Demokrasi içinde iktidara gelen İslamcılar post-modern otoriterliğe sürüklenecekler mi? Geçen ay bu konuyu gündeme getirmiştim.

Arap Baharı sonrası ‘demokratik' yollarla iktidara gelen İslamcı hareketlerin toplumsal alanı devlet aygıtını kullanarak kendi ‘değer'lerine göre tanzim etmeye çalışmaları durumunda yeni bir otoriterlik türüyle karşılaşabileceğimizi ve buna ‘post-modern otoriterlik' denebileceğini yazmıştım; kaba bir otoriterlik yerine, hem demokratik meşruiyete hem de dinsel meşruiyete yaslanan; katı ideolojik bir devletten çok devlet eliyle belli ‘değerler' üzerine ‘yeni toplum' inşa teşebbüsü amaçlayan bir duruş... İçinde demokratik temsil barındıran, halkın çoğunluğunun desteğine dayanan ama sonuçta toplumun tümünü devlet eliyle ‘belli değer tercihleri'ne göre yeniden tanzim etmeye çalışan İslamcılık post-modern otoriter bir duruştur ve Arap Baharı sonrası Ortadoğu kadar AK Parti yönetimindeki Türkiye'yi de anlatma potansiyeli taşır. Bu görüşe Mümtaz'er Türköne, Ali Bulaç, Burhanettin Duran, Ahmet Demirhan ve Yasin Doğan farklı zamanlarda katkı yapan ve eleştiriler içeren cevaplar verdiler.

Öncelikle mesele, ‘Müslümanlar'ın ‘Batıcı-Oryantalist liberaller' tarafından hadlerini aşan bir üslupla ‘sorgulanması' olarak nitelenemez. Çok daha derin, olgusal ve de pratik bir eleştiridir bu. Üstelik muhataplar da ‘Müslümanlar' değil, ‘iktidar İslamcıları'dır. Belli bir toplum ve devlet tasavvuru olduğu iddiasında bulunan bir ‘siyasal' hareketin demokrasi ve özgürlükler perspektifinden eleştirisi normal karşılanmalı. Hakkında konuştuğumuz ‘şey' bizatihi İslam değil, İslamcılar. Temel sorun İslam ile İslamcılığı ‘aynı' görmektir. Din ile modern bir siyasal duruş olan İslamcılığı aynılaştırdığınızda ‘öznel düşüncelerinizle' İslam'ın kendisini de eş görmeye başlarsınız. Baş edilmesi gereken ilk sorun bu yorumu paylaşmayan ‘Müslümanlar'ın ne olacağıdır. Belli bir siyasal duruşu Müslümanlara ‘dinlerinin gereği' olarak sunduğunuzda İslam içi çoğulculuk da özgürlük de barış da zarar görebilir. İkinci temel sorun vahye dayalı din ile insan düşüncesinin eseri olan ideolojileri birbirlerinin rakibi olarak görmektir. Liberalizm İslam'a bir alternatif değildir. İslam vahye dayalı bir dindir. Siyasal düşünceler ise ‘insan aklı'nın ürünüdür. Vahye dayalı bir dinden neşet edilen ‘ideoloji'nin diğer ideolojilere üstünlüğü elbette iddia edilebilir ‘inananlar' nezdinde. Ancak bunu yaptığınızda da vahye dayanan ile akla dayananı aynı seviyede eşitleme riskine düşersiniz.

Din ve ideoloji birbirlerinin alternatifi değildir. Bizim solcuların büyük çoğunluğu da din ile sosyalizm arasında bir tercih yapmaları gerektiğini düşünür, dindar bir sosyalist olamayacağına inanırlar. Din ile ideolojiyi aynı görmekten kaynaklanan bir tuhaf durumdur bu. Bazı İslamcılar da ‘tersinden' aynı şeye inanıyorlar. İnsanların İslam ile siyasal ideolojiler arasında bir tercih yapmaları gerektiğini düşünüyorlar. Bir insanın hem Müslüman hem de liberal veya sosyalist olamayacağını sanıyorlar. Oysa liberal veya sosyalist olan dindar Müslümanlar vardır dünyanın her yerinde. İslam'dan çıkarılan ideoloji, yani İslamcılık da bir ‘ideoloji'dir, dinden ideoloji üretme ameliyesi ‘beşeri' bir faaliyete tekabül eder, dolayısıyla bütün Müslümanlardan üstünlük, bağlılık, aidiyet talep edemez. İslam vahydir, İslamcılık modern, kurucu bir akıldır. ‘İslamcılık'ı vahiyle eş tuttuğunuzda hiç öngörülmeyen yerlere savrulabilir, vahyi aklın derekesine düşürebilirsiniz.

Bu bağlamda din ile ideolojileri ve de demokrasiyi kıyaslamak doğru olmaz. Demokrasi ne dinin karşıtıdır ne de alternatifi. Ancak ‘dinî referanslarla' konuşan İslamcıların demokratlığını tartışmak da kaçınılmaz, özellikle bu İslamcılar demokratik yollardan iktidar oluyorlarsa. İslamcılarla demokrasinin etkileşiminden çoğulcu bir toplum ve siyaset de çıkar, İslamî ve çoğunlukçu meşruiyete dayanan postmodern otoriterlik de. Sonucu, iktidar olan İslamcıların demokratlık dozu belirler.