Seçimler, dekatlon gibi farklı performansları kapsayan uzun soluklu bir yarışma. Aday listeleri, bu yarışmanın ilk ve en önemli ayağını oluşturuyor.

Listelere bakıp kimin kazanacağını değil, ama kimin kaybedeceğini ve erkenden yarıştan düşeceğini kestirebilirsiniz? Oyundan erken düşen bir mağlup var mı? Yerel politikanın üzerine çıkıp, ülke çapında temsil niteliği taşıyan tanınan-bilinen isimlere bakarak bir hüküm vermek mümkün. Dört ana partinin dördünün de listelerde, seçim kaybettirecek çapta bir hatası görülmüyor. AK Parti’nin listesi “sağlam”, CHP’ninki “ikna edici”, MHP’ninki ise “dengeli”. HDP’nin listesi fazladan “dikkatli” bir formüle dayanıyor ve ayrı bir değerlendirmeyi hak ediyor. Özetle her birininki, yelpazedeki konumlarına göre başarılı.

Siyasî partilerin varlık sebeplerinin başında, ülkenin siyasî elitlerini oluşturma fonksiyonu gelir. Elit dediklerimiz de kendileri için var olan kişiler değil, farklı toplumsal kesimleri, eğilimleri ve çıkarları temsil edenlerdir. Aday listeleri, partilerin bu hayatî fonksiyonu ne ölçüde yerine getirebildiğini gösteriyor. Bu yüzden ölçüyü temel siyasî çatışmalar ve bu çatışmalar etrafında oluşan kutuplaşmalar ekseninden devşirip, partilerin mukayeseli üstünlüklerini sıralayabiliriz. Siyasî yelpazeyi belirleyen en temel parametre olan Kürt Sorunu’nda  2009’dan bu yana köprünün altından çok sular aktı ve bambaşka bir yere varıldı. Üç temel aktör devrede idi: Birincisi Erdoğan, ikincisi Davutoğlu ve kadrosu, üçüncüsü ise PKK-HDP kanadı. Erdoğan, Kürt Sorunu’na hedeflediği başkanlık sistemi ve bu sistemi getirecek Meclis çoğunluğunun en önemli siyasî manivelası olarak bakıyor. Manivela, özel anlamda taşları yerinden sökmek için inşaatçıların kullandığı ucu sivri uzun demir çubuğun adıdır. Bir çatlağa yerleştirir ve abanırsanız büyük taş kütlelerini yerinden oynatabilirsiniz. Davutoğlu, meseleye bir manivela gözüyle bakmıyor ve Erdoğan’ın operasyonu için bir çatlak oluşmasına izin vermiyor. Önümüzdeki iki ay boyunca seçimin bu ana gerginlik ekseni konusunda çok sarsıcı gelişmeler yaşanabilir. Erdoğan, seferber edebildiği kamu erkini manivela olarak kullanarak birçok büyük taşı yerinden oynatabilir.

HDP, akılcı ve gerçekçi bir liste yaparken çok ince ve detaylı formüller geliştirmiş. “Türkiyelilik iddiası”, kendi içinde sorunlu ama ülkenin geneli için faydalı bir yaklaşım. Barış Süreci’nin başında dışladığı mezhep tabanına yeniden yöneliyor ve fazladan Türkiye’nin marjinal sol örgütlerine de temsil vasatı sunuyor. Radikal sol örgütler Gezi sonrasında muhalif kesimlerin artan haksızlık duygusu üzerinden kitle desteğini genişletiyordu. Demokratik temsil imkânı, bu tepkileri legal sınırlar içinde tutma fırsatı sunuyor. Şayet HDP barajı aşarsa, ulus devlet formu mümkün olan en geniş meşruiyet zeminine kavuşmuş olacak. Altında kalırsa, PKK’nın “genel ayaklanma” planı öne çekilecek.

CHP ile HDP arasındaki rekabetin mezhep oyları üzerinde oluşacağını aday listeleri gösteriyor. CHP’nin “sol-sosyal demokrat” tabanının, HDP’ye “barajı aştırma gayreti” bir başka tartışma konusunu oluşturacak.

Barış Süreci, AK Parti’nin asıl MHP’ye karşı yumuşak karnını oluşturuyor. Hemen her seçimde Erdoğan popülist çıkışlarla milliyetçi oylara yönelerek, tekrarlanan bir şablon oluşturmuştu. Bu sefer partisinin başında yok ve Davutoğlu belli ki bu keskin zikzakların adamı değil. Erdoğan’ın gerdiği, Davutoğlu’nun ölçülü davrandığı iki farklı kampanya MHP’ye yönelen oyları ne kadar etkileyebilir? Aday listeleri AK Parti ile MHP arasındaki bu ezelî kapışmanın yine söylemler üzerinden süreceğini anlatıyor.

AK Parti bu seçime, üç dönemdir iktidarda olan “hakim tek parti” olarak giriyor. HDP’nin yelpazesi geniş, ama hedefi sınırlı. MHP ve CHP’de ise kurt yılgını durumunda. Bu sefer her iki parti de üzerinden yılgınlığı atacak bir kadroyla sahaya çıkıyor.

Aday listelerinden yansıyan tablo böyle. Hızla yenilenen bölgesel dinamikler ve ekonominin girdiği darboğaz seçim için ilave kritik ipuçları veriyor. Bölge ve ekonomi ile devam edelim.