Elbette eski bir sosyalist olarak bendeniz de son zamanlardaki eski ve yeni sosyalistlerin ve hala sosyalist kalanların sosyalizme ilişkin tartışmalarını izledim, izliyorum; lâkin benim kapitalizmime yönelik bazı haksız ithamları da yanıtlamak isterim.

İyi oldu; sosyalizmden geriye ne kaldı tartışmasının açılması. Bir kısım eski sosyalist, benim de katıldığım şekilde hiçbir şeyin kalmadığını, aksine geride kalanın bir avuç yıkıntıdan ibaret olduğunu yazınca, hala sosyalist kalmakta ısrar edenler biraz bozuldular. Kimisi esasta bu görüşle mutabık olduğunu açıklasa da, gönlünden geçenin bu olmadığını, hatta sosyalizmin yeni bir ateşe ihtiyacı olduğunu yazmaktan kendisini alamadı. Evet, teori de, pratik de hiç parlak değildi; zaten daha işin başlangıcında bunun böyle olduğunu söyleyenler ve yazanlar olmuştu; lâkin siyasette başarı, her türlü teorik tartışmaya muhakkak üstün gelirdi ve Bolşeviklerin iktidara gelmeleriyle birlikte bu sesler kısaca “dönek” olarak susturuldu. Meseleye böyle yaklaşanlar, geçmişi sert bir eleştiri süzgecinden geçirmeden ileri bir adım atmanın imkansızlığını teslim etmekle birlikte (ki buraya kadar anladığım kadarıyla akıllarıyla konuşuyorlar), hemen ardından gönüllerine yatıramadıklarını da ifşa ediyorlar: sosyalizmin değerleri hala taşınmaya lâyıktır. Olabilir; lâkin sosyalizmin pek çok değerini sosyalist olmayan başkaca siyasal görüş ya da akımlar da zaten paylaşıyorlar. Yani kapitalizme karşı çıkan ya da kapitalizme karşıt olanlar muhakkak sosyalist olmak zorunda olmadıkları gibi, tarihsel olarak da böyle bir şey hiç olmadı. Ne yani anarşistlerin siyasal ve etik değerleri, sosyalistlerinkinden daha mı düşük? Fakat zamanında niçin anarşist olduk diye bir yazıyı nedense okuma fırsatım olmadı henüz. Kapitalizme karşı çıkmak isteyenlerin yüreğine su serpmek isterim; buradan muhakkak sosyalist olunması gerekir diye bir sonuç çıkmaz. Başkaca seçenekler de bulunmaktadır. Hatta bazıları sosyalist düşünüşün temel değerlerini paylaşmaktadır.

Çarlar devrimi ele mi geçirdi

Bir başka tez, aslında bütün bu olup biten sosyalizm macerasının gerçek olmadığı yönünde ki, bu tezin SSCB ile bütünüyle doğu Avrupa sosyalist modeline yönelik hayli eski bir eleştiri olduğunu hatırlamamazlık edemeyiz. Evet, doğru hatırladınız, hani şu çarlar sosyalist iktidarı devirip de yeniden işbaşına gelmişlerdi. Bir tek Çin’de, birazcık da Arnavutluk’ta saf bir sosyalist iktidar kalmıştı. Neyse uzatmayalım, neticede bütün sosyalist pratik bu görüş açısından şiddetle eleştirilmeyi hak etmişti. Çünkü onun sosyalizmi bu değildi. Onun sosyalizmi hiçbir zaman uygulama imkânı bulamamıştı. Şu olmuştu, bu olmuştu; iktidarı alan işçi sınıfı ve partisini birileri, bazıları yolunu bulup iktidardan uzaklaştırmış ve aslında sosyalist olmayanlar, adı sosyalizm olan bir sistemi inşa etmeye başlamışlardı. Bunu da bütün dünyaya sosyalizm adına satmışlardı ustaca. Belki de sosyalizmi kitlelerin gözünden düşürmeyi sağlamak ve başarısızlığa mahkûm etmek için kahrolasıca kapitalist dünyanın ve onun istihbarat örgütlerinin yeni bir komplosuyla karşı karşıya kalınmıştı. Ajanlar devşirilmiş ve zamanı geldiğinde de iktidar onlara teslim edilmişti. Tabii saf ve masum işçi sınıfı ile emekçiler bunun farkına asla varamamışlardı. Ne hazin bir tecelli, tabiî sosyalizm adına.

Kabahat teoride değil, pratikte

İşte olan biten buydu; bu teze göre gerçek sosyalizm hiçbir yerde hiçbir zaman gözle görülmediğinden asla eleştiri konusu da olamazdı. Herkesin sosyalizmi tabiî yine kendisine ait olduğundan, biraz tuhaf bir teori oldu ama şimdilik olsun bakalım, gönlünden geçene ait olduğundan. İşin tuhafı bu tezi savunanların kapitalizm konusunda hiç de tolerans göstermemeleridir. Oysa kapitalizmi hiç kimsenin eleştirmesine izin veremem; son zamanlarda anladım ki, meğerse benim bir zamanlar kıyasıya eleştirdiğim kapitalizm, gerçek kapitalizm değilmiş; evet değilmiş, yanılmışım, feci halde yanılmışım. Kapitalizmin tarihine, gerçek özüne yeniden eğildim, birden fark ettim ki, kabaca iki yüzyıl kadar geriye uzanan bu sistemin hiçbir kabahati yokmuş, kabahat teoride değil, sadece kapitalizmin uygulanmºasındaymış maalesef; eğer yakın bir zamanda uygulamada radikal değişiklikler olursa, yani kapitalizmin özüne, saf haline, teorinin gerçeğine geri dönülebilirse, bu takdirde kapitalizmin ortaya çıkardığı ve sertçe eleştirilen bütün yönlerini ortadan kaldırmak ve onu yeniden diriltmek mümkünmüş.

Kapitalizm insanlığın kurtuluşu olarak tasarlanmıştı

Evet, aynen böyle; kapitalizmin eşitsizlikçi yapısından mı şikâyetçisiniz, yarattığı adaletsizlikler mi sizi rahatsız ediyor, çok zenginlerin yanında fakirlik mi vicdanınızı yaralıyor, tarihsel boyuttaki geniş sömürü ilişkilerinden mi muzdaripsiniz, uluslar arası tekelci sermayenin siyasi ve ekonomik gücünün ve hegemonyasının yarattığı sonuçlardan mı üzüntü duyuyorsunuz, emekçi kitlelerin her geçen gün daha çok sömürülmesi mi sizi rahatsız ediyor; kapitalizme yönelik öfkenizi kontrol ediniz lütfen. Çünkü bu gördüğünüz kapitalizm, gerçek kapitalizm değildir, kapitalist atalarımızın bize bıraktığı teoriden kaynaklanan bir sistem hiç değildir. Zamanını tam olarak henüz saptayamadım; fakat sürecin bir anında maalesef uygulama teorinin dışına çıktı. Nasıl mı? Aslında kapitalizm, insanlığın kurtuluşu olarak tasarlanmıştı, kurucu atalar, onu eşitliğin, adaletin, özgürlüğün tasarımı olarak kurmuşlardı. Ne var ki, uygulamada bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler felsefesi yerini yüksek gümrük duvarlarına; serbest rekabet felsefesi ise yerini tekelciliğe kaptırdı. Dahası bazı üçüncü dünya ülkeleri zamanı gelmediği halde kapitalizmi bir gelişme ve kalkınma ideolojisi haline getirerek içini boşalttılar ve onu gerçek özünden uzaklaştırdılar. Bütün bunlar o kahrolasıca uygulayıcılara ait olan günahlardı; fakat asla sistemin özüne uygun değildi. Bunu anladığımda çok utandım ve kapitalizme yönelik bütün eleştirilerimi geri almak zorunda kaldım. Olmayan bir şeyi eleştirmekten adeta hicap duydum. Bir gün eğer kapitalizm gerçekten uygulamaya konulabilirse, ancak bu takdirde eleştiri hakkımı kullanmaya karar verdim, fakat o gün gelinceye dek ona yönelik bütün eleştirileri göğüslemeye kararlıyım; benim kapitalizmim sizin bildiğiniz ve eleştirdiğiniz şey değildir, siz başkalarının kapitalizmini, yanlış kapitalizmi eleştiriyorsunuz arkadaşlar; bu bakımdan da haklı değilsiniz.

Hakiki Kemalistler de dert yandılar

Bu tartışmaya birden kendilerini hakiki Kemalistler olarak tanımlayan bir grup da katıldı; ben biraz uzaklarındaydım, fakat kulak misafiri oldum. Günümüzde Kemalizme yönelik eleştirilerin haksızlığından söz ediyorlardı kendi aralarında. Biri, galiba grup lideri olan şahıs, bu eleştirilerin haksızlığından uykularının kaçtığını anlatırken birden ilgimi çekti konuşmaları. Haklı olabilirdi; nitekim reel Kemalizme yönelik eleştirilerin haksızca kendilerine yöneldiğini anlatıyordu. Oysa Kemalizm hiçbir zaman doğru uygulama şansı bulamamıştı ki. O halde niçin eleştiriliyordu? Yüksek sesle anlatan şahıs, Kemalizmin teorik doğrularının maalesef pratikte ehil olmayan ellerde perişan olup gittiğinden söz ediyordu ki, haklı gibiydi. Maalesef Atatürk’ten sonra, hatta Atatürk döneminde dahi teorinin özü korunamamış, Atatürkçü dünya görüşü, onu anlayamayanların ya da yanlış anlayanların elinde sönmüştü. Bugün içinde bulunduğumuz ve hayli karamsar ifadelerle betimlediği siyasal gündemin tamamen bu nedenle oluştuğunda ısrarlıydı. Kemalizmi yaşatması gereken kadrolar reel Atatürkçülük adı altında aslında ona ihanet etmişlerdi. Halkımıza Kemalizmin gerçeğini yeniden anlatmak gerekiyordu. Yani daha yolunda başında idik; hepimize çok önemli görevler düşüyordu. Özellikle Kemalizmi doğru anlayanlar için gelecek aydınlık ve güvenliydi. Yanlarından ayrıldığımda kafamın içi dopdoluydu; bana reeli değil fakat gerçeği anlatacak olanları aramaya çıkmaya karar verdim; yolum uzun, sarp ve dolambaçlı olabilirdi; ne var ki, inancı hiçbir güç sarsamaz.

Nasyonal- Sosyalistler de itiraz ediyorlar

Geçenlerde Alman nazilerini eleştirirken, sanırım neo-nazilerden biri karşıma çıktı ve eleştirilerimin haksızlığını yüzüme vurdu. Önce şaşırdım ve sarsıldım, ardından söylediklerini anlamaya çalıştım. Sanırım özetle şöyle bir savunma yaptı; nasyonal-sosyalizme karşı yapılan eleştiriler ve saldırılar, en azından tıpkı sosyalizme karşı yapılanlar kadar haksızdır. Sizler dedi ve devam etti, aslında nasyonal sosyalizmi eleştirmiyorsunuz, onun reel halini eleştiriyorsunuz. Fark mı var dememe kalmadı; elbette diye devam etti, uygulama başkadır, teori bambaşka. Hayli dertli görünüyordu; tarihsel ve reel nasyonal sosyalizmi gerçeğiyle karıştırmamak gerektiğinden söz etti. Maalesef iktidara geldikten sonra dejenere olmuş bir siyasal görüşten söz ediyorduk. Eğer teori olduğu gibi uygulama şansına kavuşsaydı, bugün nasyonal sosyalizme karşı yapılan saldırıların hiçbiri olmazdı. Fakat tarihsel bir trajedi söz konusuydu; sonra ben de hatırladım o anlattıkça, her şey mükemmel başlamıştı; tâ ki SS’ler SA’ların yerini alıncaya dek. İşte tarihin bu kırılma ânı, bütün ideolojinin eksiksiz ve özüne uygun uygulanma şansını almış da götürmüştü. Nereye götürdüğünü sormadım; fakat muhatabımın derdini anlamıştım. SA’ların uygulamaya başlayacakları fakat bu şansı SS’ler yüzünden ellerinden kaçırdıklarını ben de anlamıştım artık. Nasyonal sosyalizmin reel haline bakarak hakkında olumsuz yargıda bulunmak çok büyük bir haksızlık olurdu, oluyordu. Muhatabım gelecekteki saf haldeki nasyonal sosyalizmin ütopyasını da anlatmaktan çekinmedi. Etkilenmediğimi söylersem doğru söylememiş olurum. Gençti, daha önünde uzun bir hayat vardı; belki de gelecek kuşaklar onun nasyonal sosyalizmini nasıl hayata geçirdiğini görme şansına sahip olabilirlerdi. Kendisine başarılar dileyerek yanından ayrıldığımda, arkamdan hala reel nasyonal sosyalizme sövüp duruyordu.