AKP’nin on yılı aşkın iktidarından sonra gelinen şu nokta, insanda karamsarlık yaratıyor. Üstelik de, parti önderinin “ustalık” dönemi olduğunu ilân ettiği dönemde seyretmekteyiz bu manzarayı.

Başbakan’ın sesi bu ustalık döneminde de yeterince yüksek çıkıyor. “Kendi evlâtlarım yolsuzluğa karışsa reddederim,” diye bağırıyor meydanda. Meydanı dolduranlar coşkuyla alkışlıyor. Fiilen ne olduğuna bakıyoruz; hükümet harıl harıl savcı ve polisleri görevden alıyor, yasa değişikliğine hazırlanıyor vb. Söylenen başka, yapılan başka.

İddialar ortaya atılalı beri Başbakan “komplo”lardan, “kumpas”lardan söz ediyor ve kumpasın çapı her gün büyüyor. Şangay Beşlisi’nden başka herkes var içinde. İyi de, bir ülkede böyle bir iddialar varsa, bununla kimin ilgileneceği ve nihai kararın nereden çıkacağı bellidir. Başbakan şu anda her işi bırakmış, bu kişileri oradan oraya kaydırmakla meşgul. “Yürütme/ Yasama/ Yargı” olmuş durumda. Yargıyı verdi: “komplo”. Demek ki yolsuzluk yok. “Var” diyen ya da “olabilir” diyen, “komplo”nun parçası.

Şimdi sürülen, dağıtılan bu savcılar, bu insanlar, iki gün öncesine kadar ülkenin dürüst ve cesur hukuk adamlarıydı ve birtakım başka davaları yürütmekle meşguldüler. Şimdi o faaliyetleri de “komplo”nun bir başka parçası haline geldi. O davaların hükümleri zaten şiddetli tartışma konusuydu; şimdi hükümet tarafı da çizgisinin o tarafına geçti. Akıl alır işler değil.

Tuhaf bir manzara, şu seyrettiğimiz. Çeşitli tuhaflıkları var da, şu sıra benim aklımı kurcalayan, bunun bir yandan yeni, bir yandan da çok eski bir “temsil” olması. “Çok eski”, çünkü Türkiye’nin modernleşme sürecinin başından itibaren hukukla kurduğu ilişkiyi ve hukuka verdiği yeri anlatıyor. Bu noktada, AKP’nin olaya “özgün” denebilir herhangi bir katkısı yok. Bu çok bildik hikâyede hukuk iktidarın hizmetinde bir memurdur, iktidarın sevmediklerini iktidarın istediği şekilde cezalandırmak için vardır. İstiklâl Mahkemesi, Menderes’i yargılayan Yassıada Mahkemesi, Devlet Güvenlik Mahkemesi ya da Sıkıyönetim Mahkemesi, daha olağandışı evrelerde bunun nasıl çalıştığının çeşitli örneklerini vermiştir. 12 Mart’ta, örneğin, başında Remzi Şirin’in olduğu askerî mahkeme sanıkları istendiği gibi 146’dan mahkûm etmeyince, mahkemenin kendisi lağvedilmişti. Böyle örnekleri saymakla bitiremeyiz.

AKP iktidara gelinceye kadar, kural, “hukuk” aygıtının Kemalist devleti korumak için çalışmasıydı. Silâhlı Kuvvetler’e verilmiş, “Cumhuriyet’i koruma ve kollama” görevinde sözü geçen nesnenin son derece özgül (spesifik) biçimde tanımlanmış bir Cumhuriyet olduğunu biliyoruz. Yargıçların da, “ötesi hikâye” dedikleri ve korudukları düzen, aynı düzendi.

Şimdi AKP, kendi adamlarıyla kendi düzenini kurma uğraşında. İstediği hedefi tek atışta vuramadığı oluyor, şekilde görüldüğü gibi hele bir de müttefiki “komplocu” çıkınca işler bayağı karışabiliyor.

Bu “yeni düzen kurma” hikâyesi önemli bir değişim gibi görünebilir; bazılarımıza öyle görünüyordur. Oysa sonuçta bir “kadro değişikliği”nden öte bir şey yok ortada. Onlar gidecek, bunlar gelecek. AKP yalnız hukuk kadrolarını değil, kendi basınını, kendi eğitim sistemini, kendi ordusunu, polisini kurma çabasında. Ama bunlar zaman alıyor, eldeki kadrolar zayıf, onun için bu geçiş sürecinde, “kendi HSYK”sı gibi kurumlara ihtiyacı var.

Sahici değişiklik, “iktidarın hukuku” zihniyetini ve uygulamasını ortadan kaldırıp “toplumun hukuku”nu başlatmak olurdu. “Kararları benim adamlarım versin” anlayışından, “kararları evrensel hukuk kurallarını özümsemiş yargıçlar versin” anlayışına geçmek, “sahici” bir değişim olurdu. Ama, biliyoruz, her işin “sahici”si, “düzmece”sinden çok daha güçtür. Türkiye de, zaten, “-mış gibi yapma” şampiyonudur.

Bu sadece “yapma”nın güçlüğü de değil. O “sahici” dediğimiz anlayışın kavramı bile yoksa zihninizde, neyi “yapacaksınız” ki?