Son iki yılda, Suriyeli, evinden barkından olup komşu ülkelere sığınmak zorunda kaldı. Bugün, Türkiye’de de, tahminen 400 bin Suriyeli mülteci var. Bu kişilerin, yarısı kamplarda; ya diğerleri? Ne sayı, ne akıbetlerini bilebiliyoruz.

Türkiye, Suriye’deki çatışma mağdurları için ülke içinde oluşturulan mülteci kampları ve sınır ötesinde insani yardım yapan bazı yerli kuruluşları desteklemek için, kendi bütçesinden en az 1,5 milyar dolar harcadı.

Bu rakama, tonlarca buğday vesaire gibi bazı kalemler de dâhil değil; yani toplam tutarı, devlet içinde sayılı kişi biliyor.

Türkiye, sadece Suriye’de yaşanan trajedi nedeniyle değil, tarihi boyunca mülteciler konusuna son derece aşina olmuşken, bu konuyla ilgilenen bürokratik birimler ve hatta yasal çerçeveyeyse son bir-iki yıldır kavuşuyor.

Birleşmiş Milletler’in mültecilere yönelik Cenevre Sözleşmesi, 1951’de imzalandı, 1961’de de, Türkiye, bu anlaşmaya taraf oldu. Ancak Sözleşme, hazırlandığı şekliyle, sadece 2. Dünya Savaşı sonrası Avrupa’sının gerçeklerini gözetiyordu. Buna göre, sadece 1951’den önce ülkesini terk etmek zorunda kalan ve Avrupa coğrafyasından gelen kişiler, “mülteci” konumundaydı. Zaman ve coğrafya kısıtlaması 1967’de, ek protokollerle kaldırıldı. Günümüzdeyse, sadece Madagaskar, Kongo, Monako veTürkiye, bu ek protokolleri gözardı edip, sadece “Avrupa’dan gelenlere”, yasal olarak “mülteci”sıfatını veriyor. Bu nedenle de, Türkiye’deki resmî söyleme göre, sadece 40 kadar mülteci var.

İyi niyetli bir bakışla; bu sene, bazı yasal ve idari dönüm noktaları yaşandı; göç ve mülteciler konularıyla ilgilenen sivil toplum örgütlerinin büyük umutlar ve son derece somut bir destekle, büyük emeklerle hazırlanmasına müdahil olduğu “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu”(YUKK), 4 nisanda kabul edildi. 11 nisandan beri de, “Göç İdaresi Genel Müdürlüğü” (GİGM) adlı birim, bu konulardaki kilit politika oluşturma ve uygulamayı yönetme birimi hâline geldi.

Ne var ki, YUKK ile bile, mültecilerin “adı konmuş” değil. Mültecilere verilen statü hâlâ, “geçici koruma”; yani Suriye’den gelenlere, yasal olarak “mülteci” denmeyerek, hukuki sorumluluktan aslında kaçınılıyor.

Hükümetin, mültecilere “cana yakın” bir tonlamayla, “misafir” olarak hitap etmesi,“misafirperverliği ile ünlü” olduğunu düşünen bir kamuoyuna sahip Türkiye’de kulakları okşayabilir.

Fakat “misafirin” yasal tanımlamasının, “geçici koruma rejimi kapsamındakiler” olması, onları hukukun koruması dışında bırakıyor.

Bu da, “Türkiye’nin iyi kalbinden” ne denli dem vurulursa vurulsun, “keyfî muameleye” de zemin hazırlıyor.

Dahası, adı konmamış bu mülteciler, devlet dışında kimsenin görmediği bilmediği bir Bakanlar Kurulu yönetmeliğine İçişleri Bakanlığı Yönergesine tabi.

Sivil toplum örgütlerinin ifadesine göre, Türkiye’deki Suriyeliler ve barındıkları mekânlar, İçişleri Bakanlığı’nın hazırladığı, kamuoyu, tüm sivil toplum ve hatta yasama organından gizlenen bir “gizli yönergeye” bağımlı. 30 Mart 2012 tarih, 62 sayılı “Türkiye’ye Toplu Sığınma Amacıyla Gelen Suriye Arap Cumhuriyeti Vatandaşlarının ve Suriye Arap Cumhuriyetinde İkamet Eden Vatansız Kişilerin Kabulüne ve Barındırılmasına İlişkin Yönerge”nin bir hayalet gibi adı var; kendisine ulaşabilen bir tek tanrı kulu yok.

“Kendi kaderini tayin hakkına sahipler”

AKP Adıyaman Milletvekili Mehmet Metiner’in deyişiyleyse, “Suriyeliler, muhacir konumunda, kendilerini evlerinde hissetmeleri için de her şey yapılıyor. Hatta bu kamplarda, bir tür ‘self-determinasyon’ yani, kendi kaderini tayin prensibi hâkim. Kamp içi muhtarların seçiminden, kamp içi hak-hukuk işlerine, bir tür özerklik sözkonusu”.

“Yeni Suriye”, “öz yönetimi” kadar, son iki yılda, Türkiye’deki kamplarda dört bine yakın Suriyeli bebeğin doğumuyla, belki de bu kamplarda filizleniyor.

Peki, Suriyeli mültecilerin kampları, ilk örneklerinin açıldığı Mayıs 2011 tarihinden beri, neden Türkiye çapında faaliyet gösteren ve tam manasıyla bağımsız, insan hakları ekseninde çalışan sivil toplum örgütlerine kapalı?

Sadece onlara değil, bazı kısıtlı ve önceden her detayı programlanmış geziler dışında, basına ve uluslararası insani yardım örgütlerine neden kapı duvar bu kamplar?

Devletin ilgili birimleri, durumu; “kamplardakiler meraklı gözlerle izlenecek maymunlar değil” diye açıklıyor durumu. Hatta Suriye’de Esed rejimini destekleyen ajanların, Türkiye’de de cirit attığını ve kamplardakiler ile ülkelerinde kalan yakınlarının can güvenliğinin tehlike altında olduğunu da iddia ediyorlar.

Bu açıklama, benim gizli kahramanlar olarak nitelediğim, bilgi, donanım, yürek ve her koşulda doğruyu söyleyen saf dürüstlükleriyle hayranlığımı kazanan, Mültecilerle Dayanışma Derneği’nden Taner Kılıç, Uluslararası Af Örgütü’nden Volkan Görendağ ve Helsinki Yurttaşlar Derneği’ndenOktay Durukan gibi, Mülteci Hakları Koordinasyonu (MHK) bünyesinde yer alan sivil toplum aktivistlerinin, bu kamplardan resmen neden uzak tutulduğunu izah edemiyor.

[email protected]