İsrail İran savaşı nedeniyle ülkelerin savunma bütçeleri yeniden gündem oldu.

Ülkelerin savunma bütçelerine “savaş bütçesi” demenin daha doğru bir tanımlama olduğunu düşünüyorum.

Savaşlar on binlerce insanın ölümüne, sakat kalmalarına ya da ve ülkelerini terk etmelerine neden oluyor.

Açlık, yoksulluk, vatansızlık ve sokaklarda aç-susuz, sefil, evsiz-barksız yaşamak savaştan kurtulanların  değişmez kaderleri oluyor.

Savaşların yarattığı sorunların başında ise kitlesel göçler geliyor.

Nitekim mülteci sorunu artık “küresel bir krize dönüşmüş” durumda.

Savaşlar,savaşan ülkelerin de komşu ülkelerin de demografik yapısını  ciddi bir şekilde bozuyor. 

Yakın tarihimizde on bir yıl süren Suriye iç savaşının sonucu; 10 milyon Suriyeli ülkesini  terk etti,5 milyon Suriyeli de mülteci olarak bizim ülkemize sığındı.

Türkiye’de mülteci sorunu en önemli toplumsal sorun haline geldi.

11 yıl süren Suriye iç savaşının ülkemize ekonomik külfeti ise 200 milyar dolara mal oldu.

5 milyon Suriyeli mültecinin yıllık maliyetinin 50 milyar dolar olduğunu söyleyen partili Cumhurbaşkanı Erdoğan;arada bir AB üyesi ülkelere kapıları açarım ha diye, mültecileri koz olarak kullanıp yardım alıyor.

Savaşlar yoksul toplumları daha çok yoksullaştırırken, Silah tüccarlarının iştahını kabartıyor,obezleştiriyor.

Dünyada silah ticaretindeki para  “2 Trilyon 50 milyar dolar…”

Hâlbuki uzmanlar “ 50 milyar dolar ile dünyada yaşayan 8 milyar insanın açlık sorunu çözülebileceğini vurguluyor...”

Açlık sorununu çözmüyorlar ama ülkelerin “savaş bütçeleri” ise her yıl katlanarak artıyor.

Birinci sırayı 340 milyon nüfusu,27 Trilyon 974 milyar milli geliri olan,ABD’nin yıllık savaş bütçesi alıyor; 980 milyar dolarla...

NATO üyesi diğer 31 ülkenin toplam “savaş bütçeleri” ise 363 milyar dolar.

1 Milyar 411 Milyon nüfuslu,18 Trilyon 556 milyar dolar GSYİH  olan Çin,350 milyar dolar savaş bütçesi ile ikinci sırayı alıyor.

Çin’i 143 milyon nüfusu 1 Trilyon 924 milyar dolar GSYİH’i olan  Rusya, 100 milyar dolarlık savaş bütçesi ile takip ediyor.

Rusya’ya gelince…

Soğuk savaş döneminin devasa bir gücü olarak bilinen Doğal Gaz  ve yeraltı kaynaklarına sahipken. Şimdi Rusya kendi iç cephesinde muhalif olanlara siyaset  yaptırması şöyle dursun,yaşam hakkı bile tanımıyor. Komşu ülkelerinden Kırım ve Ukrayna’yı işgal etmesi…Yakın komşu ülkelerin Rusya’nın işgalinden korktukları için NATO’ya üye olmak için sıraya girmiş durumdalar.

Rusya ve İran’da görüldüğü gibi; bir ülke hukukla yönetilmiyor, muhalefet rejim karşıtı görülüyorsa, o ülkelerde “refah ve özgürlük” olmadığı gibi “ barışta” olmuyor.

IMF’2024 Haziran Tarihinde dünyanın en zengin 20 ülkesi sıralamasında Rusya’nın “1 Trilyon 924 milyar dolar ile 12’ci sırada yer aldığını açıkladı.”

Orta Doğuda savaş deyince ilk akla gelen ise İsrail gelir.

10 Milyon nüfuslu 445 milyar dolar milli geliri olan  İsrail’in savaş bütçesi ise yıllık 27 milyar dolar.

Yıllardır savaşan İsrail halkı, İran ve Rusya gibi neden fakirleşmiyor, tartışılması gereken soru bu olsa gerek.

Birleşmiş Milletler İnsani Gelişmişlik Endeksine göre İsrail,10 milyonluk nüfusu ile 187 ülke arasında 445 milyar dolar ile 30’cu sırada yer alıyor. Fert başına milli gelir ise 35 bin 873 dolar düşüyor.

Savaş içinde olan İsrail’de muhalefet Netenyahu hükümetinin savaş politikalarına karşı gösteriler ve yürüyüşler yapıyorlar,hükümetin de istifasını istiyorlar.

İsrail’in saldırgan savaş politikaları ve haydutluğu insanlık suçu işlemesi kabul edilemez… Ama bu İsrail’in demokratik bir ülke olmadığı anlamına da gelmez.

Böylesi gösterileri İran ve Rusya da muhalefet yapabilir mi?

91 milyon nüfusa sahip İran’ın milli geliri 1 Trilyon 149 milyar dolar. İran kapalı bir toplum olduğu için, savaş bütçesi kesin olmamakla, yıllık 50 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.

İran ekonomide dünyada 187 ülke arasında 23’cü sırada yer alıyor. Bir kulağından tereyağı bir kulağından bal fışkırması gereken halk  ise,açlık ve yoksullukla boğuşuyor.46 yıldır muhalefeti rejim karşıtı gören kendi halkıyla çatışan, kadınların yaşam tarzına müdahale eden. İslam Ülkelerine rejim ihraç etmeye kalkması sonucu,55 İslam ülkesi tarafından da dışlanıyor.

İran ve Rusya aynı zamanda dünyanın en zengin petrol,Doğal Gaz ve yeraltı maden kaynaklarına sahipler.

1 Trilyon 340 milyar dolar milli geliri,86 milyon nüfuslu Türkiye’nin  2025 yılı savaş bütçesi 45 milyar dolar.

Türkiye olarak bizde son on yıldır hukuktan uzaklaştıkça; İran ve Rusya’nın iç cephede muhalefete uyguladığı politikalarını takip eder olduk.

Siyasal iktidarın 19 Mart darbesiyle başlayan muhalefete yapılan baskılar… Muhalif gazetecilerin ve siyasilerin tutuklanması. Seçilmişlere karşı yapılan hukuksuz siyasi operasyonlar. Sandıktan çıkan iradeyi yok saymak, muhalif belediyelere kayyımlar ve çökmeleri…Sandıkta yenemediklerine yargı yoluyla siyasi yasaklar getirmesi.

İran ve Rusya’da muhalefete yapılanlardan ne farkı var?

50 milyar dolarla açlığın yok edildiği bir dünyada.Savaşta dönen 2 Trilyon 50 milyar doları insanlığın temel sorunlarına yatırılsa…Açlığın ötesinde 8  milyar insanın yoksulluğu da tarihe karışmış olacak.

İsrail İran savaşında ateşkes ilan edilse de, savaş tehlikesi devam ediyor.

Çağ dönüşümü kısa sürede insanlığa çok büyük zenginlik getirdi ama… Ülkelerin savaş bütçelerini de artırdı. Olumsuzluklardan biri de,  çok büyük gelir dağılımı adaletsizliği yarattı.

Çözüm ise;soğuk savaş döneminin kurumları ile bu çağın sorunlarının çözülemeyeceği… Başta BMÖ olmak üzere evrensel hukukun denetiminde olan, ivedi olarak yeni bir toplumsal  paradigmaya ihtiyaç var.Bu yeni paradigmada muhalefeti yok sayan iktidarlar izole edilmeli.