Bizim sosyalist cephede kriz kollayanlar vardır. Kapitalizmde krizin eksikliği bulunmaz. Birkaç yılda bir “sosyalist-sevindiren” krizlerden birini patlatırlar. Sevinenler olur, “Bu sefer gidiyor artık” diyenler olur. Gitmez. Bir iki debelenir, yeniden toparlanır. Onda da tedbir, çevre, deneyim bol nasıl olsa...

Bu sevinenlere anlatamayız ki, sosyalizm, kapitalizmin krize girmesiyle gerçekleşecek bir şey değildir. Daha anlamlı, daha insanî, insana mutluluğu daha fazla tattırabilen bir hayat tarzı olduğunu kanıtlaması, buna inandırması, egemenliğini bu inanç üzerine kurması gerekir. Kriz çıkması, varolan düzenin zaafa uğrayarak çaresiz kalması... Böyle ortamlar sosyalizmden çok faşizmin “iktidar stratejisi” açısından verimkâr durumlardır.

Ama ben yazıya bu kriz konusunu tartışmak niyetiyle başlamadım. “Kriz” şunun için bir “laf açma” vesilesi oluyor: dünyada ekonomik sıkıntı alçalarak yükselerek devam ettikçe, bu durum araştırmacıları, incelemecileri, anketçileri, uzmanları, varolan durumu ölçmeye biçmeye, gelecek tahminleri yapmaya teşvik ediyor. “Durum nedir” sorusunun belli başlı cevaplarından (“cevap” kabul edilen göstergelerinden) biri de “büyüme hızı” ya da “oranı”. Dolayısıyla gün sekmiyor, ülkelerin, bölgelerin büyüme oranları hesaplanıyor, yayımlanıyor, karşılaştırılıyor, bunun üstüne projeksiyonlar yapılıyor.

Bu arada, hep yazıldığı ve söylendiği üzere, Türkiye’nin durumu görece iyi görünüyor. Hani, dünyada “kriz” bekleyenler olduğu gibi, Türkiye’de de bu iktidarı götürecek bir ekonomik bozulma bekleyenler var. Şu âna kadar onların da umdukları bir türlü gerçekleşmedi.

Neyse, ben asıl konuma devam edeyim. Yoğunlaşan “büyüme hızı” hesapları, öteden beri kafamı kurcalayan (ama kısa sürede unutup geçtiğim) bu konuya biraz daha “etraflıca” bakma ihtiyacı yarattı bende. Yarattı da, iktisatçı olmadığım için (bu alandaki “derin cehalet”imi sık sık beyan ederim), neyle, nasıl düşüneceğimi de bilemiyorum.

“İnsan düşüncesi” kadar saygı duyduğum bir şey yok ama onun da bir yığın zırvalığı, saçmalığı var. Bir şeyleri “fetişleştirme” yeteneği de sonsuz. “Büyüme” kavramı da böyle. Şimdi, üç beş iktisatçının oturduğu bir yerde kalkıp yüksek sesle, “Büyüme iyi bir şey midir” diye sorsam, herhalde beni tekme tokat kapıdışarı ederler. “Büyüme”ye laf etmek, “mukaddesat”larına sövmek gibi bir şey.

Ama ben, cehaletin verdiği cesaretle israr ediyorum, bunları sormakta: “Büyüme iyi bir şey midir?” “Bu kadar büyümenin sonu nereye varacak?”

Kriz var, büyüme hızı düştü: yüzde birin, ikinin altına indi (bazı ülkelerde). İnşallah kriz geçecek, onlar da hızlanacak, yüzde dördü, beşi bulacak. Ama bir de koskocaman “azgelişmiş dünya” var, onlara yazık değil mi? Onlar da, inşallah, yüzde onu, on ikiyi bulsun. Biz neredeymişiz bu yarışta, on dokuzuncu sırada mı (faraza)? Aman, gayret! On yediye yükselelim! Ama tabii bizim arkamızdaki de bizi geçmeye çalışacak... Sonu yok.

Büyüyelim arkadaşlar! Büyüyelim de, büyüdüğünü söylediğiniz şey, “ekonomi” kelimesinin altında yer alan, muazzam çapraşık ilişkiler ve oradaki nicelikler. Bunlar büyürken ya da büyüdükçe, dünya da büyümüyor. Dünya aynı cesamette, olduğu gibi kalıyor; üstündeki sular, karalar, bitkiler, madenler vb. de öyle. Hattâ, “olduğu gibi kalıyor” demek de yanlış, çünkü o öbür uçta “büyüme” dediğimiz şey sürdükçe, buradakiler küçülüyor.

Şu anda, bu soruya bir cevap, bu soruna bir çözüm düşünmüş, bulmuş değiliz.

Bu minval üzere saçmalamaya devam edeceğim, daha birkaç yazı.