Güney Afrika’da olup da, ırkçılık üzerine düşünmemek, konuşmamak, tartışmamak mümkün değil. Yaklaşık 50 yıl sürmüş olan ve Nelson Mandela ve ANC’nin (Afrika Ulusal Kongresi) mücadeleleri, sonunda sona ermiş apartheid rejiminin bir ülkeyi ne kadar çok mahvettiğini görmemek mümkün değil. 1994’te sona ermiş olmasına rağmen ve siyasal düzlemde çözülmüş olsa da ırklar arasında ağırlığı hâlâ hissedilen resmi ayrımcılığın sosyal ve kültürel hayattan sökülmesi belli ki daha uzun zaman alacak.

Irkçılık tek boyutlu bir şey değil. Yani ırkçılık sadece ırka dair önyargılardan, kalıp yargılardan oluşan, güçlü ve yıkıcı bir tutum ve davranışlar toplamı değil. Sadece bir takım insanların başka insanları ırklarından, renklerinden ötürü aşağılaması, ezmesi değil. Irkçılık aynı zamanda, başka amaçları yerine getirmek için, çok güçlü bir gerekçe üretme mekanizması.

SÖMÜRMEK İÇİN AŞAĞILAMAK

Çünkü ırkçılık, bir tür insanın başka tür insanlara kıyasla, “doğuştan” üstün olmasını iddia etmek demek. Ve dolayısıyla, bir insan türünün başka insanlar üzerinde, “doğal olarak”, tahakküm kurması demek.

Sömürgeci beyaz adam, ırkçılık sayesinde, Amerika kıtasının yerli insanlarını yok edip, topraklarına el koydu; onları köleleştirdi. Ve gene ırkçılık sayesindedir ki, Afrika’dan yüzbinlerce insan zincirlere vurulup, gemilere yüklenip, Amerika kıtasında köle olarak pamuk tarlalarında zorla çalıştırılmaya götürüldü. Bu insanlar o tarlalarda çalışırken sömürüldüler ve onlara, yaşadıkları her dakikada, ne kadar aşağılık oldukları anlatıldı.

Yani insanın insan üzerinde kurduğu tahakküm de sadece bir takım güçlü insanların güçsüz başka insanları kaba saba sömürmesi demek de değil. Bu tahakkümün yıllarca sürecek bir travmaya neden olması, insanın kendine olan güvenini kaybetmesi, yeteneklerinin körleşmesi demek.

Irkçılığın bıraktığı izler korkunç... Nesiller boyunca ırkçılığa maruz kalan insanlar her şeyden önce kendi bedenlerine yabancılaşıyorlar. Efendilerin kontrolünde, hayatları onların iki dudağı arasında çıkacak olan kararlara ve emirlere bağlı olan insan kendi bedenini değersizleştiriyor ve gerekirse o bedeni kolayca feda edebiliyor. Böylelikle, hayat, varlık ve yokluk, siyah ve beyaz basit ikiliği içine sıkışıyor. Hayatta kalmanın tabii ki gerekliliği ama aynı zamanda pamuk ipliğine bağlı basitliği karşısında umutsuzluk ve çaresizlik de normalleşiyor. İnsan aynı zamanda başkalarının bedenlerini de hızla yok sayabilir hale geliyor ve kolayca şiddete meylediyor.

APARTHEID

Bugünlerde Güney Afrika’da katıldığım sosyoloji kongre ve toplantılarında, içinde gezebildiğim sokaklarda anlıyorum bunları... Anlayabildiğim kadarıyla... Örneğin, Johannesburg’ta beyazlar akşam olduktan sonra sokağa çıkamazken, ülkenin güneyinde bulunan Grahamstown adlı şehrin merkezdeki bütün evlerin kapıları ve pencereleri demir parmaklıklarla kapalı. Lokantaların ve evlerin kapılarında “güvenlik altında” olunduğunu ve “gerekirse silahla cevap verileceğini” dile getiren tabelalar, şehrin ortalama ruh halini oldukça açıklıyor. Bu tabelalar biraz beyazların duyduğu “siyah korkusunu” yansıtıyor. Ancak merkez dışındaki mahallelere yani tamamıyla siyahlara ait mahallelerdeki duruma bakıldığında, işin vahameti daha da bariz biçimde karşımıza çıkıyor.

Çünkü bu mahalleler de siyahların, farklı etnik grupların, göçmen gruplarının kendi aralarında yaşadıkları ve yaşayabilecekleri tehlikeleri gözünüze sokuyor.

Fakirliğin, alkolün kol gezdiği, etrafı demir kapılarla ve dikenli tellerle çevrili mekânlar bunlar... Tecavüzlerin, çocuğuyla tek başına yaşayan annelerin, ölümlerin, dükkân yakmaların sıradanlığın mahalleleri...

Ama şu birkaç günlük Güney Afrika tecrübesiyle anlıyorum ki, ırkçılık meselesi sadece bu ülkeye mahsus değil; ırkçılığın farklı tezahürleri hayatın ve dünyanın her alanında karşımıza çıkıyor, yüzümüze çarpıyor.

Belli ki, sömürgecilikle çiftleşmiş ırkçılığın bıraktığı izler, ırk üzerine olmasa da, başkalarını aşağılamanın sıradanlaştığı hallere sirayet ediyor.

IRKÇILIĞIN VE APARTHEID’IN SIRADANLIĞI

Artık bugün ırkçılığın anlamı daha da genişledi. Bugün anlıyoruz ki, illâ ki, başkasını “ırk”ından ötürü ezmek ve aşağılamak gerekmiyor... Anlıyoruz ki, başkalarını herhangi bir özelliği nedeniyle “ırksallaştırmak” çok daha yaygın bir tutum ve davranış paketi. Ve “bizim kültürümüz daha üstündür” diyerek “doğal” üstünlükler kurmak da çok farklı bir paket değil...

Mesela, meslekleri nedeniyle bir insan grubuna insanlık dışı her muameleyi mubah görmek; yani onları doğuştan “aşağılık” görmek gibi... Maden ocağında kömür karası rengine bürünmüş işçilerin yüzer yüzer ölmelerinin işin fıtratına olduğunu söylemek gibi...

Bir memlekette yıllar boyunca başörtü takanları “aşağılık örümcek kafalılar” olarak görmek gibi... Ya da bir zamanlar “efendi” konumunda olanlar tarafından aşağılanan insanların gücü ele geçirdikleri zaman, diğer insanları aşağılamaları gibi...

Gazeteler ve TV kanalları adeta aparthied’in memurları olarak çalışıyor.

Doğu’dan Batı’ya; İslamofobya’dan Hıristiyan misyoner düşmanlığına; Kürt düşmanlığından entelektüel düşmanlığına kadar geniş bir alanda apartheid içine çekiliyoruz adeta... İnsanlar okudukları gazeteden sosyal medyada yazdığı mesajlara göre işlerinden kovuluyorlar, itibarlarını kaybediyorlar.

Artık öyle bir dünyadayız ki, sadece beyaz adamın ırkçılığı altında yaşamıyoruz... O beyaz adamın ve onların acentelerinin örselediği bir dünyada hepimiz küçük çapta apartheid rejimimizi kuruyoruz..

Yani örselemeye devam... Şimdilik...

KAYNAK: HABERDAR / FERHAT KENTEL