Necati Eğitim Enstitüsü Gazi Eğitim Enstitüsü ardından ortaokullara öğretmen yetiştirmek üzere kurulmuş (1944) Türkiye’de ikinci okuldur. Türkiye’de öğretmen yetiştirme geleneği içinde iz bırakmış bir okuldur. MC ve Ecevit Hükümetleri dönemlerinde Necati Eğitim Enstitüsü’nde Sağ-Sol çatışmasının oldukça sert sürmesi, bu açıdan da oldukça anlamlıdır.

Cahit Yarış, CHP-MSP hükümeti düşer düşmez 1975’de Necati Eğitim Enstitüsü’nde müdürlük görevinden alındı, Finike Lisesine sürgüne gönderildi. İkinci Haçlı Seferleri kitabında hedef gösterilen Mehmet Türkan gibi öğretmenler de Necati Eğitim Enstitüsündeki görevlerinden uzaklaştırıldılar.

MC hükümeti döneminde,  Necati Eğitim Enstitüsünde Müdürlük görevini sırası ile Bayram Acar ve Yılmaz Çetin üstlenecektir.

Ali Naili Erdem’in Milli Eğitim Bakanı, Ayvaz Gökdemir’in Öğretmen Okulları Müdürü, Hüseyin Sarı’nın da onun yardımcısı olduğu dönem Türkiye’de öğretmen yetiştiren kurumlarda şiddet ve çatışmanın giderek tırmandığı bir dönemdir.

Öğretmen Okullarında Sol’un “Boykot” politikası da okulda, Ülkücü kadrolaşmanın ekmeğine bu dönemde yağ sürdü.

1976-1977 MC hükümeti döneminde Balıkesir’de iz bırakan en önemli olay, Necati Eğitim Enstitüsü 3. Sınıf öğrencisi Kazım Turan’ın öldürülmesidir.

KAZIM TURAN (1956-24 Nisan 1977)

Kazım Turan 1956 Çorlu’nun bir köyünde dünyaya gelmiştir. Öldürüldüğünde Necati Eğitim Enstitüsü 3. Sınıf öğrencisiydi. Kazım, arkadaşları arasında da sevilen sayılan biriydi.

Bugün Balıkesir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (BASKİ) olarak kullanılan bina 1970-80 Yılları arasında Balıkesir Yüksek Talebe Yurduydu.Yurt Devrimci gençler 1976’da boykottan okula döndüklerinde çoktan Ülkücülerin kontrolüne girmişti.

Bunda Ayvaz Gökdemir’in Öğretmen Okulları Genel Müdürü, Hüseyin Sarı’nın (NEE eski Matematik öğretmeni) yardımcısı olduğu 1976-1977 MC Hükümeti yıllarında üniversiteye giriş sınavında daha yüksek puan alan Devrimciler yerine daha düşük puan alan Ülkücülerin okula yerleştirilmesinin payı büyüktür. Eğitim Enstitülerine girişte kullanılan “Mülakat” yöntemi bu dönemde siyaseten araç olarak kullanılmıştır. Bu konuya ileride döneceğiz.

Böyle bir maddi, moral desteği de arkasında bulan Ülkücüler öğrenci yurdunda, kendilerinden olmayanlar üzerinde baskılarını arttırmışlardı. 1976’da boykottan dönen Devrimci öğrencilerin bir kısmı bu yurtta kalmaz zorunda kalmışlardı. O yüzden bu yurt her an patlamaya hazır bomba haline gelmişti zaten 1977’de.

24 Nisan 1977 akşamı bu bomba patladı. Olayın nasıl çıktığı, kimin başlatıldığı tartışmalıdır. Devrimciler o gün Ülkücüleri az sayıda yakalamış, “Faşist işgali” kırma zamanının geldiğine hükmetmiş, harekete geçmiş de olabilirler.

Yurt da çatışma çıkmıştı. Tanıkların anlatımına göre Devrimciler ikinci kattan üst katlara doğru Ülkücüleri sıkıştırıyorlardı. Yani üstünlük Devrimcilerden yana görünüyordu.

Tam bu sırada bir silah sesi duyuldu. Kurşun, ikinci katın penceresinde, Necati Eğitim Enstitüsü 3. Sınıf öğrencisi Kazım Turhan’ı bulmuştu. Kazım başından yara almıştı. Hemen hastanede kaldırıldı. Fakat kurtarılamadı, orada hayatını kaybetti.

Cumhuriyet Gazetesinde bir gün sonra yayınlanan habere göre, aynı gün Balıkesir CHP il merkezine de altı el ateş açılmıştı. Polis binada yaptığı aramada 7.65'lık bir tabancadan çıkan altı adet Geco marka mermi çekirdeği bulmuştu. Bu olayda gerçekleşince, Balistik incelemede Necati Eğitim Enstitüsü öğrencisi Kâzım Turhan'a sıkılan kurşunlarla CHP İl merkezi binasına sıkılan kurşunların aynı marka silahtan ateşlendiği anlaşıldı. Çok sürmedi, katil de yakalandı.

Meclis tutanaklarında, bu olayın faili Mercan Yaşar olarak geçer. “Mercan”, o dönemde Vicdaniye ve Sakarya Mahallelerinde, Mafya olayları içinde adı sıkça geçen bir isimdi. İsmi etrafında bazı söylentiler de dolaşırdı. Bir çatışmada kalbinden yara aldığı söylenirdi, Devrimciler arasında “üstüme kalır” diye kimse ona bulaşmak istemezdi. Fakat tam da bu nedenle bu deli fişek fütursuzca etrafta dolaşır, aslında siyasi bir yapısı da olmadığı halde Ülkücülerin yanında çatışmalarda yer alırdı. Bu olaydan sonra da “Mercan” ismini bir daha duyan olmadı. Galiba cezaevinde başına bir işler geldi.

 Kazım Turhan bugün yaşasaydı, muhtemelen binlerce öğrenci yetiştirmiş olacaktı. Kazım unutulmamıştır, her ölüm yıldönümünde arkadaşları tarafından hala anılır.

Olayın ardından Necati Eğitim Enstitüsü  yönetimi, ortamı eğitim öğretimin sürdürülebilmesi için güvenli bulmayacak, öğrenime 3 Mayıs 1977’ye kadar ara verecekti.

***

Mustafa Necati tarafından görevlendirilen İsviçreli mimar ve kent plancısı Ernst Arnold Egli Necati Eğitim Enstitüsü binasının fiziki yapısını %75’i Yatılı %25’i Gündüzlü 450 -500 kadar öğrenci istihdam edecek şekilde planlamıştı.

1970 yılına kadar Necati İlköğretmen Okulu ile Necati Eğitim Enstitüsü öğrencilerinin toplam sayısı 550’yi  pek geçmedi. Oysa 1973’de yatılılığın kaldırılması ile Gece Öğretimine de öğrenci alınmaya başlayınca 1978’e gelindiğinde Necati Eğitim Enstitüsü’nde okuyan öğrenci sayısı 4 bine dayandı. Okulun çatışma ve sürtüşmelere açık hale gelmesinde, okulda öğrenim gören öğrenci sayısının kontrolsüz bir biçimde böylesine artmasının da payı da vardır. 

1977’de Necati Eğitim Enstitüsünde Ülkücüler oldukça güçlenmiş, cesaretlenmişti. Okulun laboratuarları bu gurubun bir tür cephaneliği haline gelmişti. Öğrenci ve öğretmenler üzerinde baskısı gözle görülür durumdaydı.  Bir an evvel hayata atılmak için okulda öğrenimini sürdürmek zorunda olan dar gelirli farklı görüşte öğrenciler için kâbus dolu günlerdi okulda geçirdikleri bu günler. 

Öğretmen Okulları Genel Müdürü Ayvaz Gökdemir ve yardımcısı Hüseyin Sarı’nın politikalarının okulun bu hale gelmesinde payı büyüktür. Disiplin Kurulu kararları üzerinden bunu daha iyi anlamak için, önce Eğitim Enstitüleri Disiplin Yönetmeliği’ni hatırlamak, hatırlatmak gerekir.

Yönetmeliğe göre, Disiplin Kurulu bir olayı, ancak Okul Müdürü isterse soruşturabilir. Müdür olayın soruşturulmasını istemezse zaten Disiplin Kuruluna da havale etmez. Cezalar da yine okul müdürünün onayı ile yürürlüğe girer. Bir haftayı aşan uzaklaştırma cezalarında ise okul müdürün onayı da yetmez. Bu cezaların yürürlüğe girebilmesi için Öğretmen Okulları Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu’nun onayı gerekir. Yani okul Disiplin Kurulunun, dönemin politik iradesine ters bir karar alabilme olanağı, zaten yoktur.

MC Hükümeti döneminde, Necati Eğitim Enstitüsü Disiplin Kurulunun aldığı kararlar incelendiğinde, kararların Ülkücü Gurubu cesaretlendirebilecek özellikte olduğu görülür. Necati Eğitim Enstitüsü’nde bu dönemde yaşanmış ciddi saldırılar vardır, fakat olaylar yeterince soruşturulmamış, failler görmezden gelinmiş, gerekli caydırıcı kararlar yazık ki alınamamıştır. “Olayların üstü örtülmüş” yorumu bile yapılabilir. Bu da, o dönemin siyasi iradesinden bağımsız düşünülemez. 

Necati Eğitim Enstitüsü’nde iz bırakan iki toplu saldırı olayı yaşanır bu dönemde.

Balıkesir’de Yüksek öğrenim gençliği arasında Basketbol müsabakaları düzenlenmektedir. 8 Kasım 1976’da Necati Eğitim Enstitüsü ile İşletmecilik Yüksek Okulu arasında Kurtdereli Spor Salonunda Basketbol Maçı yapılacaktır. Fakat o dönemde İşletmecilik Yüksek Okulu’nda Devrimci gençler güçlüyken, Necati Eğitim Enstitüsü’nde Ülkücüler daha güçlüdür.

Daha maçın başında çatışma çıkar. Olay öylesine vahimdir ki Necati Eğitim Enstitüsü Yönetimi öğrenime bir hafta ara verecektir. Fakat Ülkücüler bu olayın acısını Necati Eğitim Enstitüsü’nde Devrimcilerden çıkarmaya kararlıdırlar.

Okulun yeniden öğrenime açıldığı gün, (18 Kasım 1976) 25-30 kişilik Ülkücü gurup, Devrimci guruba zincir, odun, demir, sopa ve bıçak ile saldırır. Ciddi biçimde yaralananlar, pencereden atılanlar ya da atlamak zorunda kalanlar olur.

Bazı öğrenciler olayların faili olarak kolluk birimi tarafından gözaltına alınsalar da kısa süre sonra bırakılırlar. Saldırıya uğrayan öğrencilerden bir kaçı 24 Aralık 1976’da (36 gün sonra) bir dilekçe ile okul yönetimine olayda başı çeken saldırganlar ile ilgili şikâyet dilekçesi verirler. Ne var ki Necatibey Eğitim Enstitüsü Disiplin Kurulu, olayı incelemek için,  şikâyetin üzerinden 5 ay geçmesini bekler. Bu olayı görüşmek için ancak 31 Mayıs 1977’de bir araya gelecektir. 

Olaylar sırasında daha sonra Eğitim Sen’de başkanlık da yapacak Bedri Arık, pencereden atlamak zorunda kalmış, kafası yarılmış, belinde, kaburgasında çatlamalar oluşmuştur. Olayda başı çekenler ve yaptıkları şikâyet dilekçesinde tek tek belirtilmiştir. (Bedri Arık Tanıklığı)

Disiplin Kurulu olayın mağdurlarına tek soru bile sormaz. Elinde yeterince delil olmadığı için olaya karışan saldırganları tespit edemediğini belirtir. Şüpheli öğrenciler hakkında berat kararı verir. Okul Müdürü soruşturmayı uygun bulur, olay kapanır.

28 Aralık 1977 tarihinde Necati Eğitim Enstitüsü Binasında bir büyük saldırı daha yaşanacaktır. Bu sefer Balıkesir Cumhuriyet savcılığı 11 öğrenci hakkında “bıçakla öldürmeye teşebbüs”, “eğitim ve öğretim özgürlüğünü engelleme” gerekçesi ile dava da açmıştır. Bu iddianameyi kanıt göstererek beş öğrenci okul yönetimine yine bir şikâyet dilekçesi verirler.

Disiplin Kurulu yine olaydan yaklaşık 6 ay sonra, olayı görüşmek için bir araya gelir. Ve yeterli “kanaat oluşmadığı” için şikâyet edilen öğrencilere beraat kararı verir.  

Eğitim Enstitülerinde o dönemde yaşanan olaylar, MC hükümeti politikalarının sonuçta birer ürünüdürler. Ortaya çıkan ise tırmanan şiddet, ölen, yaralanan öğrenciler ve iğdiş edilen öğretmen yetiştirme sistemi olacaktır.

Haftaya 1978’li yıllarda Balıkesir’de yaşanan olaylara ve Sol’un durumuna bakacağız.

Kaynak:

Bedri Arık tanıklığı (20. 3.2020),

Necati Eğitim Fakültesi Arşivi, Disiplin Kurulu Karar Defterleri.

Cumhuriyet Gazetesi

Meclis tutanakları