Anayasa Mahkemesi (AYM), medya patronlarının en büyük özlemlerinden birini giderdi ve gazetecilerin ödenmeyen fazla mesailerine günlük yüzde 5 faiz uygulanacağına ilişkin kuralı iptal etti. İptal kararıyla cezaevi, gözaltı, dava, yurt dışına çıkış yasağı, işsiz kalma, patron ve iktidar baskısı gibi nedenlerle artık yok olma noktasına getirilen gazeteciliğe ve gazetecilere önemli bir darbe daha vurulmuş oldu. Hemen her gazetecinin her gün yaptığı ve patronların genellikle ödemeye yanaşmadığı fazla mesai alacakları bu kararla kuşa çevrilmiş oldu.

Oysa aynı konu, 11 yıl önce de AYM’nin önüne gelmiş
ve mahkeme o tarihte iptal istemini reddetmişti. Kararda diğer işçiler için tanınmayan bu hakkın gazetecilere tanınmasının Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olmadığı şu ifadelerle belirtiliyordu: “Fazla çalışma ücretiyle normal ücretin yüzde 5 fazlasıyla ödenmesine ilişkin bu kuralların zamanında ödenmeme koşullarına bağlı oldukları çok açıktır. Ayrıca bu kuralların basın özgürlüğü yönünde önemli bir işlev gördüğünü de yadsınamaz. Gazetecinin görevinin haber alma, verme, basma ve yayma gibi kamu düzenini de yakından ilgilendiren niteliği de göz önüne alındığında, kuralların başlı başına çalışma barışını bozacak nitelikte oldukları söylenemez. Yaptıkları işin özelliği nedeniyle basın çalışanlarının ödenmeyen ücretleri konusunda korumaya yönelik düzenlemelerin Anayasa’ya aykırı bir yönü bulunmamaktadır.”

Gazeteciler günlük yüzde 5 faiz mi alıyordu?

İşin vahimi, AYM bu karardan tam 11 yıl sonra Bakırköy 2’inci İş Mahkemesi’nin başvurusu sonunda söz konusu kanun maddesini
iptal ederken uygulamayla ilgisi olmayan bir hesabı temel aldı. Kararda, günlük yüzde 5 faizin yıllık yüzde 1825’e varabilen yüksek oranda fazla ödeme yapılması zorunluluğunu öngördüğü ileri sürülerek bu oranın orantısız olduğu belirtiliyor. Yani kararı okuyanlar, gazetecilerin ödenmeyen fazla mesai alacakları için yıllık yüzde 1825 faiz aldıklarını sanabilir.

Oysa Yargıtay içtihatlarına göre mahkemeler fazla mesai alacakları için önce yüzde 30, ardından bu miktardan da yüzde 90-95 ‘hakkaniyet’ indirimi yaparak tazminatları belirliyordu. Yani yıllık yüzde 1825 gibi astronomik faizlerle hesaplanan tazminatlar değil, diğer işçilere göre daha fazla olsa da gazetecilik mesleğinin kamusal işlevine ve risklerine nispeten uygun bir tazminat ödemesi yapılıyordu.

‘Medya patronlarının teşebbüs özgürlüğü’

Aslında AYM de gazetecilerin alacakları için ayrı bir faiz
oranı belirlenmesine gazetecilik mesleğinin doğası gereği itiraz edemiyor
ve kararda bunun ‘nesnel ve makul bir temele dayanmadığının
söylenemeyeceğini’ belirtiyor.

Cümleyi tersten kursa da mahkeme, aslında kendisinin de nesnel ve
makul olduğunu kabul ettiği bir kuralı iptal ettiğini kabul etmiş oluyor.
İptal gerekçesi olarak da medya patronlarının ‘ali çıkarları’ gösteriliyor.
Çünkü mahkemeye göre bu ölçüde bir faiz ‘işverenin ekonomik varlığını
ve geleceğini ağır bir şekilde etkileyebileceği için teşebbüs ve çalışma
özgürlüğüne orantısız bir sınırlama getirdiği için’ iptal edilmesi gerekiyor.

Yargıtay ve yerel mahkemelerin yaptıkları indirimlerle aslında AYM’nin aradığı orantılılık zaten uygulamada fiilen sağlanmış durumdaydı. Üstelik bu tazminatlar ödenmeyen ücret alacaklarıyla ilgiliydi, yani medya patronu zamanında bu ücreti ödediğinde tazminat yüküyle karşı karşıya kalmıyordu.

AYM kararına baktığımızda manzara şu: Mahkeme,
gazetecilerin ödenmeyen fazla mesai alacaklarına diğer işçilerden daha
yüksek bir faiz ödenmesinin nesnel ve makul bir nedeni olduğunu kabul
ediyor ama faiz oranını orantısız bulduğu için iptal kararı veriyor. Bu
durumda mahkemenin diğer işçilere nazaran daha yüksek ama günlük
beşten daha az, yani orantılı bir faiz oranını tespit etmesi için neden Meclis’e süre vererek iptal tarihini ileriye atmadığı sorusu ortaya çıkıyor.
Birçok davada bu yola giden AYM’nin bu davada bundan imtina etmesi,
aslında kendisinin de kabul ettiği ‘nesnel ve makul’ uygulamayı toptan
ortadan kaldırma kararlılığını gösteriyor.

Karar neden değişti?

Peki ne oldu da AYM, Anayasa’daki ‘aynı konuda 10 yıl
geçmedikçe karar verilemeyeceği’ yasağının dolmasından hemen bir yıl
sonra kararını değiştirdi?

Nitekim, dörde 12 oyla alınan karardaki karşı oy yazıları da 2008 yılındaki
karara atıfta bulunarak AYM’nin çelişkisine dikkat çekiyor. Yanıt aslında basit: Çünkü mahkemenin yapısı da basının yapısı da değişti. AYM 2008 yılında düzenlemenin iptal istemini reddederken yazılı ve görsel basında iktidar tam bir hegemonya kuramamıştı.

Oysa mahkemenin iptal kararını verdiği bugün, medyanın yüzde 95’i
doğrudan iktidar yanlısı sermaye tarafından (esasen doğrudan iktidar
tarafından demek yanlış olmaz) sahiplenilmiş durumda. Medya sahipliğindeki bu dönüşümün AYM kararını etkilemediğini söyleyebilmek zor.

Geçmişe yürüyecek mi?

AYM kararının Resmi Gazete’de yayınlanmasıyla
gazeteciler ödenmeyen fazla mesai alacaklarına ilişkin diğer işçilerle
aynı statüye tabi olacaklar, yani onların ücretlerine de sadece yasal faiz
işleyecek.

Ancak mahkemelerin basın iş davalarında kabul ettiği beş yıllık
zamanaşımı süresinde, yani 19 Kasım 2014’ten sonra doğmuş fazla
mesai ücretlerinde günlük beş faiz almak için dava açmaları mümkün. Bu
durumda Yargıtay’ın önceki içtihatlarına uyumlu olacak şekilde AYM kararlarının geriye yürümeyeceği kuralına göre karar
vermesi gerekiyor.

“Karar verecek” yerine “Karar vermesi gerekiyor” diyoruz, çünkü burası
ne yazık ki, emeklilik sistemi nedeniyle ekonomisi çökmüş bir İskandinav
ülkesi değil…