyle insan hakları ihlallerinin arttığı vurgulanan raporda, Güneydoğuda yaşanan şiddetin keskin bir biçimde yükseldiği, iktidarın basına ve siyasi muhaliflerine karşı ciddi bir baskı operasyonu uyguladığı dile getirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve iktidarın, Türkiye'de insan haklarını, demokrasiyi ve hukukun üstünlüğünü temelinden sarsan politikalar izlediği ifade edildi. Tüm olup bitenler daha karanlık bir Türkiye’ye işaret ediyor.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin istatistikleri de gösterdi ki, Türkiye en fazla ifade özgürlüğü ihlali kararı verilen ülke oldu. Türkiye 2015 sonunda AİHM'de hakkında en fazla dava başvurusu bulunan 3. ülke konumunda. İlk ikide Ukrayna ve Rusya var. AİHM’nin önünde şu anda toplamda ise 64 bin 850 dava başvurusu bulunuyor. AİHM, 2015’te toplam 823 karar açıkladı. Hakkında en fazla karar açıklanan ülke Rusya (116) oldu. Rusya'yı Türkiye (87) izledi. Türkiye, bu haliyle AİHM'nin iş yükünün yüzde 13'ünü oluşturuyor. Türkiye, daha önceki yıllarda olduğu gibi, 2015'te de AİHM'in, hakkında en fazla ifade özgürlüğü ihlaline hükmettiği ülke oldu. 

Çevre korumada yine sınıfta kaldık

Türkiye’yi ilgilendiren son bir veri de Yale Üniversitesi’nden geldi. Yale Üniversitesi Dünya Çevre Performansı Endeksi sıralamasında Türkiye, iki yılda 33 basamak gerileyerek 99. oldu, Doğa ve Yaban Hayatı Koruma kategorisinde de 180 ülke içinde 177. sırada yer alarak sınıfta kaldı. Sıralamada iç savaş ve çatışma ortamı nedeniyle son yıllarda katliamların eksik olmadığı Irak ve Suriye'nin bile Türkiye'nin önünde bulunması dikkat çekti.

Bu raporlar ve ortaya konan mevcut durum, Türkiye’nin zaten iyi olmayan demokratik haklar ikliminin giderek kötüleştiğine, cezasızlığın yaygınlaştırılmasıyla adalete olan inancın giderek bozulmasına, yolsuzluğun arttığına, medya ve ifade özgürlüğünün ayaklar altına alındığına, çevre koruma konusundaki genel hoyratlığa işaret ediyor. Aslında işin özeti şu, hak, hukuk ve özgürlüklere dair uluslararası standartlarla baktığımızda hiçbir şeye saygımız ve tahammülümüz yok. 

Soruna çözüm aramak yerine soruna işaret edeni suçlu, hain, lobici ve paralel ilan eden, çözüm bulmak yerine sorunu elbirliğiyle yandaş kurum ve kuruluşlarıyla halının altına iteleyen, şeffaflık ve hesap verme mekanizmalarını işletmesi bir yana objektif değerlendirme olgusundan ve dolayısıyla gerçeklikten giderek uzaklaşan bir iktidarın esiri haline gelmiş bulunuyoruz. 

Bu gidişatta yine sabırla şeffaflığı, hesap vermeyi, denetimi, hukuku hatırlatmaktan başka çare yok gibi.

PELİN CENGİZ / HABERDAR