25 Kasım 1925’te Şapka Kanunu’nun çıkmasıyla beraber rejim, hem İslâm hem de Osmanlı olanı unutturma ve Batılı-çağdaş-laik olanı halkın üzerine zorlama politikasında yeni bir aşamaya geçmişti. Sivas, Giresun, Maraş, Erzurum gibi buna tepki gösteren illerden birisi de Rize’ydi. Tamamen barışçıl bir protestoyla şapka giymeyeceklerini idareye bildirdiler. Ama cezaları ağır oldu. Hamidiye Zırhlısı, halkın kanunu protesto ettiği Ulu Camii’ye yakın kıyıları topa tuttu. Derhâl ilde İstiklâl Mahkemeleri kuruldu, jet hızıyla yargılamalar yapıldı. Tam 143 kişi hakkındaki hüküm bir günde verildi. Hapis cezalarına ek olarak, ertesi gün sekiz kişi de idam edilmişti. Zira rejime göre, bir camide toplanıp slogan atan bir kalabalık da rejime isyan demekti ve isyancıların anladığı dil buydu.    

‘Dersim bir isyandı, bastırıldı. Gerekirse analar ağlar’ diyenler, Dersim’den 12 yıl önce Rize’yi bombalayanların zihniyet torunlarıdır aynı zamanda. Onlara göre önemli olan, 10.000 ila 30.000 arası insanın katledilmesi, Munzur’un kana bulanması, mağaralara sığınmış kadın ve çocukların gazla zehirlenerek öldürülmesi mesele değildir. Rejim korunmuş mudur, korunmuştur. Mesele bundan ibarettir.

Dersim’e yönelik ilk resmî özürün bir Rizeli’den gelmesi bu açıdan da oldukça anlamlıdır. O tarihî sözleri hatırlayalım:

“Dersim yakın tarihimizdeki en acı, en trajik olaylardan biridir. Dersim aydınlatılmayı, cesaretle sorgulanmayı bekleyen bir faciadır. Dersim, CHP hükümetlerinin onlarca, yüzlerce faciasından en acısıdır, en kanlısıdır. Dersim faciası karşısında özür dileyecek olan, bu faciayla yüzleşecek olan, AK Parti değil, AK Parti hükümeti değil, bizzat bu facianın, bu kanlı eserin sahibi olan CHP'dir, CHP’’nin Tunceli milletvekilleridir, CHP’’nin Tunceli kökenli Genel Başkanıdır (...) Devlet adına özür dilemek gerekiyorsa ve böyle bir literatür varsa ben özür dilerim ve diliyorum.”

Dün, Başbakan Davutoğlu’nun bu açılımı daha ileriye taşıyarak Dersim’i ziyaret etmesi, Alevilik Enstitüsü’nün açılması, Dersim isminin iade edilecek olması, ‘gerekirse analar ağlar’cıları daha da çıldırtacak olan kıymetli adımlardır.

Cumhuriyet projesi, sadece sömürgeleştirilenin değil, sömürgecinin de “yerli” olduğu kültürel bir sömürgeleştirme atağıdır. İtilaf Devletleri, Türkiye'yi sömürgeleştirebilmiş olsaydı, Arap alfabesini kaldırmak, ezanı Türkçeleştirmek, hilafet makamını lağvetmek, erkeklere şapkayı kanunen mecbur tutmak, Türkçe hariç bütün dilleri asimile etmek, Kürt kimliği başta diğer kimlikleri yok etmeye çalışmak, vb. adımlara cesaret etmeleri güç olurdu. Zira yabancı bir egemen eliyle atılacak tüm bu adımlar, sadece Türkiye’de değil, işgalcilerin yönettiği diğer Müslüman ülkelerde de halkı bileyecek ve durum kuvvetle muhtemel yönetilebilir olmaktan çıkacaktı. (Bu paragraftan ‘keşke işgal edilseymişiz’ gibi bir anlam çıkaran ahmak, gerisini okumasın lütfen.)

Ancak ‘işgalcilerimiz’ buralıydı. Tarihimiz, değerlerimiz, dillerimiz ve kültürümüz işgal edildi, tahrip edildi, çöp sepetine atıldı. Üstad Cemil Meriç’in dediği gibi, “hiçbir müstemleke, kıymet hükümlerinin adet bezinden daha hakir görüldüğünü, bu zavallı memleket kadar ürpermeden, isyan etmeden müşahede etmek bedbahtlığına uğramamıştır.”

Bu bağlamda, Birinci Meclis’te hilafetin ilgasına yönelik gizli görüşmelerdeki hararetli muhalefeti sebebiyle kendisini sükûna davet eden Rauf Bey”e “Ben bu işin fedaisiyim, anladın mı?” diyerek çıkışan Ali Şükrü Bey,

Hilafet lağvedildiğinden ötürü kıyam etmeyi düşündüğü için kendisini uyaran Bahaddin Bey”e, “Ben elimdeki şu tek değnekle de olsa, bu işe karşı çıkacağım” diyen Şeyh Said,

Mustafa Kemâl’e hitaben “Ben senin yalanlarınla, hilelerinle baş edemedim, bu bana dert oldu. Ben de senin önünde diz çökmedim, bu da sana dert olsun” diyen Seyit Rıza aynı zulüm odağının mazlum ettiği tarihî şahsiyetlerdir.

Bu sömürgeleştirme sürecinin en kanlı sayfasını oluşturan Dersim’in halkıyla bedbahtlıkta ortak olduğumuz kâfi; şimdi geçmişi telafi ve geleceği inşada ortaklık zamanı.