1977 seçimleri sonrasında kurulan CHP azınlık Hükümeti’nin Milli Eğitim Bakanı Necdet Uğur’dur ‘(5.1.1978-12.11.1979 arası bakanlık yaptı) geldi. Türkiye’de değişen siyasi hava ile birlikte Necati Eğitim Enstitüsü yönetimi ve öğretim kadrosu bu hükümet değişikliği ardından değişti. Cahit Yarış mahkeme kararı ile Necati Eğitim Enstitüsü’nün başına ikinci kez geldi.

Cahit Yarış Müdürlüğe ikinci gelişinde geçmişe göre daha deneyimliydi. Okulda eğitim öğretimin sürebilmesi için öğretmen kadrosunu yenilemek, MC hükümeti döneminde okula alınmayan, okulla ilişkisi kopan öğrencileri okul yaşamına yeniden dâhil edecek bir yol bulmak gerektiğini biliyordu.

Milliyetçi Cephe Hükümetleri döneminde (1976-1977) sözlü Mülakat yöntemi ile düşük puanlı pek çok Ülkücü öğrenci okula alınmıştı. Yakasında Atatürk rozeti takan, üniversiteye giriş sınavından yüksek puan almış pek çok solcu öğrenci siyasi eğilim ölçen kasıtlı sorularla okula alınmamıştı.  Öğretmen Okulları Genel Müdür’ü Ayvaz Gökdemir döneminde Eğitim Enstitülerine girişte kullanılan Mülakat Sınavının yüklendiği rol esasen buydu.

Cahit Yarış, Necdet Uğur’a Necati Eğitim Enstitüsü’nün durumuyla ilgili bir rapor sundu. Raporunda MC hükümetleri döneminde sınav komisyonlarınca okula alınmayan, mağdur edilen yüksek puanlı öğrencilere okula kayıt olabilme imkânı tanıyacak; boykot nedeniyle okulda öğrenimini sürdürme imkânı bulamamış öğrencilere geçmişe dönük af getirecek bir yol bulunması öneriyordu. Necdet Uğur Cahit Yarış’ın bu teklifini Milli Eğitim Bakanlığı genelgesi haline getirdi ve yayınladı. (Cahit Yarış görüşmesi)

Benim için de bu bir fırsat oldu.  1976-1977 Öğretim yılında girdiğim Devlet Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi’nin Makine Mühendisliği bölümünü bıraktım, 1978 başında Necati Eğitim Enstitüsü Türkçe Bölümü’ne kaydımı yaptırdım. Birbirini takip eden toplam 18 ay eğitimin sonunda 1979 yılında Necati Eğitim Enstitüsü Türkçe bölümünden mezun oldum. 

Şanslıydım. Siyaseten taraflı davranılan bu süreçten geriye, Eğitim Enstitüsü’ne girememiş, olaylar nedeni ile eğitimini yarım bırakmak zorunda kalmış binlerce mağdur genç kaldı.

HASAN KUL: NEE MESLEK DERSLERİ ÖĞRETMENİ (1978-1981): Hasan Kul 1951 Konya Karapınar doğumludur. Akşehir Öğretmen Okulu’nun son sınıfında seçilerek geldiği İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu’ndan 1972’de mezun olur. Lisansını İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümünden alır. Öğretmenliğe Mardin Kızıltepe Lisesinde başlar. 1978’de Necati Eğitim Enstitüsü’ne Meslek Dersleri öğretmeni olarak atanır. Necati Eğitim Enstitüsü’nde Sosyal Bilgiler Bölümü Müdür Yardımcısı ve İstatistik (Aktüerya) işlerinden sorumlu Müdür Yardımcısı idari görevlerinde bulunur. Matematik ve Sosyal Bilimler Bölümlerinde de Meslek derslerine girecektir.

Necati Eğitim Enstitüsü başına Cahit Acar 1979’un Aralık ayında müdür olarak gelince, Hasan Kul Havran Lisesine sürülecek, okulumuzdan ayrılmak zorunda kalacaktı.

Hasan Hoca’nın aşağıda yer vereceğimiz anılarını, kendisine ait “İşte Bütün Hikâye Bu” (2017) adlı yayınlanmamış anı kitabından aldık. Metinde Hasan Hoca 1978-1979 Öğretim yılında Necati Eğitim Enstitüsü’nde ve Balıkesir’de Sol hareket içinde yer alan öğretmenlerin ve öğrencilerin durumunu, aralarındaki ilişkileri bütün açıklığı ile bize şöyle anlatıyor.  

Hasan Kul, o dönemde Balıkesir’de Sol’un ve Sol içinde yer alan guruplar arası ilişkilerin gerçekçi bir fotoğrafını vermiş bize. Metinde kullanılan dilin, tam da yaşandığı ortamın sertliğini yansıtacak özellikte olduğunu da belirtelim.

Hoca Sol guruplar arasındaki çatışmalardan söz etmiş, doğrudur. Dev-Genç geleneğinden gelen Acil, Dev-Sol, Dev-Yol, Kurtuluş gurupları Mahir Çayan’ı; Halkın Kurtuluşu, Halkın Sesi, Halkın Birliği gurupları İbrahim Kalpakkaya’yı aralarında paylaşamazlardı. İGD ile Halkın Kurtuluşu arasında bir tür “Kan Davası” vardı. Biri diğerine “Mao’cu Bozkurt”, diğeri berikine “Sosyal Faşist” derdi. Guruplar kendilerini ve diğerlerini tanımlarken Revizyonist, Oportünist, Goşist gibi ifadeleri bolca kullanırlardı (bu sözcüklerin anlamlarını gerçekten biliyorlar mıydı, tartışılır). Birbirlerine yakın gözüken TKP, TİP, TSİP, TEP partileri arasında da “önemli” çekişme mevzuları bulunurdu.

Yani CHP dışındaki Sol, bir yandan Türkiye’de Devrim yapmaya çalışırken, kendi içinde de sürekli bir didişme halindeydi.

Bir olgunun daha altını çizmeliyim. TKP’li, HK’lı, Dev Yolcu gibi tanımlamaları kendileri ve birleri için kullanırlardı guruplar. O günkü fotoğrafın anlaşılması için bugün biz de kullanıyoruz. Gerçekte ise kimin ne kadar TKP’li, kimin Acilci, kimin Dev Yol’cu olduğunu tanımlayacak bir ölçüt elimizde yok. Metinde anılan isimlerin bu saflaşmada kendilerini nereye koydukları ayrı bir konu zaten!

Hasan Hoca “Öğretmenler, soldaki diğer yapılara mensup öğrencileri faşistlerden pek de farklı görmüyorlardı” diyor, bunu da kendimce açıklığa kavuşturmak isterim.  Olayların içinde o dönemde yer alan arkadaşlardan da hafızalarını yoklamalarını isteyeceğim.

Necatibey Matematik öğretmeni Burhan Çembertaş’a saldırı Atatürk Şehir Parkında yapıldı. Bunu yapanlar da kendilerini Sol içinde tanımlayanlardandı. Bu saldırıdan sonra Cahit Yarış’ın başında olduğu Necati Eğitim Enstitüsü Yönetimi “Bu tür saldırılara karşı toplumsal tepki gösterilmesini, güvenlik görevlilerinin bu konuda uyarılmasını” isteyen bir bildiriyi oy birliği ile kaleme aldı. Kamuoyu ile de paylaştı. (Necati Eğitim Enstitüsü Okul Yönetimi Karar defteri, No:33-34, 1978).

Bu saldırının başını çeken vatandaş Necati Eğitim Enstitüsü Öğrencisiydi ve okulda bazı Ülkücüler kadar Okul Yönetimini uğraştıran bir isimdi. Bu vatandaş benimde kaldığım dönemde, 1983 Temmuz ayı başında olmalı, Balıkesir Cezaevinde “Müşahede” altında tutuyorlardı. Niçin biliyor musunuz, kendisini bizatihi gurup arkadaşlarından korumak için! Bunun nedeni de bilen, bilir.

Bütün bunları niye anlattım: Hasan Hoca’nın “Bu guruplar her türlü provokasyona açık yapılardı” diyor ya, bu lafın daha iyi anlaşılmasını sağlamak için. Yoksa tek tek kişilerle bir derdim olmaz. Ayrıca bu guruptan olup da bugün görüştüğüm pek çok dostum olduğunu da belirtmeliyim.

1978-1979 NECATİ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ YÖNETİMİ VE ÖĞRETMEN KADROSU

Okul Müdürü Cahit Yarış, önünde zorlu bir süreç olduğunu biliyordu. Bu süreçte asıl işinin Necati Eğitim Enstitüsü Geleneğini akamete uğratmamak, okulu eğitim öğretime açık tutmak olduğunu da çok iyi biliyordu. Bunun da yolu, içine girilecek çatışmalı süreçte ayakta kalmayı bilecek, birbiri ile dayanışma içinde olacak, dirençli, kararlı bir öğretmen kadrosu oluşturmaktan geçiyordu.

Bu düşüncesini hayata geçirdi. Cahit Yarış’ın en önemli başarısıdır bu bana göre. Yukarıda listesini verdiğim öğretmenler, bu koşullarda çok önemli mücadele verdiler. Hasan Hoca’nın belirtildiği gibi arabalarına bomba konuldu (İbrahim Temizer), evleri kurşunlandı (Cemalettin Çaylı), bombalandı (Hasan Çilingir, Cevdet Atmaca). Saldırıya uğradılar (Hasan Çilingir). 

İçinde yaşanan koşullarda eğitim öğretim ortamını kontrol altında tutmak, okulda güvenliği sağlamak, koşullar ne olursa olsun eğitim-öğretimi sürdürmek, oldukça maharet gerektiren bir işti. Buna karşın bu yönetici ve öğretmenler baskı tehdit, yıldırma girişimlerine karşın ayakta kalmayı bildiler.Üstelik bu koşullarda ellerinden geldiği kadar öğrencilerine sahip çıkmaya, onları doğru bir biçimde eğitmeye, onlara örnek olmaya çalıştılar.

Listedeki isimlerden Reşat Erguvan, İsmail Somuncu, Erdoğan Küçümen ile Gölcük Gonca Tutukevinde birlikte yattık. Bu öğretmenlerim ile ilişkilerim aynı sıcaklıkta hala sürüyor. Benim yaşamımda özel bir yere sahipler. Bu çalışmaya da ellerinden gelen desteği verdiler. Buradan saygı ve selamlarımı sunmak isterim kendilerine.

Listede yer alan öğretmenler, Cahit Yarış yönetiminde farklı düşüncelerde olsalar da birlikte hareket etmeyi başarabilmişlerdir. Bu listeye Sağ gurupta yer alan beş-altı öğretmen de eklenirse, o dönem Necati Eğitim Enstitüsü öğretmen kadrosuna ulaşılmış olunur.

Bu isimlerin büyük çoğunluğu (Suat Işıldak, Cevdet Atmaca, Ayhan Özoğul gibi birkaçı hariç) 1978 başında Cahit Yarış’ın ikinci gelişi ile birlikte ilk atanan öğretmenlerdi. O dönemde böylesine güçlü bir eğitimci kadronun Necati Eğitim Enstitüsü’nde bir araya gelmesinde 1978-1979 yıllarında Balıkesir’de Milli Eğitim Müdür Yardımcısı olan, kısa bir süre Necati Eğitim Enstitüsü’nde derslere de giren dostum, ağabeyim, mücadele arkadaşım rahmetli Numan Dönmez’in de önemli payı olduğunu biliyorum.

16 Ekim 1979’da Ecevit istifa edip MSP ve MHP’nin dışarıdan desteğini alan Demirel azınlık hükümeti kurulunca Eski Savaştepe İlköğretmen Okulu Müdürü Cahit Acar, Necati Eğitim Enstitüsü’nün başına Müdür oldu. Gelir gelmez üç-beş öğretmen hariç (Cevdet Atmaca, Hasan Ayyıldız, Ayhan Özoğul) hariç bütün öğretmenler görevlerinden alındı,  çevre ortaokullarına dağıtıldılar. İçlerinden Suat Işıldak, Osman Yıldırım, Ömer Gemici gibi pek azı mahkeme kararı ile geri dönebildi. Çoğu Yüksek Öğretmen Okulu mezunu olan bu eğitimciler Necati Eğitim Enstitüsü için büyük kayıptır.

CHP azınlık hükümeti sırasında olaylar daha da vahim hale gelecekti. 12 Eylül Darbesine kadar okulda öğrenim gören 5 öğrencimiz öldürüldü. Bunlardan biri de Hasan Kul’un sözünü ettiği Bektaş Yavuz’du. Kısaca hatırlayalım

BEKTAŞ YAVUZ (01.1.1956-04.08.1980)

Bektaş, Kayseri’nin Sarız ilçesinin Kısrak köyünde 1956’da doğdu. 1976 yılında girdiği üniversite sınavı sonucunda Balıkesir Necatibey Eğitim Enstitüsü’nün Fizik-Kimya-Biyoloji Bölümüne girdi.  31 Temmuz 1980 tarihinde Balıkesir’in Kasaplar Mahallesinde Sokak ortasında vuruldu. Vurulduğunda henüz 24 yaşındaydı. Yarası ağırdı.  Ailesi tarafından tedavi edilmek için Ankara’ya götürüldü. Fakat 04.08.1980 tarihinde yaşamını yitirdi. Binlerce arkadaşının omzunda son yolculuğuna uğurlandı.

Kaynak:         Necati Eğitim Fakültesi Arşivi.

Tanıklıklar:  Hasan Kul Anıları, Cahit Yarış ile Söyleşi.