Bakalım, Syriza ne yapacak, Yunanistan’da ne olacak? Bugünlerde sanırım çok kişinin zihnini meşgul eden sorular bunlar. Ama doğru dürüst bir tahmin yapmaya yarayacak fazla bilgi yok elimizde. Gerek Syriza’nın kendisi, gerekse önderi Tsipras, henüz “kapalı kutu”.

Yunanistan’ın bir “sol” geleneği vardır. İki Komünist Partisi vardı (“İç” ve “Dış” diye bilinirdi. “Dış Parti” Moskova’ya dogmatik bir biçimde bağlıydı). Bugüne uzanan uçları var hâlâ. Bir de, “sosyal-demokrasi” vardı ki uzun yıllar PASOK’ta temsil olundu, uzun yıllar iktidarda da bulundu. O da hâlâ yaşıyor ama zor belâ.

Bunların hepsi de milliyetçiliği, popülizmi ağır basan partilerdi. Yunanistan’da “sol” denince böyle bir şey anlamak gerekir.

Bunların hepsini “sollayıp” geçtiğine göre Syriza daha “sol”da mı? Bazı bakımlardan muhtemelen öyle. Ama sanırım yalnız “bazı” bakımlardan.

Çünkü Syriza son analizde bir tepkinin doğurduğu bir parti. İçinde Avrupa Birliği’nin de rol oynadığı, oldukça ağır geçen bir ekonomik krizde, çok “insicamlı” olduğunu söylemesi zor bir söylemle birdenbire popüler olmuş, kendi içinde de bir ittifak, “parti”den çok “koalisyon” denecek bir yapıya sahip.

Böyle kriz durumlarında, bazı solcuların beklentilerinin tersine, sol değil sağ kazançlı çıkar. Klasik örneği de Hitler’dir. Aşırı sağ, kendi yapacakları, yapabilecekleri açısından sorumlu davranmaz, atarak tutarak demagoji yapar, demagojik bir ajitasyon yapar, insanların anlık duygularına, akıllarına değil öfkelerine hitap eder.

Nitekim Yunanistan bu krize girdiğinde karşılaştığımız ilk sürpriz aşırı sağın beklenmedik başarısı olmuştu. Bu hareket de hâlâ var, ama o sıralarda tırmandığı doruktan sonra ilerlemesini devam ettirememiş gibi görünüyor. Şu ara önderi hapiste, falan, ama oy oranı gene yüzde yedi dolaylarında ve gene üçüncü parti. Komünist Parti’nin ve PASOK’un önünde.

Yunan halkının krize karşı tepkisini solda olduğunu, hem de bugüne kadar bilinenlere göre daha “radikal” solda olduğunu ilân eden bir partiye oylarını vererek dışavurması ilginç. Bizim burada çok alışık olmadığımız bir durum. Ama bu durumu Yunan halkının içten içe sola yatkın olmasıyla açıklamak mı daha doğru, yoksa Syriza’nın normal ahvalde sağın başvuracağı bir tarzı ve söylemi tercih etmesiyle mi?

Bunun cevabı bende yok, çünkü Yunanistan seçim sürecini bu ayrıntıları anlayacak şekilde izleyemedim.

Her halükârda, dünyanın her yerinde, bir partinin seçim kazanmak için söyledikleriyle seçimi kazandıktan sonra –tabii kazanmışsa– söyledikleri arasında bazı uymazlıklar olabilir. Seçim üstünden henüz bir hafta tamamlanmadan Tsipras’ın böyle eğilimler gösterdiğini söyleyenler de var, göstermediğini söyleyenler de. Radikalizmini pazarlık masasında elini kuvvetlendirmek için kullanacağını söyleyenler de az değil. Bakalım, göreceğiz.

Yıllardır, dünyada “sol” sıfatı altında hiçbir şey olmazken Yunanistan’da bu durum ilginç. Hemen tetiklemeye başladığı şeyler de var, İspanya’daki sol muhalefet gibi. Podemos’un önderi Pablo İglesias da hemen Tsipras’ın yanında yerini aldı. Onun, şimdi durduğu yerde durmasında da İspanya’daki benzer krizin belirleyici rolü olmuştu.

İglesias ya da Tsipras (ve “hareket”leri) “ortodoks sol” diye bildiğimiz kökenlerden gelmiyorlar. Ama ağızlarından çıkana bakınca, oradan epey bir “ortodoksi” dökülüyor (özellikle Tsipras). Şimdi, öncelikle kafamı kurcalayan soru, yeni dünyanın yeni sorunlarına bu kadrolar yeni bir cevap verebilecekler mi? Bu sorunun cevabının kesin bir “evet” olacağı kanısında değilim ama kesin bir “hayır” olacağını da sanmıyorum. Bu deneyimlerin, “yeni” dediğimiz şeyin nasıl bir şey olduğunu –nesinin “yeni” olduğunu– daha iyi anlamamıza yardımcı olacağını umuyorum. Bu gelecek perspektifinde Yunanistan’ın ilginç bir “laboratuar” olabileceğini düşünüyorum.