BRICS toplantısı vesilesi ile Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Afrika ziyareti Türkiye’nin görünürlülüğüne bir kere daha ciddi katkılar yapacaktır. Cumhurbaşkanı’nın İslam İşbirliği Teşkilatı dönem başkanı sıfatıyla Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’dan oluşan BRICS devlet başkanları onuncu zirvesine davet edilmesinin, taraflar arısından oldukça önemli olduğu anlaşılmaktadır. Yükselen ülkeler kategorisinde olup bir araya gelen BRICS ülkeleri hedefleri bakımından Türkiye ve Sayın Cumhurbaşkanının en iyi muhatap olduğunun farkındadırlar. Ekonomide ve yönetişimde Batı egemenliğini (aslında ABD egemenliğini) kırmayı amaçlayan BRICS ülkelerinin onuncu devlet başkanları zirvesinin Trump’ın başlattığı ticaret savaşının gölgesinde yapılmasının ayrı bir önemi bulunmaktadır.

TÜRKİYE MUHATAPTIR

BRICS ülkelerinin hemen her birinin Türkiye’nin parçası olduğu İslam dünyasında önemli projeleri, yatırımları ve yüksek hacimli ticaretleri bulunmaktadır. Bu yüzden İİT dönem başkanı sıfatıyla Sayın Cumhurbaşkanı da konunun taraftarı ve muhatabıdır.

Daha önceki zirvelerde de ortaya koydukları gibi dünyada mevcut Batı egemenliğini yumuşak bir geçişle daha paylaşılabilir hale getirmeyi ve bu ülkelerin global yönetişimde daha fazla söz sahibi olmalarını sağlamayı amaçlayan BRICS ülkeleri, sayılarını arttırmak zorundadırlar. Kuşkusuz Türkiye’nin de yükselen ülkeler ligine aday olduğu, bütün yaşananlara rağmen bugün de adaylığının devam ettiği bir gerçektir. Bu açıdan dünyada BRICS ülkelerinin hedeflerine en yakın duran ülke sıfatıyla Türkiye ve onun başkanı Sayın Erdoğan’ın böyle bir toplantıya davet edilmesinden daha anlaşılabilir bir durum yoktur.

Son yıllarda genel olarak İslam dünyası ve özel olarak Afrika’da ortaya koyduğu performans, insani ve kalkınma yardımları alanlarında sunduğu katkılar Türkiye’nin görünürlülüğünü arttırmıştır. THY’nin Afrika’nın hemen her yerine uçmasının, Afrika’nın her tarafında büyükelçilikler ve temsilciliklerin açılmasının bu görünürlülüğün ortaya çıkmasında büyük payı vardır. TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, son zamanlarda Maarif Vakfı, AFAD ve Kızılay’ın çalışmaları, YTB aracılığı ile Afrikalı öğrencilerin Türkiye’de eğitilmesi de Türkiye’yi özellikle Afrika’da BRICS ülkelerinin nazarında önemli bir yere oturtmuştur.

TÜRKİYE’NİN RAKİPLERİ

Ancak unutulmamalıdır ki söz konusu BRICS ülkeleri İslam dünyasında ve Afrika’da aynı zamanda birbirlerinin ve daha önemlisi Türkiye’nin de rakipleridir. Şu anda Afrika’da Çin ve Hindistan kıyasıya rekabet halindedirler. Brezilya varlık göstermek için her türlü seferberliği yapmaktadır. Rusya’nın sadece İslam ülkeleri ve Afrika ile sürdürdüğü savunma işbirliği ve silah ticareti ona bölgede ciddi bir imtiyaz sağlamaktadır.

Bu ülkeler birlikteliklerinin gücünü hem ekonomilerinin ve hem de uluslararası ilişkilerde, davranışlarındaki benzerliklerden almaktadırlar. Türkiye için yeni bir fırsat olan on birinci zirvenin BRICS T şeklinde gerçekleşmesi için ciddi hazırlıkların yapılması zarureti bulunmaktadır. Türkiye’nin önündeki bu fırsatı değerlendirmesi mevcut aktivitelerini daha yukarıya çekmesi ile mümkün olabilecektir. Söz gelimi Çin onuncu, Hindistan ise dördüncü Çin-Afrika düşünce kuruluşları toplantıları yaparak bölgesel işbirliği imkanlarını tartışmış iken böyle bir teşebbüs Türkiye’de sadece bir kere yapılabilmiştir.

Türkiye devlet kurumları ve STKlarıyla Afrika’da görünürlülüğünü sağlarken, BRICS ülkeleri birçok yatırım ve projeleri ve büyük ticaret hacimleri ile varlık göstermektedir. Elbette Türkiye’nin tercihlerinin diğerlerinden farklı olması anlamlıdır. Ancak bu farkın anlaşılabilmesi ve sürdürülebilir olabilmesi için Türkiye’nin de BRICS ülkeleri ile benzeri davranışlar sergilemesi zaruridir. Bu maksatla öncelikle yıllardan beri söylediğim gibi bölgeyi iyi analiz eden uzmanların yetiştirilmesi şarttır. Bölgede Türkiye’nin hangi şartlarda nasıl sonuçlar alabileceğini sürekli takip eden, bu maksatla bilgi üreten ve uygulayan veya uygulayıcılara zemin hazırlayan araştırma merkezlerine acil ihtiyaç vardır. Ancak bunlar tabela merkezleri değil, gerçekten uzman istihdam eden iş üreten merkezler olmalıdır.

Türkiye’de Afrika sevdası vardır. Fakat zirvenin yapıldığı Afrika ile ilgili bir birikim yoktur. Elbette bugüne kadar gösterilen gayretler ve alınan mesafe küçümsenmemelidir. Ancak bunun BRICS ülkeleri ile kabil-i kıyas bir durum arz etmediğini de bilmekte yarar vardır. Bugün ne topyekün İslam ülkeleri ve ne de Afrika bütünüyle bir uzmanlık alanı değildir. Bu birlikleri oluşturan ülkelerin her biri ayrı ayrı uzmanlıklar gerektirdiği gibi, her birinin ayrı yönleri için de uzmanların yetiştirilmesine ihtiyaç vardır.

Sözgelimi Afrika kıtası elli dört ülkeden meydana gelmektedir. Bu durumda bizim en azından bu sayıda Afrika uzmanımız olması gerekmiyor mu? Oysa Türkiye bırakın bu brikimi, Afrika’nın bölgesel dağılımı sayısında bile uzmanı bulunmamaktadır. Nerede Kuzey Afrika, Doğu Afrika, Sahraaltı, Batı Afrika ülkeleri; Anglofon, Frankofon ülkeleri uzmanlarımız?

Bu feryadı bir tenkitten bir eksikliğin tespitinden ziyade bir teklif olarak anlamalısınız. Türkiye’nin siyasi iradesinin güçlü olmasını istiyorsanız öncelikle bunu bilgi ile desteklemek zorundasınız. Daha öce bu sütunlarda bu konulardaki feryadımı dile getirmiştir. Tekrar ediyorum. Sayın Cumhurbaşkanına destek verecek BRICS uzmanlarımız var mıdır? Afrika politikalarımızı el yordamından çıkarıp, rasyonel ve bilimsel temellere oturtacak yapılanmamız var mıdır?