Siyasi ve kültürel coğrafyamızda baş döndürücü gelişmeler yaşanıyor; takipte zorlanıyoruz. Bölge düzenini yüz yıl önce kurgulayıp II. Dünya Savaşı sonrasında da yenileyenlerin projeleri değişime uğruyor. Yüzyıl içinde elde ettikleri en büyük başarı Filistin’in işgali ve ardından burada bir devletin kurdurulması idi. Öyle bir devlet ki sınırları belli değil, nerede duracağı belli değil.

Sürekli Filistin toprakları aleyhinde gelişen İsrail devletinin işgalci siyaseti ile harita üzerinde küçük noktalara dönüşmüş Filistin ikiye bölündü. Batı Şeria’da, el-Fetih yönetimi süreci iyi idare edemedi. Filistin sorununun çözümünde gelinen noktaya bir tepki olarak doğan Hamas halkın seçimi ile on yıl önce Gazze’de yönetimi ele aldı. Ancak bu durum barışı getirmediği gibi Filistin meselesinde de iki başlılığı doğurdu.

Diğer taraftan Yaser Arafat’ın yerine geçen Mahmut Abbas önemli avantajlar elde etti. Egemenliği kısıtlı, toprakları İsrail denetiminde olsa da dünya nazarında Filistin devleti başkanı unvanı aldı ama Gazze’nin nazarında meşruiyet sağlayamadı.

Türkiye başta olmak üzere çevre ülkelerinin bugüne kadar iki taraf arasındaki girişimleri de fayda sağlamadı. Ramallah’ta yetkisiz bir devlet başkanlığı, Gazze’de ise sınırları içine hapsedilmiş bir hükümet ile sürdü Filistin davası. İsrail tarafından muhasara altına alınan Gazze halkının ihtiyaçları Mısır’a açılan kaçak tünellerden veya İsrail’in izin verdiği ölçülerde sağlanabildi. Binlerce çocuk, kadın, yaşlı ve genç hayatını kaybetti. Gazze sebebiyle Türkiye ve İsrail karşı karşıya geldi. Mısır’daki darbe yönetimi İsrail ile işbirliği yaparak bu muhasarayı daha da şiddetli hale getirirdi.

HAMAS YÖNETİMİ NEDEN KENDİNİ FESHETTİ?

Peki şimdi ne oldu da bir kaç hafta önce Hamas yönetimi kendini feshederek idareyi Ramallah’a veya uzlaşı hükümetine bıraktı? Normal şartlarda bunun doğru ve beklenen bir sonuç olduğu değerlendirilebilir elbette. Fakat bölgenin geçtiği olağanüstü şartlarda bugün bu durum kimin işine yarar ya da kimin kurgusu olabilir sorusu kafaları karıştırmaktadır. Nitekim Filistinli gazeteci Abbas Cum’a Dünya Er-Re’y gazetesindeki sütununda haklı olarak, on yıldır süren bölünmenin gerçekten bitip bitmediğini Filistin halkı adına iki tarafa da sormaktadır. Bu soru önemlidir, zira görünüşte Mısır’ın inisiyatifi ile gelişen bu süreç tarafları da tatmin etmemiştir. Öyle ki bu önemli olay özellikle Ramallah tarafında hiçbir etki yaratmamıştır. Konuyu sormak için başvurduğum bazı Filistinli kaynakların yaklaşımı ve ilgisizliği beni de şaşırtmıştır. Filistin halkının bütünleşme talepleri olduğunda kuşku yoktur. Fakat bugüne kadar yaşadıkları tecrübeler her projeye şüphe ile bakmalarına sebep olmaktadır.

Peki bu son gelişmeler nasıl okunmaktadır?

1- Bu proje ile Filistin yönetimi ağırlığını Ramallah’tan Gazze’ye taşıyacaktır. Böylece İsrail’in Gazze’de bir Filistin devleti kurma projesi hayata geçirilecektir. Bu tez bazı İsrail destekçileri tarafından da dillendirilen en tehlikeli olanıdır.

2- Batı Şeria ve Gazze bu ayrılıktan dolayı büyük bir çıkmaza girmiştir ve iki taraf da meydana gelebilecek sosyal patlamalardan korkmaktadır. Yani anlaşma iki tarafın yaşadığı toplumsal baskıların bir sonucudur. Diğer taraftan Hamas’ın yeni lideri Yahya es-Sınvar’ın bölgede oyuncu olabilmek için el Fetih ile ve özellikle Mısır ile anlaşmak zorunda olduğunu düşünmesi bu gelişmeye zemin hazırlamıştır.

3- Bu proje el Fetih ve Hamas’ın bir projesi değildir. Proje bölgede yaşanmakta olan ve yakın gelecekte meydana gelecek değişikliklerin bir mukaddimesidir. Hamas da buna ortak edilmiştir.

4- Bu gelişmede Trump’ın Hamas’ı İran’dan uzaklaştırma girişiminin etkisi olmuştur. Amerika ve İsrail iki tarafın anlaşması konusundaki vetolarını kaldırmışlardır. Bu süreçten iki taraftan ziyade İsrail istifade edecektir.

5- Başbakan el Hamdallah’ın Gazze’ye gidişi ve coşku ile karşılanması halkın Mısır’ın gözetimindeki anlaşmaya ne kadar hazır olduğunu göstermektedir. Ancak istisnai bir görüş olarak bazıları bu anlaşmanın Mısır’dan ziyade Moskova ve Beyrut görüşmelerinin sonucu olduğunu söyleyerek, Kahire görüşmelerini önemsizleştirmektedir.

Yukarıdaki yorumların çeşitliliğine rağmen ortaya çıkan durum şudur: Henüz tamamlanamayan anlaşma iki tarafın inisiyatifi ile değil dış baskılar ile yapılmıştır. Hedef barışı kurmak ve Filistin devletini yaşatmak değil, daha bağımlı hale getirmektir.

TRUMP KİMİ İŞARET ETMİŞTİ?

Aslında bu gelişmenin bir bakıma Trump’ın Körfez seyahatinde Suudi Arabistan ile birlikte poz verip ardından İsrail’i ziyaretindeki mesajlarının bir sonucu olduğunu tahmin etmek zor olmasa gerekir. Teröre artık geçit yok denilip, terör ile mücadele hamlesi başlatıldığı ilan edilirken meselede kastedilenin önemli ölçüde Hamas olduğu bugün daha iyi anlaşılmaktadır.

Aynı şekilde Suudi Arabistan, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır bu açıklamaları Katar’a karşı bir koz olarak kullanırken, İsrail’in tepkisizliği de anlam kazanmaktadır. Kuveyt’in çırpınışı, Umman’ın Körfez krizine soğuk yaklaşımı da artık daha kolay yorumlanabilmektedir.

Bölgedeki terör tanımının tamamen İsrail’in menfaatlerine aykırı bütün davranışlara endekslendiği unutulmamalıdır. Nitekim Trump’ın, “komşularını yani Katar’ı işaret ettiler” deyip teröre destek veren sözde ülkeyi açıklamasında esasında ileri sürülen diğer gerekçelerden ziyade asıl gerekçenin Katar tarafından Hamas’a verilen desteğin olduğu bugün daha net bir biçimde ortaya çıkmaktadır.

Mısır’ın sınır politikaları ve İsrail’in sıkı kontrollerini aşamayan Hamas yönetimi halka bir umut veremezken, Katar’dan aldığı destekten de mahrum kalınca kendini feshetme yolunu seçmiştir. Ramallah ise hazır olmadığı halde bu gelişmeyi kendi kucağında bulmuştur. Netanyahu da bu gelişmeye tuz biber ekecek yeni şartlar koşmuştur.

Kısaca Filistin cephesinde yeni bir şey yok. Şimdilik gelişme Mısır’ın girişimi gibi görülse de kazanan taraf İsrail’dir. Yani barış bir kere daha ertelenmiştir.