İlk ikinci tur seçim deneyimimiz büyük sürprizlerle başladı.

Kılıçdaroğlu kalbini söküp attı, Erdoğan’ın üstüne ise birkaç beden büyük bir demokratik olgunluk çöktü.

Ama Kılıçdaroğlu’nun milliyetçilik taklidi en az Erdoğan’ın Kürtçe şarkılı klibi kadar inandırıcı.

Çünkü ikisini de son 15 günde tanımadık İkisinin ne yapacağı ve ne yapmayacağı hakkında yeterince kanaatimiz var.

Bu yüzden tecrübeli vatandaşlar bu karakter değişimlerini başka seçmenlerin kandırılması için zorunlu taktiksel hamleler olarak görecek, çoğunluk 10 gün sonra burnuna mandal takarak yine aynı kişiye oy verecek.

Peki bu taktiklere seçmen düşer mi? Yoksa bunlar seçmen mi düşürür?

Erdoğan’ın risk alma marjı daha geniş. Eleştirinin yürek istediği bir Olympos’ta yaşıyor. 40 gazeteciyle yayına çıktığında bile soruları gazeteciler cevaplıyor. Ne yapsa Siyer’den kıssalar, tarihten anekdotlarla meşrulaştırılabiliyor. O yüzden ikinci turda Kürtçe kliple propaganda yapsa da, “mültecileri esas ben gönderirim” dese de kimse ‘okçular tepesi’ni terk etmez.

Kılıçdaroğlu için ise risk daha büyük. Ancak “bahar gelecek” vaadi ve kalp işaretiyle birbirine kaynaşabilmiş birbirine benzemezler koalisyonun adayı. Yorganın bir tarafı çekildikçe mutlaka birileri üşümeye başlıyor. Emir komuta ile yönetilmeyen, Norveç standartlarında çok sesli bir kamuoyunda her sözü sigaya çekilebiliyor, Şahan Gökbakar ile Fazıl Say en azından ona hesap sorabilmenin keyfini çıkarıyor.

Onun için Dimyat’a giderken pirinç de garanti değil, evdeki bulgur da.

Peki o halde tutmayan Türk dizilerine heyecan katmak için senaryoda yapılan türden bu ani karakter değişimlerinin sebebi ne?

Galiba seçim sonucunun yanlış analizi.

Seçimin tartışmaya kapalı sonuçları var: Erdoğan kıl payı ilk turu kaybetti, AK Parti, büyük kaybetti. CHP ve Kılıçdaroğlu oy artırdı ama kazanacak kadar değil. Sinan Oğan anahtar oldu.

Bir de şöyle bir rakamlara bakarak bir haftadır neredeyse doğruluğundan şüphe edilmeyen tespitler var:

“Milliyetçilik yükseldi”. “Mülteci karşıtlığı oy getirdi.” “DEVA, Gelecek, Saadet CHP’ye hiç oy getirmedi.” “YSP oyları TİP’e gitti.” “Deprem bölgesi iktidarı seçti.” “AK Parti oyları MHP ve Yeniden Refah’a kaydı.”

Ve tabii geleneksel “liberaller yanıldı”

Galiba bu analizler CHP genel merkezinde de epey popüler.

Rakamlarla herkesin kendi doğrularını meşrulaştırması mümkün. Ama böylece kendini kandırmak da mümkün.

Peki bu analizler rakamsal olarak doğru mu?

Bu iddialara tek tek bakalım.

Mülteci karşıtlığı kazandırdı ve kazandırır mı?

Türkiye’de bir grup İslamcı, liberal ve solcu dışında kamuoyunun mültecilerden hoşlanmadığı açık.

Burada partilerin seçmenleri arasında sadece renk tonu farklılıkları var.

Peki bu karşıtlık bir oy verme davranışına dönüştü mü?

Tabii ki bunun test edileceği iki rakam var: Sinan Oğan’ın ve Zafer Partisi’nin oyları.

Seçimlerde Sinan Oğan %5,17, Zafer Partisi %2,23 aldı.

Ama bu rakamlar bize çok fazla bir şey söylemiyor.

Mültecilerin en kalabalık olduğu yani mültecilerden en fazla şikayet olması gereken şehirlerdeki Sinan Oğan ve Zafer Partisi oylarına bakalım.

Göç İdaresi’nin Nisan 2023 rakamlarına göre Türkiye’de mültecilerin en yoğun yaşadığı ilk 8 ilde mültecilerin yerli nüfusa oranı, Zafer Partisi ve Sinan Oğan oranları şöyle:

Yani Sinan Oğan bu illerde sadece Kilis ve Maraş’ta Türkiye ortalamasının biraz üstünde oy aldı. Zafer Partisi ise sadece Ümit Özdağ’ın aday olduğu Gaziantep’te Türkiye ortalamasını biraz geçti.

İstanbul’da mültecilerin en yoğun yaşadığı ilk üç ilçede de herhangi bir farklı ilgi görülmüyor.

ZP Oğan
Esenyurt 2,63 2,15
Fatih 2,61 3,81
Bağcılar 3,2 4,84

Yani mülteci sorununu doğrudan yaşamanın oy verme davranışlarında bir etkisi olmamış.

Son olarak Oğan’ın en yüksek oy aldığı ilk 10 ile bakalım.

Iğdır (%11,88), Kayseri (8,83), Karaman (7,87), Karabük (7,86), Isparta (7,45), Bursa, (7,35), Eskişehir (7,30), Kastamonu (7,10), Çankırı (7,09) ve Denizli (7,05).

Sadece 68 mültecinin yaşadığı Iğdır’ın Oğan’ın memleketi olduğunu düşünüp onu saymazsak, bu iller arasında Bursa (Mülteci yoğunluğu %5) ve Kayseri (%8) dışında mültecilerin yoğun yaşadığı bir il bulunmuyor.

Bu illerde Oğan’ın aldığı desteğin örüntüsünü sadece rakamlara çıplak olarak bakınca bile çıkarmak mümkün.

Isparta: Millet İttifakı: 38,59. Emek ve Özgürlük: 1,4. Kılıçdaroğlu: 38,23

Kastamonu: Millet İttifakı: 29,39. Kılıçdaroğlu: 26,64.

Bursa: Millet İttifakı 36,28. Emek Özgürlük İttifakı 5,19. Kılıçdaroğlu: 40,61.

Denizli: Millet İttifakı 45, 96. Emek ve Özgürlük: 3,69. Kılıçdaroğlu: 48,36.

Karaman: Millet İttifakı: 30,15. Emek ve Özgürlük: 1,16. Kılıçdaroğlu: 30,17.

Yani Sinan Oğan, geleneksel olarak milliyetçi olan şehirlerden ve özellikle de Kılıçdaroğlu’nun adaylığını onaylamayan İYİ Partililerden oy almış.

Bu seçimde milliyetçilik yükseldi mi?

5 Milyon yeni oy geldi.

2018 seçimlerinde 4 milyon 970 bin oy alan İYİ Parti bu seçimlerde oyunu 5 milyon 269 bine yükseltti.
İYİ Parti oylarını yaklaşık 300 bin arttırdı. 9,96 olan oy oranı 9,68’e düştü.

2018’de 5 milyon 526 bin oy alan MHP, bu seçimde 5 milyon 476 bine gerileyerek yaklaşık 50 bin oy kaybetti.

11,1 olan oy oranı, 10.07’ye düştü.

Sadece yeni kurulan Zafer Partisi, doğal olarak oyunu artırdı.

1 milyon 200 bin oyla yüzde 2,23 oy aldı.

Bu manzarada nasıl milliyetçiliğin yükseldiği söylenebilir?

MHP anketlerde çıkan rakamdan yüksek çıktığı için mi?

Yoksa Sinan Oğan, ikinci tura kalıp, milliyetçi oylar anahtar haline geldiği için mi?

Eğer Yeşil ve Sol Parti birinci turda aday çıkarsaydı, bugün anahtar parti Yeşil ve Sol olacaktı. Seçimin yükseleni de Kürtler ilan edilecekti.

CHP’ye muhafazakâr ittifak ortaklarından hiç oy gelmedi mi?

Bu seçimde oyları düşen ve artan iki büyük parti var.

AK Parti oyu 42, 56’dan 35,61’e düştü.

CHP’nin oyu 22,64’den 25,33’e çıktı.

MHP ve İYİ Parti oyları sabit kaldı. YSP’nin oyları 3 puan düştü.

Peki AK Parti’nin 7 puanı nereye gitti?

Oyunu artıran partilere bakalım: Yeniden Refah 2,81, Zafer Partisi 2,23, TİP 1,73, BBP 0,98, Memleket 0,91. (2018’de Saadet Partisi’nin 1,35 oyu vardı)

Yani sadece matematiksel olarak topladığınızda bile hala AK Parti’den giden 7 puanın nereye gittiği anlaşılmıyor.

Aslında cevap basit, çok büyük oranlarda olmasa da AK Parti’den CHP’ye de oy gitti.

Bunu sadece illere biraz daha yakından bakınca görmek mümkün.

AK Parti’nin 75 ilde oyu düştü, sadece 6 ilde oyu arttı.

AK Parti’nin oyunu artırdığı iller Bayburt dışında Hüda-Par ile ittifak yaptığı Kürt illeri oldu: Iğdır (15,2), Batman (4,8), Şırnak (3,7), Bayburt (2,3), Diyarbakır (2,2), Hakkari (1.0)

AK Parti; 30 ilde 10 (civarı) ve üstü puanlarda oy kaybetti.

Bu illerin çoğunluğu muhafazakar olarak bilinen kaleleriydi: Çankırı, Karabük, Bingöl, Bolu, Isparta, Elazığ, Sivas, Nevşehir, Karaman, Sinop, Tokat, Aksaray, Kars, Çorum, Konya, Rize, Erzurum, Afyon, Kilis, Sakarya, Kahramanmaraş, Muş, Giresun, Yalova, Bartın, Niğde, Kayseri, Şanlıurfa, Yozgat, Samsun, Gümüşhane.

CHP’nin oyları 64 ilde arttı, sadece 10 ilde düştü. (7 ilde CHP İYİ Parti listesinden girdi)

CHP’nin oylarını 5- ile 11 arasında en çok artırdığı iller ise AK Parti’nin oy kaybettiği kaleleri oldu: Kırıkkale, Burdur, Çorum, Erzincan, Elazığ, Ağrı, Rize, Düzce, Batman, Maraş, Adıyaman, Kastamonu, Van, Şırnak, Diyarbakır, Bartın, Isparta, Kilis, Tunceli, Siirt, Karabük, Antep, Kayseri, Amasya, Malatya, Ankara, Afyon, Şanlıurfa, Konya.

Bu illerden Adıyaman, Bartın, Batman, Çorum, Düzce, Erzincan, Hakkari, Rize ve Van’da İYİ Parti aday göstermedi ve CHP listesinden seçime girdi. Buralardaki yükselişte İYİ Parti’nin oyları da var.
CHP’nin sadece listelerinde DEVA, Gelecek ve Saadet adaylarıyla ve İYİ Partisiz olarak seçimle girdiği ve oyunu artırdığı muhafazakâr illere bakalım.

Kayseri

Kayseri’de CHP oyunu 12,37’den 17,25’e çıkardı. Vekil sayısı 1’den 2’ye çıktı.

Peki nasıl oldu bu?

Kayseri’de AK Parti 10 puan kaybetti. MHP 2,5 puan kaybetti. İYİ Parti 2 puan kaybetti. Yani 3 sağ partinin kaybı 14,5 puan oldu.

YRP 3,49 aldı, Zafer 3,18 aldı, BBP 1,88 aldı. Bu 14,5 puandan 8,5’u bu partilere gittiyse, gerisi nereye gitti?

Tabii ki oyunu 5 puan artıran CHP’ye. 2018’de Kayseri’de Saadet Partisi’nin %1,72 oyu vardı.
CHP’nin ikinci sıra adayı Saadet Partiliydi. Yani açık ki muhafazakar ittifak Kayseri’de CHP’ye puan ve vekil kazandırdı.

Konya

Kalesi Konya’da AK Parti 12 puan kaybetti. MHP 1 puan kaybetti. İYİ Parti sabit kaldı. Yeşil Sol 1 puan düştü. 14 puanlık bir kayıp var.

YRP 5 aldı. Zafer 3 aldı. 8 puan etti. Peki diğer 6 puan nerede?

Tabii ki oyunu 9,67’den 13,68’e çıkan CHP’ye.

CHP, Konya’da 1 vekilini 2’ye çıkardı. Listenin ikinci sırasında Gelecek Partisi adayı vardı.