Cemevleri niye ibadethane sayılmaz? Niye hâlâ bir (Sünni) başbakan kürsülere çıkıp, Alevilere Aleviliğin ne olup ne olmadığına dair nutuk atar?

Devlet dinini temsil eden Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) niçin hükümet yandaşlığı yapar? Diyanet dininin okutulduğu din dersleri niçin hangi inançtan olursa olsun bütün öğrenciler için zorunludur? Niye İslam’ın halka ait yorumları 1925’ten beri yasaklıdır? Dinî topluluklara niçin tüzel kişilik hakkı tanınmaz? Niye Sünniliğin Sufi yorumları olan tarikat ve cemaatler sürekli düşman görülüp baskı altında tutulur? Niye MGK ikide bir toplanıp cemaatlerin fişlenmesi kararı alır? İslam’ın farklılığa saygılı, demokrasiyle barışık yorumcusu Fethullah Gülen niye ABD’de ikamet etmek zorunda kalır? Dönemin başbakanı nasıl olup da Gülen’in esin kaynağı olduğu Hizmet Hareketi mensuplarına “terörist, Haşhaşi, ajan” diye hakaret eder ve hakkında nefret suçundan dava açılmaz? Gayrimüslimler niçin kamu hizmetinden dışlanır? Rum Ortodoksların ruhban okulu niye 1971’den beri kapalıdır?

Eskilere gidersem bu sorular, çok daha korkunç bir hal alabilir. Onun için durup cevabı vereyim. Çünkü: Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu babaları 19. yüzyıl Avrupa kaynaklı pozitivist ve materyalist felsefeden etkilendiler. Şöyle düşündüler: Dinî inançlar, özellikle İslam modernleşmeye, ilerlemeye engeldir. Modernleşmeyle birlikte din giderek ortadan kalkacak, yerini bilim alacaktır. Bu anlayışla Fransa’dan mülhem, otoriter bir laiklik rejimi kurdular. Dini inançları bir kararnameyle ilga edemeyeceğimize göre İslam’ı devlet tekeli ve denetimi altına alır, dinî özgürlükleri kısıtlar, inançları vicdanlarla sınırlı hale getiririz, dediler.

Tüm din işlerini bütçeden finanse edilen, hükümete bağlı DİB’in denetimine verdiler. Diyanet ulemasının yorumu dışındaki bütün İslam yorumlarını, yasa dışı ilan ettiler, Aleviliği yok saydılar. Tek-parti döneminde çok daha kısıtlayıcı şeyler de yaptılar. Bu rejim dinle devleti ayırmadı, sadece Tanzimat’tan itibaren başlayan yasaların din kurallarından arındırılması sürecini tamamladı. Şimdilerde yaşanan ise, iktidarı korumaktan başka bir gayesi kalmayan, bunun için Sünni–İslamî popülizmi kullanan Erdoğan yönetiminin, Diyanet dinini topluma dayatmak için devleti araç olarak kullanmak istemesi.

Kemalizm, laik milliyetçilik adına mevcut din – devlet rejimine sahip çıkanların artık şunları anlaması gerekiyor. Modernleşme laikleşmeye değil, tercihlerin çoğullaşmasına yol açtı. Post – modern çağda insanlar, hiçbir anlamda tek bir kalıba dökülemiyor, dini de kendi diledikleri gibi yorumluyor. Dinin modernleşmeye karşı olduğu iddiası çöktü. ABD’ye bakmak yeter: En modernleşmiş toplum, aynı zamanda dindar toplumların başta geleni.

Dinin barışa, insan haklarına, demokrasiye karşı olduğu iddiaları da çöktü. Dinlerin çok farklı, bir yanda köktenci, insan haklarını ve demokrasiyi reddeden ama öte yanda bunları benimseyen yorumları var ve çok daha ağır basmakta. Modernleşmeyle birlikte toplumların dinden uzaklaşacağını söyleyen toplum bilimcilerinden Max Weber, kapitalizmin gelişmesini Kalvinist Protestanlıkla ilişkilendirmiş, Doğu dinlerinin, bu arada İslam’ın piyasa ekonomisiyle bağdaşmaz olduğunu öne sürmüştü. Japonya, G. Kore, Çin, Hindistan ve (evet) Türkiye’nin deneyimleri, bu görüşlerin de yanlış olduğunu gösterdi; toplumsal gelişmede tayin edici olanın kültürel değerler değil ekonomi düzeni olduğu görüldü.

Dinle devlet birliği, demokrasiyle bağdaşmayan bir güç temerküzüdür; devlete de, dine de zarar verir. Türkiye eğer günün birinde özgürlükçü ve çoğulcu demokrasiyi yerleştirecekse, din ile devlet ayrılmadan,  inanma ve inanmama özgürlüğü güven altına alınmadan olmaz.