DEM Parti çevrelerinden ve heyetten gelen ümitvar açıklamalar, ağırdan da olsa Erdoğan’ın da oyuna dahil olması, KCK’den gelen ‘olabilir’ sinyalleri, Öcalan’la ikinci görüşmenin de yapılmış olması ve “15 Şubat’ta açıklama geliyor” kulisleri süreç ve akıbeti hakkında iyimser kalmaya imkân veriyor. Dileyelim durum değişmesin ve 40 senelik çatışma sona erip, 100 senelik Kürt meselesi nihayet bir hal yoluna girsin. 

Aylarca süren kapsamlı müzakerelere yaslanan önceki süreç çökmüşken, en azından göz önündeki kısmı Öcalan’la birkaç ay içinde yapılan bir-iki görüşmeden ibaret görünen yeni sürecin işleyebilir olmasının ardında neyin yattığına birkaç kez işaret etmiştim: Tarafları çok zorlayıp, çok memnun edebilir görünen yeni şartlar. İsrail’in birkaç ay içinde bölgeyi İransızlaştırması Irak ve Suriye Kürtlerini kuşatan 1991 sonrası statükoyu sürdürülemez kılmış, bu da Türkiye’yi ve Kürtleri bir tarafında büyüyen çatışmanın diğerinde topyekûn barış seçeneklerinin olduğu bir yolçatına getirmiş görünüyor. Büyüyen çatışma seçeneğinin iticiliği bir taraftan, topyekûn barış seçeneğinin cazibesi diğer taraftan ‘tarafları’ işleyebilir bir sürece sevk etmişe benziyor. Büyüyen çatışma yolu Kürtlerin 100 senedir süren gün yüzü görmeme halini katmerlendirirken, Türkiye’yi de İran ve Rusya’nın çekilmesinin ardından Körfez, İsrail, Batı ve Türkiye arası bir uzlaşmayla kurulabilir görünen yeni nizamın getirilerinden mahrum bırakabilir; Türkiye’ye yeni bölge nizamının engelleyicisi ülke olma vasfını kazandırarak tabii ki. Topyekûn barış yoluysa Türkiye’ye ve Kürtlere yeni bölge nizamının oluşumuna birlikte katılmak imkânını verebilir. Yeni şartlar dediğim bu.

Yeni süreç bu yeni şartlardan, bu yeni şartların zorlayıcılığından ve cazibesinden dolayı işlerlik kazanmış olmakla beraber, süreci stop ettirebilecek riskler yok değil. Bertaraf edilebilir görünmekle beraber üç büyük risk var süreci stop ettirebilecek. Biri PKK’yle diğer ikisi devletle, iktidarla ilgili.

Üç Risk

PKK tarafındaki risk belli: Silah bırakma kararını almamak. Bildik PKK yeni şartlar dediğimiz durumu yeni fırsatlar olarak görüp silah bırakma kararını almayabilir gerçekten. Ancak daha az hesaba katılan özellikleriyle birlikte değerlendirildiğinde PKK’nin silah bırakma kararı alması epey muhtemel. Daha az hesaba katılan özellikleri derken kastettiğim, bir Türkiye ve Suriye çıktısı olarak PKK’nin Türkiye ve Suriye Kürtlerinin genel eğilimleriyle kökten biçimde ters düşmekten sakınmak isteyeceği. Türkiye ve Suriye Kürtleri Öcalan, DEM Parti ve SDG vasıtasıyla silahsızlanma çağrısında bulunduğu takdirde PKK’nin bu çağrıya uymama ihtimali zayıf. Zayıf çünkü silahlı faaliyete onay vermeme bağlamının genişleyip genelleşmesi PKK’yi sürdürülebilir olmaktan çıkarabilir. 

Öte yandan, Türkiye ve Suriye Kürtlerinin Öcalan vasıtasıyla açık seçik ve kuvvetli bir silahsızlanma çağrısı yapabilmesi için halledilmesi gereken bir mesele var: Rojava’nın akıbetinin ne olacağı. Suriye’nin yeni yönetimiyle SDG ve ENKS temsilcilerinden oluşacağı anlaşılan Kürt heyeti Suriye Kürtlerinin akıbetiyle ilgili olarak Türkiye’nin de olur verdiği bir uzlaşmaya varırsa, Türkiye ve Suriye Kürtlerinin DEM, SDG ve tabii ki esas olarak Öcalan vasıtasıyla PKK’ye açık seçik ve kuvvetli bir silahsızlanma çağrısı yapması işten bile olmaz ve bu olursa da PKK’nin silah bırakma çağrısına karşı çıkma ihtimali çok zayıflar. Ne var ki, Suriye Kürtlerinin akıbetine dair bir uzlaşma oluşmazsa, bu saatten sonra bir çağrı yapmaktan geri durması zor görünen Öcalan’ın çağrısı PKK’nin “tamam o zaman” demesini mümkün kılacak netlikte olmayabilir. Süreci işleyebilir olmaktan çıkarabilecek ilk risk bu ve ardında Suriye’de bir uzlaşmaya varılamaması, Rojava tümseğinin aşılamaması ihtimali var.

İktidar tarafıyla ilgili risklerden ilki de Rojava tümseğiyle, tümseğin aşılamaması ihtimaliyle alakalı. Risk şu: İktidarın bir cenahı ya da devlet aklının bir tarafı, yeni süreci teşvik etmiş görünen yeni şartları Türkiye açısından o kadar da zorlayıcı bulmuyor olabilir ya da bulmaktan vazgeçebilir ve şartların bu farklı yorumundan ötürü de yeni Suriye yönetimiyle Kürtler arasındaki uzlaşmanın Suriye Arap Cumhuriyeti fikrine yaslanması gerektiğinde ısrar edebilir. Diğer deyişle, devlet aklının bir tarafı, bölgenin İransızlaşmasına bağlı olarak ortaya çıkması muhtemel görünen yeni bölge nizamının Türkiye Kürtlerle barışmasa da kurulabileceğine, dolayısıyla da Kürtlerle topyekûn barışın o kadar da elzem olmadığına kani olabilir ve buna bağlı olarak da SDG’den arındırılmış bir Rojava teklifine yapışıp kalabilir. Suriye yönetimini SDG’yle uzlaşmadan uzak durmaya teşvik edebilecek bu hal Rojava tümseğinin aşılamamasına, bu da sürecin stop etmesine yol açabilir. 

İktidar tarafındaki ikinci risk ise sürecin işlemesinin Türkiye’de rejimi dönüşmeye zorlayabilecek olmasıyla ilgili. Süreç stop etmeden ilerler de PKK silahsızlanma davetine uyacağını açıklarsa, an itibarıyla silahsızlanma ve barış süreci olarak yürüyen işin bir tür çözüm sürecine dönmesi ve bazı demokratikleşme adımlarıyla devam etmesi muhtemel, aslında kaçınılmaz. PKK’lilere dönük bir af düzenlemesi ve cezaevindeki siyasilerin salıverilmesini sağlayacak yasal ve idari değişiklikler olmadan sürecin yürümesi pek mümkün görünmüyor. Öte yandan, bu türden demokratikleşme adımları bir tür katalizör işlevi görüp diğer türden demokratikleşme ve reform adımlarını tetikleyebilir ya da bu türden adımların atılmasını zorlayan bir atmosfer oluşturabilir. Bu olursa pek sağlam temeller üzerine oturtulamamış görünen 2016 sonrası tek adam rejiminden ricat etmek gerekebilir. Sürecin artçılarının bir süredir içinde debelendiğimiz tek adam rejimini geri çekilmeye mecbur bırakabilecek olması diğer önemli risk. İktidardakiler, en azından bir kısmı, barışın yanında bonus olarak tek adam rejimini çözebilecek bir demokratikleşme getirebileceğinden süreci ilerletebilecek heveste olmayabilirler. Diğer büyük risk de bu. Nitekim, iktidar medyasında “nereden çıktı bu süreç havasına” girenler az değil ve bu havada olanların endişesi daha ziyade 2016 sonrası duruma zeval gelmesi ihtimaliyle ilgili.

Süreç, nazar değmesin, devam ediyor. Dileyelim bunları ve oluşabilecek başka riskleri bertaraf ederek tamamına ersin.