Almanya Başbakanı Angela Merkel, mülteciler konusunda Türkiye ile işbirliği yapılmasını öneren bir plan ortaya attı.

Planın özeti şudur: Türkiye, kendi topraklarından geçerek AB sınırını zorlayan mültecileri durdurmak için daha fazla gayret sarf edecek, bu sayede AB ülkeleri de alabilecekleri sayıda ve almak istedikleri nitelikte mülteciyi kabul edip istemediklerini Türkiye'ye geri gönderebileceklerdir. Bunun karşılığında Suriyeli mülteciler için 3 milyar Euro'luk bir fon yaratılacak, bu fonu yönetme işi Türkiye'nin sorumluluğuna verilecek, Türkiye'nin AB'ye katılım süreci yeniden canlandırılacak ve “Türkler için vizesiz Avrupa” anlaşmasının yürürlük tarihi bir yıl önceye alınacaktır.

Merkel'in bu planını eleştiren AB ülkeleri de var. Ancak şimdilik plan genel bir kabule mazhar olmuş gibi görünüyor. Plan, yükün önemli bir bölümünü Türkiye'nin sırtında bırakıyor. Ama Merkel bu planı önermeseydi, öteki AB ülkeleri mülteci sorununu Türkiye ile işbirliği yapmaksızın bütün yükü Türkiye'nin üzerinde de bırakabilirlerdi.

Kabul etmek zorundayız ki, Türkiye'nin mülteciler sorunu, kendi serbest iradesiyle benimsediği açık kapı politikasının sonucudur. Türkiye'nin Suriyeli mültecileri barındırmak için yüklendiği külfet öteki ülkelerin samimi takdiri ile karşılanmaktadır. Ancak bu ülkeler Türkiye kadar cömert davranmak istemezlerse, onları buna zorlayamayız. Merkel'in önerdiği paket Türkiye'nin gayretlerini takdir ediyor ve Türkiye'nin yüklendiği mali külfeti hafifletmeleri için öteki AB ülkelerinden bir fon oluşturmalarını istiyor. Daha önemlisi, Türkiye'nin AB'ye katılım sürecindeki siyasi engelleri aşmak için AB'yi zorluyor ve Schengen bölgesine vizesiz seyahat anlaşmasının yürürlük tarihini bir yıl önceye alıyor. Bunu Türkiye'nin AB üyeliğine karşı çıkan, ona “imtiyazlı ortaklık” statüsü verilmesi fikrini ortaya atan ve bunu halen samimiyetle savunan Merkel'in yapıyor olmasını, onun gerçekçi bir lider olduğunun kanıtı olarak görmek gerekir.     

Merkel planına göre Türkiye'nin de özellikle Yunan adalarına giden mülteci akınını durdurmak için daha zecri önlemler alması gerekmektedir. Türkiye hakkında olumsuz ön-yargıları olan ülkelerin, Türkiye'nin bu önlemleri aldığını görmeden, Merkel planının öteki maddelerinin işletilmeye başlamasına karşı çıkmaları ve örneğin Suriyeli mülteciler için oluşturulacak fona katkıda bulunmaktan sarf-ı nazar etmeleri ihtimali vardır.

Türkiye bu önlemleri alsa bile Merkel'in göçmenler konusunda önerdiği planın uygulanmasında başka pürüzler de çıkabilecektir. Çünkü bazı AB ülkeleri büyük çapta mültecileri kabul edip yerleştirme konusunda donanımları ve altyapıları olmadığını ileri sürerek göçmenlerin yerleştirilmesi işinin Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) tarafından yürütülmesini arzu etmektedirler. Bu aslında mültecileri kabul etmekte ayak direyen ülkelerin ipe un serme politikasından başka bir şey değildir. Çünkü UNHCR'ın yerleştirebildiği mülteci sayısı yılda ortalama 80-100 bin kişidir. Dünya'nın öteki bölgelerindeki yerleştirme faaliyetlerini de askıya alamayacağına göre, bir yılda yerleştirebileceği Suriyeli mülteci sayısının 40-50 bini aşabileceğine ihtimal verilememektedir. Böyle bir tempo ile Suriye'den ayrılan milyonlarca göçmenin yerleştirilmesi 10-15 yıl alacaktır.

Bu boyutları ile değerlendirildiği zaman Merkel planını Türkiye'nin mülteci sorununu kökünden çözen bir plan olarak görmek mümkün değildir. Plan Türkiye'nin mülteci sorununa göreceli bir rahatlama getiriyor, mültecilerin elverişsiz koşullarda ve derme çatma taşıtlarla yollarda ve Ege kıyılarında telef olmaları riskini azaltıyor, ancak Türkiye'ye sınırlarını koruma konusunda daha büyük sorumluluklar yüklüyor.

Bu durumda Türkiye'nin izleyebileceği en akıllıca yol, bardağın dolu tarafına bakıp AB sürecinin yeniden canlandırılması ve vizesiz Avrupa projesinin bir yıl önceye alınmasının yarattığı fırsatları heba etmemek için kendisinden bekleneni eksiksiz yerine getirmektir.