Sanıyorum şu kriz tartışmaları herkesin kafasını karıştırdı. Dikkat ettiniz mi, kriz uyarısı muhalefetten gelmiyor. Burada kesinlikle, muhalefetin dünyadaki kriz meselesinden haberi olmadığını söylemek istemiyorum. Mutlaka duymuşlardır. Ama en azından, seçim öncesi, iddialı bir ekonomi programı açıklayan CHP’nin hükümeti uyarması ve şu gelmekte olan kriz (!) konusunda doyurucu açıklamalar yapması beklenirdi.

Bakın şimdi kredi derecelendirme kuruluşu Fitch’in analisti Ed Parker, kriz ve cari açık konusunda, Türkiye’ye de kriz geliyor diyenlerle parelel düşünüyor. Parker, yaptığı açıklamada,  Türkiye’nin not artışının belirsiz olduğunu söyleyerek,“Türkiye, AB’deki krize cari açık yüzünden diğer gelişmekte olan ülkelerden daha açık” dedi. Tabii Mr. Parker, Merkez Bankası’na da laf sokuşturmayı ihmal etmedi: Parker’e göre; Banka’nın politika bileşiminin başarıya ulaşma ihtimali net değil, bu durum şimdilik ‘karışık’... Merkez Bankası’nın, düşük faizi öne çıkaran politikasına devam etmesi ‘içeridekiler’ gibi dışarıdaki finans oligarşisini de zıplatıyor.

Bu sayfadan şunu hep söyledik: Türkiye’nin IMF ile anlaşma yapmaması, geleneksel-ortodoks IMF programlarını hiç uygulamayacağı anlamına gelmez. IMF programları, yalnız teknik ekonomi reçeteleri değildir. Bunlar, bir ekonomi-politik anlayışı hatta ideolojiyi temsil ederler. Bu anlayış çok basit görünümlü bir ekonomi çıkarımından başlar: ‘İç fiyatlarla dış fiyatlar eşitlenmelidir.’

Yani ülkeler, enflasyon oranına, ülke riskine ve ülkenin sermaye ihtiyacına göre, parasının değerini belirlemelidir. İlk bakışta doğru gibi gözüken bu önerme, yetmişli-seksenli yıllarda, dışa açık olmayan, serbest kur rejimi uygulamak için, gerekli şartları oluşturamamış, sanayisi dünyayla rekabet etmekten uzak ‘azgelişmiş’ ülkeler için bir gecede,devalüasyonla yoksullaşma, (yani yerel paranın değerini yüksek oranda düşürerek ihracatı ancak böyle arttırma ve giderek daha da yoksullaşma) anlamına gelirdi.

Biz bu işi çok yaptık. Türkiye, 1958’de bunu yaptı; 1960’da darbe oldu, yine 1970’de yaptı 1971’de darbe oldu, 1980’de yaptı 80 sonunda en ‘baba’ darbe oldu. IMF programları daima, ‘iç fiyatlarla dış fiyatları eşitleyin’ düsturu ile gelir ama sonrası bitmezdi; ücretler dondurulur, tüketim kısılır ve ülke kavrulurken, dışarıya borçlar ödenirdi.

Aslında IMF o zamanlar, dünya krizini, bu reçetelerle gelişmiş ülkelerin sırtından alıp, Türkiye gibi azgelişmişlerin sırtına yıkıyordu. Bunun da ideolojisi hazırdı: Ekonomik istikrar, iç talebi kısarak, paranın değerini, kamu harcamalarını düşürerek, siyasi istikrar da, baskı-demokrasi dışı yöntemlerle sağlanır... Şimdi isterseniz IMF ile anlaşma yapın, isterseniz yapmayın eğer ki bu anlayış, size neredeyse bir ideoloji olarak yerleşmişse, başınızda IMF’nin olması gerekmez, siz IMF programı uyguluyor.

Kış bu sefer bize değil onlara geliyor

Bugün Türkiye, AB’den olumlu olarak ayrışıyor. Dış Ticaret Müsteşarlığı, il il Türkiye’nin ihracat potansiyelini hesapladı. İhracatta emek yoğun sektörlerden sermaye yoğun sektörlere çoktan geçmişiz. Hem de bunu yalnız batı illeri yapmamış, makine-kimya gibi sektörlerde doğu illeri de küresel rekabet çıtasını yakalamış. Son on yılda Türkiye’de güçlü bir orta sınıf oluşmuş ve bu sınıfın tasarruf gücü sandığımızdan çok fazla. Özel sektör risk alarak borçlanıyor ama bunu yatırımlara yönlendiriyor. Türkiye’de hane halklarının borçluluk oranı AB ve ABD’nin çok altında. Kısaca Türkiye krizden uzak. Ama birileri Türkiye’yi, geçmişte olduğu gibi, bu krizin içine çekmek istiyor. 

Dünya krizine gelince; ünlü iktisatçı Kondratieff, kapitalizmin krizlerini 40-50 yıllık uzun dalgalarla açıkmamış ve bu dalgaların başlangıç-bitişlerini de hem yeni sektörlerin oluşmasına hem de bunlara bağlı olarak, önemli siyasi değişimlere bağlamıştır. Yukarıdaki grafiği incelerseniz Kondratieff’in ne denli haklı çıktığını görürsünüz. S&P 500 endeksindeki balonlar ve sonrasında gelen büyük çöküşler çok dikkat çekicidir. Ayrıca, Kondratieff’in dönemleri, kış, sonbahar, bahar ve yaz metaforu ile de açıklanır. Buna göre, 2000’li yılların başında sonbahar bitti ve kış başladı. Bu kış kimilerine göre, 2020’ye kadar sürecek. 2020’ye kadar sürecek olan kış, ABD ve AB’nin kışıdır. Bize çok bulaşmayacak... Kış sırası onlarda...