Son günlerde ekonomide işler iyi gitmiyor.

Son altı aylık büyüme hızı %3.3 olarak açıklandı. Hedeflenen büyüme hızına (%4) bu yıl ulaşmak nerdeyse olanaksız hale geldi. Kişi başına düşen milli gelir son altı ayda 406 dolar gerilemiş. Petrol fiyatları dünyada düştüğü halde dolar yükselmeye, Borsa kan kaybetmeye devam ediyor. Böyle giderse 2023’de dünyanın bırakın en büyük on ekonomisi arasına girmeyi ilk yirmi arasına bile giremeyeceğiz; uzmanlar yöneticileri bu konuda uyarıyor.

Ekonomi yazarı Süleyman Yaşar kötü gidişe neden olarak Türkiye’de tasarrufların katma değer yaratacak yatırımlara, ihracatı arttırmaya değil lüks tüketim malları üretimine; örneğin hava limanı, köprü, oto yol, AVM gibi yatırımlara, lüks uçak alımlarına, Atatürk Orman Çiftliği’nde Cumhurbaşkanlığı sarayı yapma gibi yatırımlara gitmesini gösteriyor. Hükümet her yıl 30 milyar lira tutarında kaynağı sosyal yardım, tarım desteği, hayvancılık desteği gibi adlar altında 12 milyon kişiye ulufe dağıtır gibi dağıtıyor. Hâlbuki bu para 20 yıldır bir türlü tamamlanamayan GAP’ın tamamlanması, Konya ovasının sulanması gibi üretimi arttıracak yatırımlar için kullanılsa büyüme hızlanacak, %9’un altına bir türlü inmeyen işsizlik belki aşağılara çekilecek. Yaşar Bey haklı.

Peki, iktidar tasarrufları neden tüketime dönük kullanıyor? Bunun anlaşılır bir nedeni olmalı.

Ekonomiyi dengede tutmak için sürekli dışarıdan gelecek kaynağa bel bağladıysanız, üç kuruşa çalışmaya razı işsizlerden oluşan bir orduyu hep yedekte tutmak zorundasınız. Asgari ücreti olabilecek en düşük düzeyde (bugün 891 lira) tutmalısınız. Neden?

Çünkü bunun iki getirisi var. Yedekte üç kuruşa çalışacak işsizler ordusu tutunca örgütlenme hevesi içindeki işçilerin burnu sürtülmüş oluyor. Örgütlü işçiye istenen koşulları dayatmak daha mümkün oluyor. İkincisi düşük ücretle işçi çalıştırmak için uygun iklim yaratan ülke olarak övünüp ülkenize yabancı yatırımcı davet edebiliyorsunuz. Malum, yabancı yatırımcı yatırım yapacağı ülkede rekabet gücü yaratacak, maliyeti düşük tutacak iş piyasası, ücret iklimi arıyor. Yüksek işçilik, yüksek iş güvenliği diye tutturduğunuz zaman yabancı yatırımcı risk alıp gelmiyor. Ekonomiyi yönetenlerdeki anlayış ne yazık bu!

Hükümetin işsizliği aşağıya çekecek, katma değer üretecek yatırımlar yerine ulufe dağıtır gibi para dağıtmasının bir başka nedeni daha var. O da seçimlerde istenen oyu toplayabilmek ile ilgili. Öyle ya cebine doğrudan ya da dolaylı para koyduğunuz 12 milyon aile, sandıkta oy kullanacak en az 24 milyon seçmen anlamına geliyor. Sosyal yardım politikaları gereği yapılan harcamalar seçim yatırımı için bir biçimde kullanılmış oluyor.

Kuşkusuz devletin ihtiyacı olana,  mağdur olana nefes aldıracak sosyal yardım politikaları olmalı.  Fakat bu paralar iktidarı elde tutma aracı olarak kullanılınca iş değişiyor. Hem siyaseti hem de sosyal, kültürel yapıyı tahrip eden bir rol oynuyor. İnsanları bağımlı, edilgen hale getiriyor.

Son dört yılda hayvancılığa 10 milyar dolar destek verilmiş. Hayvan başına verilen bu desteğin aslan payını kimler alıyor? Bu desteklerle beklenen sonuç alınıyor mu? Harcanan milyarlar Türkiye’de üretilen hayvan sayısının dört yılda artıramamış. Türkiye’de hayvansal üretim hep bir milyon tonun altında seyretmiş. Bu nasıl politika, bu neyin desteklemesi?

Balıkesir hayvancılık ve hayvan ürünleri üretimi açısından önemli bir gölgedir. Bu bölge de Hayvancılık Kooperatifleri Birliği adıyla faaliyette bulunan bir kooperatifimiz var. Ne yapar bu kooperatif? Ortaklarına yem, akaryakıt, gübre, kömür, dezenfekten satar. İyi de bunu her hangi tüccar yapabilir. Oysa hayvancılık alanında faaliyet sürdüren bölge insanın bu alanda bilimsel çalışmalara ihtiyacı var. Bilimsel, teknik destek alabileceği enstitü gibi, teknopark gibi kurumsal yapılanmalara, örnek modellere ihtiyacı var. Ürün kalitesini arttırmada, ortaya çıkan ürünü değerlendirmede kendisine yol gösterecek, derdini dinleyecek, verdiği mücadelede ona destek olacak yönetimine katılacağı örgütlenmelere ihtiyacı var.

Türkiye hayvancılıkta, tarımsal üretimde kendine yeten bir ülke olmaktan çoktan çıktı. Hayvansal ve tarım ürünlerinde dışarıdan ürün ithal eden bir ülke haline geldi. Bunun vebali kimin? Üretici verdiği emeğin karşılığını maddi manevi alamayacaksa o işi niye yapsın?

Dış ticaret açığını bir biçimde kapatmayı beceriyoruz. Bir bakıyorsunuz kaynağı belirsiz olarak nitelenen milyar dolarlar gelmiş, mali denge tutturulmuş. 17 Aralık soruşturması bu kaynaklar hakkında bazı sınırlı bilgilere ulaşmamızı sağladı. Bu soruşturmayla deşifre olan bazı yolların bugün artık kullanılamıyor olmasının da ekonomik göstergelerin bozulmasında rolü olabilir.

Petrol trafiğinde aracılık, altın ticareti, gayrimenkul alımları için gelen paraları bir yana bırakırsak Türkiye’ye giren dış kaynaklı paranın acaba ne kadarı gerçekten üretime gidiyor? Tükettim bankacılığı yapmak için gelen yabancı sermayenin, Borsaya gelen paraların Türkiye’deki üretime katkısı ne?

Hükümetin üretimde ağırlığı olan geleneksel büyük sermaye ile arasının pek de iyi olmadığını biliyoruz. İşine gelmeyen yatırımcıyı vergi sopası ile terbiye etmeye kalkıyor. Siz yatırımcı olsanız yaptığınız yatırım burnunuzdan getirilirken bu koşullarda uzun vadeli yatırımı göze alıp üretime yatırım yapar mısınız?

Hükümetin çevresinde müteahhitlerden, iş yüklenicilerinden, taşeronlardan, bankacılardan, Gazete ve televizyon sahiplerinden oluşan sermaye, ilişkiler ekonomik politikalara bir biçimde ayar veriyor. İlişkileriniz hangi alanda yoğunsa doğal olarak o alan da at oynatıyorsunuz.

Diğer yandan, işçi ölümlerinde Avrupa’da birinci, dünyada üçüncüymüşüz; son iki yılda iş cinayetlerinde 13 bin 168 kişi ölmüş. Peki ortaya çıkan bu sonucun bu ekonomik politikalarla bir ilişkisi yok mu? Soma’da 301 işçinin yaşamını yitirdiği maden ocağına iş güvenliği açısından uygun raporu veren iki müfettişe Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan’ı soruşturma izni vermiyor. Sadece bu olay bile, o madeni işletenin aslında taşeron olduğunu göstermiyor mu? Asansör kazasında 10 işçisi ölen Torunlar İnşaat’a TOKİ kol kanat gerip denetim muafiyeti sağlamadı mı? TOKi’nin görevi bu mu? Bu inşaatta yaşanan ölümlerden sadece asansörü yapan yüklenici firma mı sorumlu?

İş yerlerinde işçilerin çalışma koşullarını kontrol ve denetim altında tutacak, özerk işleyen mekanizmalara sahip miyiz? Sendikaları, iş yeri temsilcilerini, alandaki mesleki teknik kurulları iş yeri koşullarının kurallara uygun hale getirilip getirilmediğini denetlemede söz sahibi kılıyor muyuz?

Meslek eğitimini ekonomik gücü olmayan ailelerin sayısal, sözel becerisi düşük çocuklarının yönlendirildiği bir alan haline getirdiniz. İş yaşamında yaşanan bütün bu sorunlarda bunun hiç mi payı yok?

Bu ülkede hiçbir alan bir birinden bağımsız işlemiyor, gelişmiyor. Uygulanan ekonomi ve eğitim politikaları ile siyaset yapma tarzı arasında, hukukun işleyişi arasında; bütün bunlarla çalışma yaşamının düzenlenmesi arasında yakın ilişki var. Bir alanda işler kötüye gitmeye başlayınca diğer alanlarda da sorunların giderek çoğalması bu yüzden.  

İşler kötü gitse de verdiğiniz her işi yapacak, dağıttığınız üç kuruş için size her gün dua edecek, sırtınızı sıvazlayacak, sizi cansiperane savunacak, vasıfsız ama imanı bütün insanları bu ülkede bulabilir, belki bir süre daha yola devam edebilirsiniz. Ama politikanızı gözden geçirmeye yanaşmazsanız işler her geçen gün daha da kötüye gider. Gün gelir bu politikalarınızı bugün heyecanla destekleyenler yarın arkanızdan yavaşça ve sessizce sıvışır. Bir bakarsınız yalnız başınıza kalmışsınız, arkanız boşalmış.

Bütün bu politikaları sürdürmenin, bu politikalara destek olmanın sonuçta bir bedeli var. O bedeli hep birlikte ödüyoruz, ödeyeceğiz. İşin özü de burada: Alkolü yasaklarsan Bonzai patlar.