16 Nisan 2017’de oylanan ve 9 Temmuz 2018’de yürürlüğe giren  Anayasa değişikliğinin bir yıllık uygulaması, meşruiyet ve meri’yet (yürürlük) sorununu ortaya koydu.

Meşruiyet sorunu, OHAL ortam ve koşullarında Anayasa kamuoyu oluşmadan  yapılan değişiklikten kaynaklanıyordu. Bir yıllık uygulama ve İstanbul İBBB seçim sonuçları, yanlış olarak Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (CBHS) denen anayasal düzenin meşruluk sorununu derinleştirdi.

Meri’yet  sorunu, değişen biçimiyle bile Anayasa’nın ihlalinden  kaynaklanmakta. Bunun da nedeni, Anayasa değişikliği ve CBHS savunucuları.   

Meri’yet sorununu yaratan asıl etken, “partili cumhurbaşkanlığı”.

Bu, 2017 Anayasa değişikliğinin en belirgin sonucu. Şöyle ki; “Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir” hükmü (md.101/son),  Anayasa’dan çıkarıldı.

Böylece, CB’ye parti üyesi olma yolu açıldı.

Buna karşılık, Cumhurbaşkanı andı, Anayasa’da aynen yer almakta: “Anayasaya, hukukun üstünlüğüne, demokrasiye, …bağlı kalacağıma (…), üzerime aldığım görevi tarafsızlıkla yerine getirmek için bütün gücümle çalışacağıma… namusum ve şerefim üzerine andiçerim” (md.103).

Madde 104 ise, Cumhurbaşkanı’nın yükümlülüğünü pekiştirdi: “Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin etme”.

Aktarılan ve diğer anayasal yükümlülükler, Cumhurbaşkanı’nın parti başkanı olması ile bağdaşmamakta; çünkü, tarafsız CB statüsü, parti (taraf) başkanlığı ile çelişiyor.

Bu nedenle, partili bir adayın, Cumhurbaşkanı seçildiği zaman parti üyeliği devam etse de, partili olmayan bir kişiye üye olma yolunu örtülü bir şekilde açsa da, CB seçilen bir kişinin parti genel başkanlığı, emredici Anayasa hükümleri ile bağdaşmamakta. Bunların başında da, “tarafsızlık” (andiçme) ve “Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin” yükümlülüğü gelmekte.

Parti genel başkanlığı ile “Cumhurbaşkanı’nın anayasal statüsü” arasındaki bağdaşmazılık, bir yıllık uygulama döneminde, çok yönlü olarak kendini gösterdi:

• Yürütme; hükümet ve bakanlar kurulu kaldırılarak, “Cumhurbaşkanı ve yürütme özdeşleşliği”, “tek kişi” yönetimi (monokrasi) sonucunu doğurdu.
• Yasama bakımından; Parti başkanı olması nedeniyle Cumhurbaşkanı’nın ön onay vermediği yasa önerisi, TBMM’de  kabul görmedi. Kaldı ki,  TBMM’ye ait olduğu halde, bürokratlara hazırlatılan metinler, milletvekillerince imzalanarak biçimsel olarak bir öneri metnine dönüştürülmekte.
• Yargı bakımından; Cumhurbaşkanı, HSK yoluyla yargı bütününü etkilemekte.
• Toplum bakımından, özellikle hak ve özgürlüklerin kullanılmasında kendini gösterdi. Bunun tipik örneği, CB’ye hakareti düzenleyen TCK md. 299’un ifade özgürlüğü ve haliyle yurttaşların demokratik özgürlükleri üzerinde “damokles kılıcı” gibi kullanılması.

TCK 125 ise, genel hakaret suçunu düzenliyor. Bu çifte standardın ötesinde, m.299’un düzenleniş biçimi de sorunlu. Bireylerin, cumhurbaşkanına yönelik eleştirilerin hakaret olup olmadığına yine yürütmenin karar vermesi, yasanın  öngörülebilirliğini ortadan kaldırmakta.

Asıl sorun, Cumhurbaşkanı’ndan çok parti başkanı olarak gerçekleştirilen söylem ve eylemler nedeniyle yöneltilen eleştirilere karşı TCK md.299’un uygulanması.

Yerel seçimlerin de teyit ettiği üzere, Cumhurbaşkanı’nın parti genel başkanlığı, Anayasa’nın üstünlüğü ve anayasal kurumların düzenli ve dengeli işleyişini zaafa uğrattığından, “istismarcı anayasa değişikliğinin istismarcı uygulanması”, Türkiye devletini, anayasal özelliğinden uzaklaştırmış bulunuyor. Özetle, CBHS savunucuları, Anayasa’nın genel olarak yürürlükte bulunan normatif hükümlere değil sadece, kendilerinin koydukları maddelere de saygı duymuyor; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri de tipik örnek.

Bu durum karşısında, “demokratik hukuk devleti” ve CB tarafsızlığı  için öncelikli sorun, Cumhurbaşkanı’nın parti genel başkanı olma yolunun kapatılması.

Demokratik anayasaya dönüş  için ilk adım, CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu’nun grup konuşmasında vurguladığı üzere, CB’nin parti genel başkanlığından alıkonulması ile atılmalı.