Toplumlar dilleriyle konuşurlar. Dil de sembollerden oluşur. “D”, “i” ve “l” harfleri / sembolleri yanyana getirilince “dil” kelimesi oluşur. Bu kelime de bir “işaret” / “sembol”dür. Aslında bir kayanın, papirüsün ya da kağıdın üzerinde bu işaretler gelişinceye kadar muhatap olunan insanlara yollanan sesler de birer semboldü. El kol hareketleriyle, belki bir takım hayvanların seslerini taklit ederek, aynı kabilede varolan hayat / yol / boğaz arkadaşlarına, onların da anlayabileceği bir takım işaretlerle / sembollerle “hadi gel ava gidelim” dediler atalarımız. Yani, bir çok sembol yanyana getirilerek konuşma gerçekleşti.

Ağzımızdan çıkan bir takım sesler, ses kümeleri etrafımızı kuşatan doğa ile kurduğumuz bir “kültür” ilişkisiydi. Tabiat ve diğer insanlarla aramıza “anlam” ilişkileri kurduk.

Semboller icat ettik, sembolleri uyarladık; hayatı sembollerle anlamlı kıldık; zaten varolan bir takım şeyler, organlar, tabiata dair unsurlar sembolleştirdik; hayatı kontrol etmek, düzeni kurmak için sembolleri manipüle ettik.

Ve insan hayatında semboller bazen “her şey” demek oldu. Sembolize ettiği şeylerden daha da çok sembollerin kendileri varoluşumuzun nedenleri haline geldi.

Semboller perdesinin göstermediği Kürt meselesi

Türkiye’nin Kürt meselesi yüzyıldır kan döke döke gidiyor. Ulusal burunlarından kıl aldırmayan bir takım önemli rical, çok kutsal belledikleri sembolleri korumak için, yok “şuna izin vermeyiz”, yok “bu kırmızı çizgimiz” minvalinde çok mühim mesajlar veriyorlar.

Ve kan akmaya devam ediyor. Akan kan ve onca insan ölümü bir türlü o sembollerden daha önemli hale gelemiyor.

Yaşadığımız bölge, çok değişkenli, çok aktörlü ve çok faktörlü Kürt coğrafyasının taşıdığı önem, petrol gibi enerji kaynakları, bölgeden çıkar derlemeye çalışan uluslararası güçler ve uluslararası güçlerin bölgede kontrol ettikleri yönetimler ve yöneticilerin despotizmi gibi bir çok sebep Kürt meselesini bazı yönlerini açıklayabilir muhtemelen...

Bu karmaşıklığı unutmayalım...

Ama bu karmaşıklığın yanısıra, bizim topraklarda asıl insani meseleleri konuşmak yerine, arka plandaki hikayeleri artık unutulmuş bir takım sembollerle işaretleşiyoruz sadece... Neredeyse “zombi” kıvamındaki bir takım kavramlar, kelimeler, delikanlılıklar, işaretler kan emmeye devam ediyor...

Gene sadece işaretlerden müteşekkil dinselliklerimiz var mesela... Göstere göstere tutulan oruçlar, kılınan Cuma’lar, kesilen kurbanlar gibi...

Otobüs hikayeleri ya da zamparalığın “milli”si

12 Eylül öncesi şehirlerarası bir otobüs yolculuğunda yanımda oturan bir adam (yanlış hatırlamıyorsam TRT’de spikerdi), hazır yanında eğitilecek bir genç yakalamışken, yol boyunca bana “milliyetçi dersler” vermişti. Türk halkı içinde kendi özünden kopup, vatanına hizmeti unutup, yabancı hayranlığına savrulmuş olan bir kesime ders olsun diye anlattığı bir hikaye çok ilginçti. Anlattığına göre, kendisi bir dönem ABD’de bulunmuş. O dönemde bir gece bir kadınla (hangi kelimelerle anlatmıştı, hatırlamıyorum) flört ilişkisi olmuş ve gece kadının evine gideceklerini düşünürken, kadın bizimkini otele götürmüş. Kahramanımız da, doğal olarak, bunun sebebini sormuş. Ve kadın, bizimkini hayran bırakan, gerçek “vatanseverliğin” nasıl olması gerektiğini gösteren ders niteliğindeki o mükemmel cevabı vermiş: “Seni otele götürüyorum; çünkü sen otel parasını ödeyerek, ABD ekonomisine katkıda bulunacaksın!”

Adamcağıza “siz o gün kaçıncı müşterisiydiniz acaba?” diye sormaya cesaret edemedim tabii ki... Bir kadının kalbini ve bedenini fethetmiş olmakla satır arasında aktardığı zamparalık gururunu, muhafazakarlığıyla örtüşmeyen cinsellik hikayesini ve de bu uyumsuzluğu örten “vatanperverlik” söylemini kırmak da olmazdı.

Yıllar önce internette yayınlanan bir videoda da benzer mantık içeren bir başka hikaye izlemiştim (sonrasında bu hikayeyi “gazetem.net” adlı internet sitesinde yazmıştım). Videoyu otobüsteki yolculardan biri çekmişti ve Kiev’e “iş seyahati” kılıfı altında giden, aslında şöhretlerini çok duydukları Ukraynalı kadınlarla “seks” yaşamaya giden bir otobüs dolusu insana rehberin verdiği “tüyolar”la ilgiliydi. Rehber uzun uzun, nerelerden kaç paraya kadın bulabileceklerini, kazık yememek için kadınlara hangi aşamada parayı ödemeleri gerektiğini, cüzdanlarını orta yerde bırakmamaları gerektiğini vs. anlatıyordu. Bu derin bilgi aktarımı, rehberin o muhteşem dersiyle bitiyordu: “Kesinlikle Türk halkına, Türk ulusuna ve Türk milliyetçiliğine yakışan şekilde biz bu işleri halledicez.”

Öncelikle, herkesi uymaya zorlayan genel muhafazakar ideolojinin altında ancak erkeklik dili içinde ve erkekler arasında “matah” bir şeymiş gibi konuşulabilen bir “cinsel serüven” hikayesi...

Aynı zamanda, ortalamaya hakim olan ahlak, namus ve meşruiyet söylemleri ya da görüntüsünün üzerine yerleştirilen o muhteşem milliyetçilik cilasıyla birlikte, her şey mubah olabilir.

Sembollerle linç edenler

Ve son olarak... bunun sağı solu yok…

Mesela, Hüseyin Avni Mutlu ile Gezi üzerine yapılan bir panele katıldığım için, yani “bizden olmayanı” sembolize eden bir adamla yanyana olduğum için, kendini sembollerle kuran, sol görünümlü bir cemaatin - her ne kadar mesela Gezi konusunda örtüştüğüm hususlar olsa da- çılgınlaşan öfkesine mazhar oldum.

Ya da son zamanlarda Erdoğanizm konusunda bir iki farklı düşünce telaffuz etmeye cesaret edebilen “İslamcı / muhafazakar / liberal” insanların rejimin sadık bekçileri tarafından “yanlış kelime / sembol kullanmış olmakla” suçlanarak, anında nasıl linç edildiklerine de şahit olduk.

Çünkü sağlı-sollu bu linççi güruhu, giderek konuşmak yerine işaretlerle varolabilen memleketimizde “kutsal işaretçilik” dininin baş havarileri olarak ortalıkta terör estiriyorlar.

FERHAT KENTEL /  HABERDAR