2023 vizyonunda AB yok. Bu iş, kafalarda ve gönüllerde bitirilmiş. Alternatif arayışları da sürüyor. Şanghay İşbirliği Örgütü bunlardan birisi ve Başbakan’a göre ‘daha iyisi ve daha güçlüsü’... Oysa daha birkaç yıl önce Batı’dan gelen ‘eksen kayması’ eleştirilerine karşı hem hükümet çevreleri hem de kamuoyu son derece duyarlıydı. Böyle bir ‘kayma’nın olmadığı, Türkiye’nin Batı ittifakı ile ilişkilerinin derin, sarsılmaz ve geri çevrilemez olduğu söylenirdi.

Şimdilerde ise hava değişti. Hükümette AB’ye ihtiyaç olmadığı kanısı yerleşik. Nedensiz de değil; ekonomi rekor düzeyde büyüyor, ihracat artıyor, cari açık azalıyor. Kimi büyük AB ülkesi ekonomileri ciddi krizler yaşarken Türkiye krizi atlatmış görülüyor. Özgüven yüksek. ‘AB’siz de oluyor’ fikri yaygın. Ticari ilişkilerin ağırlığı da Avrupa’dan Asya’ya ve Ortadoğu’ya kayıyor. Dahası bu, dünyanın genel gidişatıyla da uyumlu. Asya-Pasifik bölgesi dünyanın ekonomik olarak yükselen bölgesi.

Yıllardır bir kenarda unutulan Batı medeniyetinin çöküşte olduğu tezleri yeniden yükseliyor böyle bir küresel konjonktürde. Batı’yı kimliklerinin ‘ötekisi’ olarak görenler Türkiye’ye ‘Doğu’yu gösteriyorlar şimdi. Neredeyse yüz yıldır Japonya’nın modernleşme sürecine, son zamanlarda da Asya Kaplanları’nın ekonomik kalkınmasına hayran olan muhafazakâr-sağ kesimlerin ‘kendimiz kalarak modernleşelim’ fikrine de uyumlu bir tercih bu. Ziya Gökalp’ten Mehmet Akif’e ‘dünyadan bilim ve teknolojiyi alalım, kültür ve medeniyetimizi muhafaza edelim’ biçiminde özetlenebilecek ‘yerli modernleşme’ yaklaşımı yeniden akıllarda.

‘Yerli kalarak modernleşme’ düsturunda bir pratik ve hedef olarak ‘demokratikleşme’ var mı?

‘Biz bize benzeriz’, ‘Türkiye’nin özel şartları’, ‘bize özgü bir sistem’ söyleminin bu topraklara demokrasi getirmediği sanırım açık bir tarihsel gerçek. AK Parti’nin son zamanlarda sıkça dillendirdiği ‘bizim medeniyetimiz’ söyleminin, daha çok Kemalist vesayet yanlılarının kullandığı yukarıdaki dilden ne farkı var, bilmiyorum. Bildiğim, siyasetin ilkelerini ve kurumlarını oluşturmada ‘evrensel’den saptıkça otoriter bir ‘bize özgü’ nizama doğru kaydığımız.

Muhafazakârlık kendini yeniden ‘medeniyet’ ekseninde tanımlamaya başlayınca ‘Batı dışı’ seçenekler cazip hale geliyor. Bu da muhafazakârların ‘Batı sorunsalı’nı aşamadıklarını, son yıllarda gördüğümüz AB’ye ilişkin pozitif tutumun Kemalist yapının devletten sökülmesi sürecinde konjonktürel ve pragmatik bir tercih olduğunu ifade ediyor. Bu bağlamda da AB’nin sağladığı koruma ve değişimi yönetme mekanizmalarına ihtiyaç kalmadığı anlaşılıyor. Durum ortada; hükümeti gayri meşru ve anti-demokratik yöntemlerle alt etmeye yeltenenler yenildiler. Dolayısıyla AB sürecinin devletin vesayet kurumlarına karşı ‘içeriyi inşa edici, devleti dönüştürücü ve demokratikleştirici’ işlevi anlamını yitirdi.

Dolayısıyla ‘bizim değerlerimize uygun(!)’ yeni bir bölgesel örgütle yola devam edebiliriz, diyorlar. Bu örgütte ‘demokratik’ bir tek ülke yok. Eskiden merkez sağ liderlerin Türkiye’yi ‘küçük Amerika’ yapmak istedikleri söylenirdi. Galiba, şimdi Çin gibi olmayı hedefliyorlar. Yani, hızla ekonomisini büyüten, ekonomik ve teknolojik olarak dünya ile bütünleşen ama ekonomik gücüyle bağımsız ve hatta dokunulmaz olmayı başaran, bölgesel ve küresel ihtiraslar taşıyan bir ülke... Dahası, yıllardır herkes Çin’deki demokrasi eksikliğinden, insan hakları ihlallerinden söz eder, ama kimse bu konularda Çin’i zorlayamaz. Çin’e yatırım yapılır, Çin’le ticaret yapılır ama kimse Çin’in bu konularda içişlerine karışmaya kalkışamaz!

Türkiye de sanki bu yolda; demokratikleşme yerine ‘yerli modernleşme’ ve siyasal bağımsızlık... Demokrasi hedefinin geri plana atıldığı, önceliğin demokrasisiz de olsa ekonomik kalkınma ve güç devşirmeye verildiği bir döneme mi girdik? AB’ye rest çekip Şanghay Örgütü’ne selam göndermek böyle bir tercihin mi yansıması?