Modern kimyanın kurucusu olduğunu söyleyebileceğimiz Antoine Lavoisier Fransa’da Devrim’i izleyen “Terör” döneminde giyotinde idam edildi. Bunun herhangi bir iler tutar gerekçesi de yoktu. Kana susamış kitlelerin iradesiyle öldürüldüğünü rahatça söyleyebiliriz. Kamusal Çiftlik (Ferme Générale) denilen kurumda yöneticilik yaptığı için.

Lagrange önemli bir matematikçidir. Ondalık metrik sistemin kuran bilim adamları kurulunda yer almıştı. Bu gibi önemli işlerinin yanısıra, Lavoisier’nin idam edilmesi üstüne söylediği sözle de tarihe geçmiştir. “Onun kafasını düşürmek için bir saniye yetti, ama o kafanın bir benzerini ortaya çıkarmak için belki bir yüzyılı aşkın bir süre yetmeyecektir” (Türkçe Britannica’daki çevirisiyle).

Öyledir; yok etmek her zaman bir an meselesidir; yapmak, yıllar, yüzyıllar alır.

Gandhi bütün bir dünya medeniyetinin seçme ve süzme bir ürünüydü. Fanatik bir Hindu birkaç el ateş etti, Gandhi bitti.

Türkiye bu tip fanatiklerin bolca bulunduğu bir toplumdur. Özellikle de “modern”leşme sürecine girmemizle birlikte, yani insan hayatının değer kazanması gereken süreçte, siyasî suikast oranı olağanüstü arttı. Daha önceki yüzyıllarda bir “Osmanlı hümanizmi” biçimlenemediği, insan hayatı üzerinde devletin mutlak tasarruf hakkı hiçbir zaman tartışılamadığı için devlet eliyle ve emriyle bu dünyayı terkedenlerin hesabını tutan kimse yoktu. Bu gidişle “insan hayatının değeri” diye bir kavramın oluşması da düşünülemez elbette.

Bizde “modernleşme” aynı anda seçkinlerin yönetimde pay sahibi olma –yani, “meşrutiyet”– mücadelesidir. Bu suikastlarda rekor kıran da, meşrutiyet talep eden İttihat ve Terakki oldu.

Max Weber devletin toplumda silâh kullanma tekelinden söz eder hani. Bizim Meşrutiyetçiler de, “demokratik hak” olarak, sevmediklerini öldürmekte eşit hak istediler. Verilmeyince de bildikleri yöntemlerle işlerini gördüler.

Bu miras, gelenek, olduğu gibi Cumhuriyet’e devroldu. Bir Uğur Mumcu olmak, bir Abdi İpekçi olmak da kolay değildi ama yok etmeye birkaç saniye yetiyordu, yetti.

İlle de Lavoisier ya da İpekçi gibi tanınmış aydınlardan gitmek kendi başına anlamlı ama bir zaman sonra “seçkincilik” haline gelebilir. Bir aydını düşüncesi seninkine uymadığı için öldürmek korkunç bir şey ama benzer nedenlerle sıradan insanları öldürmenin bundan bir farkı yok. Az sayıda seçkinin (yani, “görece” az) yanısıra, şimdi adını sanını hatırlamamıza imkân olmayan o kadar çok insan öldürüldü ki bu ülkede…

Öldürüldü de bitti mi? Tükettik mi öfkemizi, nefretimizi. Bizden olmayanı yok etme hırsımızı?

Öyle bir şey olduğu yok. Bir kere zaten “genç” toplumuz ya. Hani, her yıl şu kadar insanın buluğ çağına girmesi gibi, burada da her yıl şu kadar insan adam öldürme çağına giriyor. Her yıl da şu kadar kişi doğuyor, topluma katılıyor. Bunlar hepsi şimdiye kadar tetikçi yetiştirmiş ideolojinin ve kültürün içine doğuyorlar. Hani Rakel’in “bebeklerden katil yapan” diye betimlediği bir kültür var ya, işte onun. Bugünlerde, solcu ya da demokrattan çok kadın öldürmekle meşgul bu kültür.

Yaşama üslûbu bu toplumda birleştirici bir şey değil –ya da, birleştirdiğinden fazla ayırıyor. Gelir dağılımı bugün bile etkili bir ayraç değil. Kazancı en tepede seyredenlerle en aşağıda sürünenlerin arasındaki kültürel farklar, okumuş orta sınıfla geri kalan arasındaki kadar belirleyici değil.

Bu “değil”ler listesinin ürettiği yarları uçurum haline getirmek isteyenler var. Bugünkü “iktidar”ın başı, bu ayrımların ve bu düşmanlıkların varolduğu bir toplumda iktidarını bir “çoğunluk iktidarı”na dönüştürme çabası sürdürmekte. “Ateşle oynamak” dedikleri çeşitten bir tavır. Zaten orada burada olur olmaz kıvılcımların çaktığı bir dönemdeyiz. Böyle bir ortamda gerilimleri yumuşatması ve yatıştırması beklenen yerlerde oturanlar gerilim tırmandırmakta, yetmezse yeni gerilim yaratmakta başrolü oynuyorlar.